بٷگٸن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ن. نازارباەۆتىڭ بيىل 30 قاڭتاردا ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا ۇسىنىلاتىن شارالار تۋرالى جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باياندامالارى تىڭدالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
جالپى ٷكٸمەتتٸڭ جۇمىسى قاناعاتتانارلىق دەپ باعالاندى. قر پرەمەر-مينيسترٸ ب. ساعىنتاەۆ ەلباسىنىڭ بۇلاي جوعارى باعالاۋى وسى جىلعا بەلگٸلەنگەن مٸندەتتەر مەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ٷشٸن بۇرىنعىدان دا كٶپ كٷش-جٸگەر جۇمساۋدىڭ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ٷكٸمەت الدىنا ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ٶسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەرتٷرلٸ ستسەنارييگە دايىن بولۋ مٸندەتٸ قويىلدى. بۇل جەردە ەكٸ كٶرسەتكٸشكە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك — ول حالىقتىڭ تابىسى مەن تۇرمىس ساپاسى. مەملەكەت باسشىسى تاعى دا بٸرقاتار كٶرسەتكٸشتەرگە ارنايى توقتالىپ ٶتتٸ, ولار – شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷلەسٸن كٶبەيتۋ, شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. ەربٸر مينيستر مەن ەكٸمنٸڭ جۇمىسى وسى كٶرسەتكٸشتەرگە قاراي باعالاناتىن بولادى.
العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋ تەسٸلدەرٸ تۋرالى پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى — اۋىل شارۋالىشىعى مينيسترٸ ٶ. شٶكەەۆ, ۇلتتىق بانك تٶراعاسى د. اقىشەۆ, سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ب. اتامقۇلوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ت. سٷلەيمەنوۆ, قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ, يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەك, قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە. ساعاديەۆ, سونداي-اق, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ س. جاقىپوۆا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ا. تسوي باياندادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ت. سٷلەيمەنوۆ پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ (شوب) ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن ۇلعايتۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىس جالعاساتىنىن, ەكونوميكانى ودان ەرٸ جەكەشەلەندٸرۋ جەنە مەملەكەت يەلٸگٸنەن الۋ, كٶلەڭكەلٸ اينالىممەن كٷرەس, اۋماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسىن ودان ەرٸ تٷزەۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىنىن, سونداي-اق قر ۇەم بەرٸلگەن ٶكٸلەتتٸكتەر اياسىندا ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ بويىنشا تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا كٷش جۇمىلدىرىلاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
شوب-تىڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن ۇلعايتۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىس:
1) ٶتكەن جىلى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قابىلدانعان رەفورمالاردى جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ٸسكە اسىرۋ ارقىلى بيزنەس ٷشٸن كەدەرگٸلەردٸ تٶمەندەتۋ;
2) بٶلٸنگەن 600 ملرد تەڭگە بويىنشا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندە قايتا ٶڭدەۋ جەنە ٶندٸرۋدە, سونداي-اق قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنداعى جەكە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ باسىم جوبالارىن نەسيەلەندٸرۋ بويىنشا جۇمىستى ٸس جٷزٸنە اسىرۋ. «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى–2020» اياسىندا وسى قاراجاتتان بەرٸلەتٸن نەسيەلەردٸ ارزانداتۋ ماقساتىندا سىياقى مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن سۋبسيدييالاۋ 3 جىلدىق بيۋدجەتتە كٶزدەلگەن.
3) «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى–2020»-نى 2025 جىلعا دەيٸن ۇزارتۋ اياسىندا قارجىلىق قولداۋ قۇرالدارىن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەن كەسٸپورىنداردى قولداۋدان باس تارتا وتىرىپ, ٸرٸكتەۋ ٶلشەمشارتتارى جوبالاردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸنە باعدارلاناتىن بولادى. بۇل بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ بارىنشا ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸنە قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ;
4) سونىمەن قاتار, قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى دا جەتٸلدٸرٸلەتٸن بولادى. اتاپ ايتقاندا, وقىتۋ باعدارلامالارىندا بيزنەس ٷشٸن ات-سەرۆيستەردٸ جەنە جاڭا تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ قولدانۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان كۋرستار قاراستىرىلاتىن بولادى.
