ۋ دىبىسىنا نەلٸكتەن U تاڭباسى تاڭدالىپ الىندى? لاتىن قارپٸندەگٸ قازاق ەلٸپبيٸنٸڭ سوڭعى نۇسقاسىنداعى وسى ٶزگەرٸس تۋرالى فيلولوگييا عىلىمنىڭ دوكتورى, اكادەميك زەينەپ بازارباەۆا پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«تاريحقا جٷگٸنسەك, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, W تاڭباسى باستاپقىدا بٸردە UU, بٸردە VV تٷرٸندە بەرٸلٸپ, نەتيجەسٸندە VV ليگاتۋراسىن قولدانۋ باسىمدىققا يە بولعان ەكەن (XVI-XVIII عع.). ال XٸV عاسىردان باستاپ Ww اعىلشىن ەلٸپبيٸندە جەكە ەرٸپ رەتٸندە ورنىققان. فرانتسۋز تٸلٸندە W تاڭباسى ەلٸپبيدە بولسا دا جازۋدا پايدالانىلمايدى. ال يتاليان, رۋمىن, ليتۆا, لاتىش, سەرب, حورۆات, بوسني تٸلدەرٸندە Ww تاڭباسى ەلٸپبيدە جوق, تەك كٸرمە سٶزدەردە پايدالانىلادى. لاتىن گرافيكاسىن قولدانىپ وتىرعان تٷرٸك, ەزەربايجان, ٶزبەك ەلٸپبيلەرٸنە دە Ww تاڭباسى الىنباعان», - دەيدٸ تٸل مامانى.
زەينەپ بازارباەۆانىڭ ايتۋىنشا قازاق تٸلٸندە, ەلەمدٸك تەجٸريبە بويىنشا, Ww تاڭباسى ەلٸپبي قۇرامىنا الىنباي, تەك برەند, ماركا تٷپنۇسقاسى ساقتالىپ جازىلاتىن سٶزدەر ٷشٸن پەرنەتاقتادا عانا تۇرعاندا دۇرىس بولادى. سەبەبٸ بۇل تاڭبا الىنسا, تٶل سٶزدەر مەن كٸرمە سٶزدەرگە جازۋدا ەكٸ ەرەجە كەرەك بولادى. دەمەك, تٶل سٶزدەردەگٸ داۋىسسىز ۋ دىبىسىن Ww تاڭباسىمەن, ال كٸرمە سٶزدەردەگٸ داۋىستى ۋ دىبىسىن بٶلەك Uu تاڭباسىمەن بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىندايدى.
«قازٸرگٸ تاڭدا كٸرمە سٶزدەردٸ تٶل سٶزدەردەن ايىرۋ وڭاي ەمەس. ال اراب-پارسى سٶزدەردٸ الساق, ولار قازاق تٸلٸنە كٸرٸگٸپ كەتتٸ. بۇل تٸلدەردە ۋ دىبىسى داۋىسسىز ەمەس, داۋىستى. سوندا ولار قاي ەرەجەمەن جازىلادى? كٸرمە سٶزدەر ٷشٸن بٶلەك تاڭبا (u), تٶل سٶزدەر ٷشٸن بٶلەك تاڭبا (w) الۋدىڭ ساۋات اشۋدا جەنە جازىپ ٷيرەتۋدە اۋىر بولاتىنى ەدٸسكەرلەر, باستاۋىش مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ تاراپىنان كٶپ ايتىلىپ جاتىر», - دەيدٸ ول.
تٸل مامانى سونىمەن, قازاقتىڭ ۋ دىبىسىن u-مەن بەرسەك جاڭىلمايتىنىمىزدى ايتادى. سەبەبٸ بۇل تاڭبانى داۋىسسىزدار مەن داۋىستىلارعا دا, تٶل سٶزدەر مەن كٸرمە سٶدەرگە دە پايدالانۋعا بولادى. مىسالى, داۋىسسىز دىبىستارعا: tau, tauyq, keruen, sauattylyq, qauyn, uaqyt (تاۋ, تاۋىق, كەرۋەن, ساۋاتتىلىق, قاۋىن, ۋاقىت). داۋىستى دىبىستارعا: tu, kelu, jabu, oqu, juu, quu, unıversıtet, uchastok, prokuratura, uran, tuǵan, suǵaru (تۋ, كەلۋ, جابۋ, وقۋ, جۋۋ, قۋۋ, ۋنيۆەرسيتەت, ۋچاستوك, ۋران, تۋعان, سۋعارۋ). سوندا تۋۋ تۋرالى كۋەلٸك دەگەندٸ لاتىنشا بىلاي جازامىز: Tuu turaly kuӓlık, ال Ww تاڭباسىمەن بىلاي جازار ەدٸك: تuwuw tuwraly kuwӓlık.
«كيريلنەگٸزدٸ ۋ, ۇ, ٷ ەرٸپتەردٸڭ وبرازى بٸر-بٸرٸنە ۇقساس بولعاندىقتان, لاتىن گرافيكاسىنا كٶشكەندە بۇل سەيكەستٸلٸك ساقتالسا دۇرىس بولادى دەپ ويلايمىز. سوندىقتان بۇل ەرٸپتەردٸ U (ۋ), Ū (ۇ), Ü (ٷ) وسىلاي بەرگەنٸ ٶتە قولايلى. باسقا تٸلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸن ەسكەرسەك جازۋدا بٸر ەرٸپتە U (ۋ) تٷرلٸ دياكريتيكالىق تاڭبالار بٸرگە قولدانىلا بەرەدٸ. دەمەك, U (ۋ), Ū (ۇ), Ü (ٷ) ەرٸپتەر كيريلنەگٸزدٸ قازاق ەلٸپبيٸندەگٸ گرافيكاسىنا سەيكەس بولعاندىقتان تەز داعدىلاندىرادى. سونىمەن, لاتىن جازۋىنا كٶشكەندە ساباقتاستىلىقتى, وڭايلىقتى جەنە جەڭٸلدٸكتٸ ساقتاۋ كەرەك دەپ ويلايمىز. جاڭا لاتىننەگٸزدٸ جازۋدى تٷسٸندٸرگەندە عىلىمي-لينگۆيستيكالىق نەگٸزدەمەلەرمەن قاتار ەدٸستەمەلٸك جەنە ەكسترالينگۆيستيكالىق, ەلەۋمەتتٸك فاكتورلاردى دا ەسكەرۋ قاجەت», - دەيدٸ ول.
