Ý dybysyna nelikten U tańbasy tańdalyp alyndy? Latyn qarpindegi qazaq álipbiiniń sońǵy nusqasyndaǵy osy ózgeris týraly filologiia ǵylymnyń doktory, akademik Zeinep Bazarbaeva pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Tarihqa júginsek, mamandardyń aitýynsha, W tańbasy bastapqyda birde UU, birde VV túrinde berilip, nátijesinde VV ligatýrasyn qoldaný basymdyqqa ie bolǵan eken (XVI-XVIII ǵǵ.). Al XIV ǵasyrdan bastap Ww aǵylshyn álipbiinde jeke árip retinde ornyqqan. Frantsýz tilinde W tańbasy álipbide bolsa da jazýda paidalanylmaidy. Al italian, rýmyn, litva, latysh, serb, horvat, bosni tilderinde Ww tańbasy álipbide joq, tek kirme sózderde paidalanylady. Latyn grafikasyn qoldanyp otyrǵan túrik, ázerbaijan, ózbek álipbilerine de Ww tańbasy alynbaǵan», - deidi til mamany.
Zeinep Bazarbaevanyń aitýynsha qazaq tilinde, álemdik tájiribe boiynsha, Ww tańbasy álipbi quramyna alynbai, tek brend, marka túpnusqasy saqtalyp jazylatyn sózder úshin pernetaqtada ǵana turǵanda durys bolady. Sebebi bul tańba alynsa, tól sózder men kirme sózderge jazýda eki ereje kerek bolady. Demek, tól sózderdegi daýyssyz ý dybysyn Ww tańbasymen, al kirme sózderdegi daýysty ý dybysyn bólek Uu tańbasymen berý qajettiligi týyndaidy.
«Qazirgi tańda kirme sózderdi tól sózderden aiyrý ońai emes. Al arab-parsy sózderdi alsaq, olar qazaq tiline kirigip ketti. Bul tilderde ý dybysy daýyssyz emes, daýysty. Sonda olar qai erejemen jazylady? Kirme sózder úshin bólek tańba (u), tól sózder úshin bólek tańba (w) alýdyń saýat ashýda jáne jazyp úiretýde aýyr bolatyny ádiskerler, bastaýysh mektep muǵalimderi tarapynan kóp aitylyp jatyr», - deidi ol.
Til mamany sonymen, qazaqtyń ý dybysyn u-men bersek jańylmaitynymyzdy aitady. Sebebi bul tańbany daýyssyzdar men daýystylarǵa da, tól sózder men kirme sóderge de paidalanýǵa bolady. Mysaly, daýyssyz dybystarǵa: tau, tauyq, keruen, sauattylyq, qauyn, uaqyt (taý, taýyq, kerýen, saýattylyq, qaýyn, ýaqyt). Daýysty dybystarǵa: tu, kelu, jabu, oqu, juu, quu, universitet, uchastok, prokuratura, uran, tuǵan, suǵaru (tý, kelý, jabý, oqý, jýý, qýý, ýniversitet, ýchastok, ýran, týǵan, sýǵarý). Sonda Týý týraly kýálik degendi latynsha bylai jazamyz: Tuu turaly kuӓlik, al Ww tańbasymen bylai jazar edik: Tuwuw tuwraly kuwӓlik.
«Kirilnegizdi Ý, U, Ú áripterdiń obrazy bir-birine uqsas bolǵandyqtan, latyn grafikasyna kóshkende bul sáikestilik saqtalsa durys bolady dep oilaimyz. Sondyqtan bul áripterdi U (Ý), Ū (U), Ü (Ú) osylai bergeni óte qolaily. Basqa tilderdiń tájiribesin eskersek jazýda bir áripte U (Ý) túrli diakritikalyq tańbalar birge qoldanyla beredi. Demek, U (Ý), Ū (U), Ü (Ú) áripter kirilnegizdi qazaq álipbiindegi grafikasyna sáikes bolǵandyqtan tez daǵdylandyrady. Sonymen, latyn jazýyna kóshkende sabaqtastylyqty, ońailyqty jáne jeńildikti saqtaý kerek dep oilaimyz. Jańa latynnegizdi jazýdy túsindirgende ǵylymi-lingvistikalyq negizdemelermen qatar ádistemelik jáne ekstralingvistikalyq, áleýmettik faktorlardy da eskerý qajet», - deidi ol.