ەكونوميكانى ودان ەرٸ جەكەشەلەندٸرۋ جەنە مەملەكەت يەلٸگٸنەن الۋ بويىنشا شارالار تۇرعىسىنان قر ۇەم-دە بيىل 139 نىساندى ٶتكٸزۋ جوسپارلانعان. بۇدان ٶزگە, 2019 جىلى جەكەشەلەندٸرۋ باعدارلاماسىنا قوسىمشا 48 نىسان قوسىلادى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمى (بۇدان ەرٸ – ەىدۇ) ەلدەرٸنٸڭ ستاندارتتارىنا سەيكەس مەملەكەتتٸك مەنشٸك قۇرىلىمىن كوممەرتسييالىق جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس دەپ ناقتى زاڭنامالىق بٶلۋ ارقىلى ونى رەفورمالاۋ قارالاتىن بولادى. بۇعان قوسا, مونوپوليياعا قارسى رەتتەۋدٸ ەىدۇ ەلدەرٸنٸڭ ستاندارتتارىنا سەيكەس كەلتٸرۋ, سونداي-اق Yellow Pages قابىلدانعان قاعيداتتاردى ۇستانۋ بويىنشا جۇمىس جالعاستىرىلادى.
ينۆەستيتسييالىق باعىت بويىنشا — قر ۇەم بەرٸلگەن ٶكٸلەتتٸكتەر اياسىندا ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ بويىنشا تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا كٷش جۇمىلدىرىلادى. مينيسترلٸك جانىنان تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن ينۆەستيتسييالىق شتاب قۇرىلعان, ونىڭ مٸندەتتەرٸ — ينۆەستيتسييالىق زاڭنامانى, ينستيتۋتسيونالدىق ورتانى جەنە جالپى العاندا احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا تەجٸريبەلٸك ۇسىنىستار ەزٸرلەۋ.
ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋ ەلەۋەتٸن جەنە حالىق تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالاردى ەزٸرلەۋ ماقساتىندا قر ۇەم 2019 جىلعى 1 شٸلدەگە دەيٸن اۋماقتى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ فورماتىن ستراتەگييالىق جوسپار–2025-پەن سەيكەستەندٸرۋ ارقىلى ٶزگەرتۋدٸ كٶزدەيدٸ. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەكٸمدەر «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بٸرلەسٸپ ٶڭٸرلەرگە تالداۋ جەنە سكرينينگ جٷرگٸزەدٸ. جاڭا فورماتتى جەنە جٷرگٸزٸلگەن تالداۋدى ەسكەرە وتىرىپ, 2020 جىلى بارلىق ٶڭٸرلەر ٶزدەرٸنٸڭ اۋماقتى دامىتۋ باعدارلامالارىن تٷزەيدٸ, وندا پەرسپەكتيۆالى سالالاردى دامىتۋ, ينۆەستيتسييالار تارتۋ جەنە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ بويىنشا جوسپارلارى مەن شارالارىن ناقتى كٶرسەتەدٸ.
«جٷرگٸزٸلگەن تالداۋدىڭ قورىتىندىسى ەلٸمٸزدٸڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ اۋماقتىق-كەڭٸستٸكتٸك دامۋىنىڭ بولجامدى سحەماسىمەن جەنە جاڭا ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىمەن سەيكەستەندٸرٸلەتٸن بولادى. ٶڭٸرلەردٸڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸ كارتاسىنىڭ نەگٸزٸندە جٷيەلٸ ينفراقۇرىلىمدىق پروبلەمالىق مەسەلەلەردٸ (جولداردىڭ, اۋرۋحانالاردىڭ, مەكتەپتەردٸڭ, اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸ سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ جاي-كٷيٸ) شەشۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. قر ۇەم بۇل مەسەلەلەردٸ 2019 جىلعى بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ كەزٸندە, جەنە 2020 جىلعى بيۋدجەتتٸ قالىپتاستىرعان كەزدە شەشۋدٸ ۇسىنادى», — دەدٸ ت. سٷلەيمەنوۆ.
قاداعالانبايتىن (كٶلەڭكەلٸ) ەكونوميكا دەڭگەيٸن قىسقارتۋ ٷشٸن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ قارجى مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ەكونوميكاداعى قولما-قول اقشاسىز قاراجات اينالىمىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان سالىق, ساۋدا ساياساتى, سالالىق رەتتەۋ شارالارى جٶنٸندەگٸ مەسەلەنٸ پىسىقتايتىن بولادى. تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋ كەزٸندە قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋ بويىنشا ليميتتٸ بەلگٸلەۋ جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸك پەن كٶلٸكتٸ مٸندەتتٸ تٷردە قولما-قول اقشاسىز ساتۋ جەنە باسقا مەسەلەلەر قارالاتىن بولادى.
ٶز كەزەگٸندە, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى دانييار اقىشەۆ بانك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا قارجى سەكتورىن قالىپقا كەلتٸرۋ ساياساتىن, قاداعالاۋ بويىنشا ٷزدٸك حالىقارالىق پراكتيكانى, ونىڭ ٸشٸندە تەۋەكەلگە باعدارلانعان نەگٸزدە ەنگٸزۋدٸ جالعاستىراتىنىن ايتتى. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى شارالاردىڭ بٸرٸ — كەپٸلدٸ كرەديتورلاردىڭ ابسوليۋتتٸ باسىمدىعى بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر. بۇل كرەديتورلاردىڭ كەسٸپورىندار بانكروتتىعىنا مٷددەلٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, ناقتى سەكتوردى قالىپقا كەلتٸرۋگە, ەكونوميكالىق اينالىمعا كەپٸل مٷلكٸن تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2019 جىلى ۇلتتىق بانك بانك اكتيۆتەرٸنٸڭ ساپاسىن جان-جاقتى باعالاۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىسىن باستايدى, قارجى رەتتەۋشٸسٸ بۇل مەسەلەلەردٸ بانكتەرمەن تالقىلاي باستادى. قر ۇب «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ٷلگٸسٸمەن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ وتاندىق اۆتوموبيلدەر ساتىپ الۋىنا نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ەگجەي-تەگجەيلٸ ەزٸرلەۋگە دايىن. بۇل ۇسىنىستى ۇلتتىق بانك مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە بانكتەرمەن وسى جىلدىڭ ٸ جارتىجىلدىعىندا جان-جاقتى پىسىقتاپ, باعدارلامانى ٸٸ جارتىجىلدىقتا ٸسكە قوسۋدى كٶزدەيدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋالىشىعى مينيسترٸ ٶ. شٶكەەۆ باياندادى. اتاپ ايتقاندا, ەت ەكسپورتىن ارتتىرۋ, اٶك ٶنٸمدەرٸمەن يمپورتتىڭ ورنىن باسۋ, قۇس شارۋاشىلىعى مەن سٷت ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ, سونداي-اق ەگٸس القاپتارىن ەرتاراپتاندىرۋ جوسپارلارى تۋرالى ايتىلدى.
وتارلى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا 2018 جىلى 1873 (جوسپاردىڭ 259%-ى) قۇدىق سالىندى, ونىڭ ٸشٸندە 1369 قۇدىقتى سالۋعا 6082 ملن تەڭگە سۋبسيدييا بەرٸلدٸ. نەتيجەسٸندە 2244,4 مىڭ گەكتار جايىلىم, ونىڭ ٸشٸندە 186,5 مىڭ باس ٸرٸ قارا مال, 531,6 مىڭ باس ۇساق مال, 57,4 مىڭ باس جىلقى, 34,3 مىڭ باس تٷيە سۋ كٶزٸمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
سٷت باعدارلاماسى بويىنشا سٷت ٶندٸرۋدٸ 10 جىلدا 1 ملن تونناعا جەتكٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر. ونىڭ ينديكاتيۆتٸك كٶرسەتكٸشتەرٸ انىقتالعان. 2027 جىلعا دەيٸن قۋاتى 400 باس سيىردان باستالاتىن 139 ٶنەركەسٸپتٸك سٷت-تاۋار فەرماسىن, 400 باسقا دەيٸن سيىر ۇستايتىن 527 وتباسىلىق سٷت فەرماسىن اشۋ جوسپارلانۋدا. قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا الداعى 10 جىلدا قۇس ەتٸن ٶندٸرۋدٸ 3 ەسەگە (200 مىڭ توننادان 700 مىڭ تونناعا دەيٸن) ارتتىرۋ جوسپارلانعان. مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا 2021 جىلعا دەيٸن 610 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردٸ اينالىمعا ەنگٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر. ٶتكەن جىلى 65 مىڭ گەكتار جەر پايدالانۋعا ەنگٸزٸلسە, بيىل 124 مىڭ گەكتار جەردٸ اينالىمعا تارتۋ قاجەت.
ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى ەڭ الدىمەن قاراعاندى قالاسىندا ٸسكە قوسىلاتىن بولادى. اٶك تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا بيىل ٸ توقساندا 15 سۋبسيدييالاۋ باعىتى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولادى, 106 مەمقىزمەتتٸڭ 80% اۆتوماتتاندىرىلادى. قازٸرگٸ تاڭدا بارلىق ٶڭٸر بويىنشا 500 قوجالىق ٸرٸكتەپ الىنۋدا. ولار 2019 جىلدان باستاپ جٷيەلەردٸ ەنگٸزە باستايدى.
قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ ەكونوميكاداعى مەملەكەت ٷلەسٸن تٶمەندەتۋ ماقساتىندا بيىل جەكەشەلەندٸرۋدٸڭ كەشەندٸ جوسپارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق, كوممۋنالدىق مەنشٸك پەن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ123 وبەكتٸسٸن ساتۋ مٸندەتٸ تۇرعانىن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنتتٸڭ جەكە تۇلعالارعا ارنالعان سالىق امنيستيياسى تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا جول كارتاسى ەزٸرلەنگەن. پارلامەنتكە تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋدٸڭ جوسپارلانعان مەرزٸمٸ — 2019 جىلعى ناۋرىز; ماۋسىم ايىندا زاڭدى قابىلداۋ جەنە جىل سوڭىنا دەيٸن امنيستييانى اياقتاۋ كٶزدەلگەن.
كەدەندٸك ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ تٷبەگەيلٸ جاقسارتۋ بويىنشا تاپسىرمالاردى ورىنداۋ اياسىندا قر مەن قحر اراسىنداعى كەدەندٸك ستاتيستيكانىڭ الشاقتىعىن تٶمەندەتۋ ماقساتىندا الماساتىن اقپارات قۇرامىن كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلەتٸن بولادى.
وسى ماقساتتا باس كەدەن باسقارماسىنىڭ اقپاراتتىق جٷيەسٸمەن «استانا-1» اقپاراتتىق جٷيەسٸن ينتەگراتسييالاۋ جوسپارلانۋدا. قارجى مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇل يمپورتتاۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى دەكلاراتسييالاۋىنىڭ دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ. ەڭ باستىسى, بٷگٸنگٸ كٷنٸ كەدەندٸك شەكارادا بار سىبايلاس جەمقورلىق كٶرٸنٸستەرٸن ايتارلىقتاي تٶمەندەتەدٸ.
كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا قارسى ٸس-قيمىل بويىنشا 2019–2021 جىلدارعا ارنالعان ٸس-شارالار جوسپارىن ٸسكە اسىرۋ كٶزدەلگەن. ولار كەدەندٸك ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ جاقسارتۋعا, بيزنەستٸ ىنتالاندىرۋعا, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸن «كٶلەڭكەدەن» شىعارۋ جەنە قولما-قول اقشاسىز اينالىم ٷلەسٸن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بانكروتتىق جەنە وڭالتۋ سالاسىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى قايتا قاراۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ تۇرعىسىنان, ە. سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, تيٸستٸ زاڭ جوباسى قازٸرگٸ ۋاقىتتا پارلامەنتتٸڭ قاراۋىندا جاتىر. زاڭ جوباسى قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە پىسىقتالادى. ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەرگە نەسيەلٸك پورتفەلدٸ تازالاۋ رەسٸمٸن باستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تٷزەتۋلەر ٸٸ جارتىجىلدىقتىڭ باسىنان باستاپ جۇمىس ٸستەيدٸ دەپ كٶزدەلگەن.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەك جەرگٸلٸكتٸ جەلٸلەردەگٸ اۆتوموبيل جولدارىن جاقسى جاعدايدان 90%-عا دەيٸنگٸ دەڭگەيگە جەتكٸزۋ بويىنشا جۇمىستى بەلسەندٸرۋ اياسىندا مينيسترلٸك قىمبات كٷردەلٸ جوبالاردان رەسايكلينگ ەكونوميكالىق ورتاشا ەدٸسٸنە كٶشەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. 2019 جىلى پاريتەتتٸ نەگٸزدە رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگە بٶلۋ قاراستىرىلعان. وسىلايشا 2025 جىلعا قاراي جەرگٸلٸكتٸ جەلٸلەردٸڭ جاعدايىن 90%-عا دەيٸن جاقسارتىلادى. سونداي-اق, بيىل اقش, جاپونييا, شانحاي جەنە ەلەمنٸڭ باسقا دا ٸرٸ قالالارى باعىتتارى بويىنشا تٸكەلەي ەۋە قاتىناسىن اشۋ جٶنٸندە تيٸستٸ شارالار قابىلداناتىن بولادى.
بيۋدجەتتٸك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن باعادارلامانىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتتارىن بەرۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە تۇرعىن ٷي زاڭناماسىنا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. «7-20-25» باعدارلاماسىنا, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلدٸ, تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنٸڭ قارىزدارىنىڭ باستاپقى جارناسىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 30%-دان 20%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرٸندە بٸرٸنشٸ قاباتتاردا ەلەۋمەتتٸك وبەكتٸلەردٸ ورنالاستىرا وتىرىپ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن سالۋ كٶزدەلگەن. استانا, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن جاستار ٷشٸن 1 مىڭنان كەم ەمەس جالعا بەرٸلەتٸن پەتەرلەردٸڭ قۇرىلىسى باستالادى.
2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇرعىن-ٷي قۇرىلىسى جوبالارىنداعى قازاقستاندىق قامتۋدىڭ ٷلەسٸ 86% قۇرادى. ٷش جىلدىڭ ٸشٸندە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىندا جەرگٸلٸكتٸ قامتۋدى 90%-عا دەيٸن جەتكٸزٸلەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ب. اتامقۇلوۆ ۆەدومستۆو ەلٸمٸزدە ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جەنە قازاقستاندىق ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋ جٶنٸندەگٸ جاڭا شارالاردى ەزٸرلەۋ جۇمىستارىنا كٸرٸسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«مەملەكەتتٸڭ سىرتقى باعىتتاعى ساياسي مٸندەتتەرٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن تٶمەندەتپەي, سٸم قازاقستاننىڭ حالىقارالىق-ەكونوميكالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ۇلتتىق مٷددەلەرٸن قامتاماسىز ەتۋگە قايتا باعىتتالعان. ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ينۆەستيتسييالاردى تارتۋدىڭ كٷردەلٸ ەكوجٷيەسٸن قۇرۋ» تاپسىرماسىن جٷزەگە اسىرۋ باستالعان بولاتىن: ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن 40 باسىم ەل انىقتالدى, تيٸمدٸلٸك كٶرسەتكٸشتەرٸ ەزٸرلەندٸ», — دەدٸ ب. اتامقۇلوۆ.
ەربٸر ەلشٸلٸككە ناقتى مٸندەتتەر قويىلعان, جاۋاپتى تۇلعالار تاعايىندالىپ, جۇمىسقا جاڭا تەسٸلدەر ەزٸرلەندٸ.
ب. اتامقۇلوۆ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى ٶزگەرتۋدٸڭ ستراتەگييالىق شارالارى, ەكسپورتتى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار جەنە ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ جاڭا ٷلگٸسٸ تۋرالى باياندادى.
قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە. ساعاديەۆ ٶز بايانداماسىندا «جاس مامان» باعدارلاماسى «جاستار – ەل تٸرەگٸ» ۇلت جوباسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالادى جەنە «100/200» قاعيداسى بويىنشا ٸسكە اسىرىلادى: 200 وقۋ ورنى جاڭا قۇرالدارمەن جابدىقتالادى, بۇل – 3 جىل ٸشٸندە 100 سۇرانىسقا اسا يە ماماندىقتار بويىنشا 20 جوعارى وقۋ ورنى جەنە 180 كوللەدج. وسىلايشا, 210 مىڭنان استام بٸلٸكتٸ مامان دايارلانادى. اتالعان وقۋ ورىندارى بٸلٸم بەرۋمەن قاتار, باسقا وقۋ ورىندارى ٷشٸن قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىعىنا اينالادى. ول – 1-2 ماماندىق بويىنشا جاڭا جابدىقتى, شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن كووپەراتسييانى, جاڭا وقۋ باعدارلامالارىن كٶزدەيدٸ.
سونىمەن قاتار, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ «اتامەكەن» ۇكپ بٸرلەسٸپ 100-دەن اسا قاجەت ماماندى انىقتايدى, ولار بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ٷشٸن ساتىپ الاتىن جابدىقتى تاڭداۋعا نەگٸز بولادى.
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ س. جاقىپوۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸن ارتتىرۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ ٷشٸن مينيسترلٸك ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ پارامەترلەرٸن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتتى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸندە ەلەۋمەتتٸك قاتەردٸڭ ٷش تٷرٸ بويىنشا پارامەترلەردٸ قايتا قاراۋ ۇسىنىلادى. ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸنە بايلانىستى بەلگٸلەنەدٸ.
«بۇل ەلەۋمەتتٸك سىن-تەگەۋرٸن تۋىنداعان كەزدە ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسۋعا ىنتالاندىرۋدى, تيٸسٸنشە, ەڭبەك قاتىناستارىن فورماليزاتسييالاۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. زاڭناماعا ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ بويىنشا تيٸستٸ تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلەدٸ», — دەدٸ س. جاقىپوۆا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جەنە قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق جوسپاردى ەزٸرلەۋ بويىنشا
پارامەترلەردٸ قايتا قاراۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. ۇلتتىق جوسپار مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردى قوعامعا تولىق ينتەگراتسييالاۋ ٷشٸن جاعدايلار جاساۋعا ارنالعان كەشەندٸ جەنە ۆەدومستۆوارالىق تەسٸلدٸ قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس. سونداي-اق, جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن ساقتاۋ, جالاقى بويىنشا بەرەشەكتەردٸ ٶتەۋ مەسەلەلەرٸ مينيسترلٸكتٸڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا. ٶڭٸرلەردە پروكۋراتۋرا, مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر جەنە ەدٸلەت ورگاندارىنىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى شتابتار جۇمىس ٸستەيدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا قر ەحەقم جاراقاتتانۋدى جەنە ەڭبەك جاعدايلارى زيياندى جۇمىس ورىندارىن ازايتۋ جٶنٸندەگٸ 2019–2021 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸسٸپ كەتتٸ. جول كارتاسى اياسىندا جٷيەلٸ شارالار ٸسكە اسىرىلادى, اتاپ ايتقاندا, كەسٸپتٸك قاتەرلەردٸ باسقارۋعا نەگٸزدەلەتٸن ەڭبەكتٸ قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ; ەڭبەكتٸ قورعاۋ تالاپتارىن ساقتاۋدى مەملەكەتتٸك, ٸشكٸ جەنە قوعامدىق باقىلاۋ مەحانيزمدەرٸ جەتٸلدٸرٸلەدٸ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ا. تسوي مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن كەڭەسٸندە مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ ساپاسى مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸنع ەسٸرەسە ٶڭٸرلەردە جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
سونداي-اق, 800 بٸرلٸك جەدەل جەردەم اۆتوموبيلدەرٸن جەنە رەانيموبيلدەردٸ ساتىپ الۋ كٶزدەلگەن. ٶڭٸرلەردٸ جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەرمەن جابدىقتاۋ ٷشٸن اۋىلداردا مەديتسينالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن 18 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الۋ جوسپارلانعان.
دەرٸلٸك زاتتاردىڭ قولجەتٸمٸدٸلٸگٸن ارتتىرۋ شەڭبەرٸندە دەرٸلٸك زاتتاردى ورتالىقتاندىرۋ جٷرگٸزٸلدٸ, ەلەكتروندى ساتىپ الۋ ارقىلى ساتىپ الۋ جٷيەسٸنٸڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتٸلدٸ, تەگٸن دەرٸلەردٸ بەرۋ ەلەكتروندى ەسەپكە الۋ جولعا قويىلدى. بۇعان قوسا, SMS ارقىلى ازاماتتاردىڭ دەرٸ-دەرمەكتەردٸ الۋى تۋرالى حابارلاندىرۋ پروتسەسٸ ٸسكە قوسىلدى.
سەۋٸر ايىندا دەرٸلٸك زاتتاردىڭ شەكتٸ باعالارى بەكٸتٸلەدٸ.
