Ulttyq bank elde tótenshe jaǵdai engizilgen kezeńde ulttyq valiýta baǵamyn turaqtandyrý jáne ekonomika salalary men sektorlarynyń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin halyq pen kásipkerlerdiń qarjylyq jaǵdaiyn qoldaý sharalaryn qabyldady. Bul maqsatqa el ekonomikasyna 1 trln teńgeden astam qarjy kózdelgen, dep habarlaidy "Ult aqparat".
TJ engizýden zardap shekken kásipkerlerdi qoldaý boiynsha qandai sharalar
1) Shaǵyn jáne orta biznes sýbektilerin jeńildikpen nesielendirý baǵdarlamasyqabyldandy, ol koronavirýstyq infektsiia pandemiiasynyń taralýyna bailanysty elde tótenshe jaǵdaidy engizý nátijesinde zardap shekken ShOB sýbektilerine jáne jeke kásipkerlerge qoldaý sharalaryn kórsetýdi kózdeidi. Jalpy somasy 600 mlrd teńgege qarjylandyrý limiti bar shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý úshin jeńildikti nesie berý baǵdarlamasy qabyldandy.
2) Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha Ekonomikanyń basym salalaryn («qarapaiym zattar ekonomikasy») jeńildikpen nesieldendirý baǵdarlamasy sheńberinde Ulttyq Bank azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne importqa táýeldilikti tómendetý maqsatynda qosymsha 400 mlrd teńge bóletin bolady.
Baǵdarlamanyń jalpy somasy buryn bólingen 600 mlrd teńgeni esepke alǵanda 1 trln teńgege jetedi.
Halyqtyń qarjylyq qoldaý jáne teńgelik depozitterdi qorǵaý boiynsha sharalar
1) «7-20-25» jáne «Baspana Hit» ipotekalyq baǵdarlamalary boiynsha ai saiynǵy tólemderdi 90 kúnge deiin keiinge qaldyrý usynylyp otyr. Bul sharalar koronavirýstyq infektsiianyń pandemiiasyna bailanysty halyqtyń qarjylyq jaǵdaiyn qoldaýǵa baǵyttalǵan.
Baǵdarlamaǵa tolyqtyrýlar koronavirýstyq infektsiia pandemiiasynyń taralýy jáne elde tótenshe jaǵdai engizý nátijesinde zardap shekken qaryz alýshylar úshin aiyppul jáne (nemese) ósimpul eseptemei, negizgi boryshty jáne (nemese) syiaqyny tóleý boiynsha kúntizbelik 90 (toqsan) kúnge deiingi merzimge keiinge qaldyrýdy kózdeidi.
2) Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qory (QDKQ) teńgedegi jinaq, merzimdi jáne merzimdi emes depozitter boiynsha usynylatyn eń joǵary mólsherlemerdi kóterdi, keibir depozitter boiynsha eń joǵary mólsherlemelerdiń máni búgin qaita qaraldy. Bankter neǵurlym joǵary mólsherlemelerge depozitter qabyldaýǵa quqyly.
Eń joǵary usynylatyn syiaqy mólsherlemelerin qaita qaraý – bul aqsha naryǵyndaǵy sharttardyń ózgerýine, bazalyq stavkanyń 9,25-ten 12 paiyzǵa deiin edáýir joǵarylaýyna jáne bazalyq stavkanyń paiyzdyq dálizin +/– 0,5 paiyzdyq tarmaqqa keńeitýge den qoiý.
Uzaq merzimdi jinaq salymdary eń joǵary kiriske ie bolyp qalýda. Tolyqtyrýsyz jinaq salymdary boiynsha usynylatyn eń joǵary mólsherleme 1 jylǵa 15,1%-ǵa deiin, eki jylǵa – 15,5%-ǵa deiin kóteriledi, bul ótken mánderden 1 paiyzdyq tarmaqqa joǵary. Jinaq salymdaryna degen suranys báseńdemeidi jáne aqsha qunynyń ózgerýi jaǵdaiynda dál osy salymdar QDKQ qorǵaýymen qosa, eń joǵary kiristilik ákelýdi jalǵastyrady.
Kez kelgen sátte aqshany toltyrýǵa jáne alýǵa bolatyn merzimdi emes salymdar – bul jappai qoldanylady: mundai depozitter barlyq bankterdiń depozittik jelisinde bar. Ótken aptada merzimdi emes salymdar boiynsha eń joǵary usynylatyn mólsherlemeniń mánin qaita qaraýdan keiin, bazalyq stavkanyń paiyzdyq dáliziniń keńeiýine bailanysty, búgingi kúni QDKQ bazalyq mólsherlemeden joǵary spredti 0,5-ten 1 paiyzdyq tarmaqqa deiin ulǵaitady. Búgingi kúnnen bastap bankter 13%-ǵa deiingi mólsherlememen merzimdi emes salymdardy qabyldaýǵa quqyly.
3 jáne 6 aiǵa arnalǵan qysqa merzimdi jinaq salymdary QDKQ-nyń bazalyq mólsherlemeden joǵary spredti 1 paiyzdan 2 paiyzdyq tarmaqqa deiin qaita qaraý sheshimi esebinen neǵurlym kiristi bolmaq. Búgingi kúnnen bastap 3 jáne 6 aiǵa jinaq depozitteri boiynsha mólsherlemelerdiń eń joǵary máni 14,0%quraidy.
QDKQ merzimdi salymdar boiynsha stavkalardyń eń joǵary mánin 10 naýryzda bekitilgen merzimdegidei ózgerissiz qaldyrady, alaida merzimdi depozitter boiynsha eń joǵary usynylatyn mólsherlemelerdi arttyrady: bir jylǵa depozitter boiynsha – 12,2%-ǵa deiin, eki jylǵa – 12,9%-ǵa deiin.
QDKQ-nyń is-áreketteri naryqtyq ádistemege súienedi jáne birinshi kezekte, qazaqstandyq salymshylardyń múddelerin qorǵaýǵa jáne salymdardy saralaýdyń negizgi qaǵidatyn saqtaýǵa baǵyttalǵan: barlyq depozitter shamadan tys infliatsiiadan tabys ákeledi, al aqshany merziminen buryn alýǵa qoiylatyn eń joǵary talaptary bar jinaq salymdary neǵurlym joǵary tabys alyp keledi.
Ulttyq valiýta baǵamyn turaqtandyrý boiynsha sharalar
1) Qazaqstannyń Ulttyq Banki rezident zańdy tulǵalardyń Qazaqstan Respýblikasynyń ishki valiýta naryǵynda qolma-qol emes shetel valiýtasyn satyp alýy jáne satýy tártibin ózgertti.
Zańdy tulǵalarǵa qatysty syrtqy saýda mámilelerin eseptik tirkeý boiynsha shekti somany anyqtaýǵa jáne balamasynda 50 (elý) myń AQSh dollaryna teń nemese odan asatyn qolma-qol aqshasyz shetel valiýtasyn satyp alý kezinde rastaityn qujattardy usynýǵa biryńǵai tásildeme belgilendi.
Sondai-aq zańdy tulǵalardyń Qazaqstan Respýblikasynyń ishki valiýta naryǵynda qolma-qol aqshasyz shetel valiýtasyn satyp alý tártibi naqtylandy. Satyp alynǵan shetel valiýtasy 10 jumys kúni ishinde málimdelgen maqsattarǵa paidalanylýy tiis, al ol paidalanylmaǵan jaǵdaida ol keri satýǵa jatady. Qaýlymen engizilgen túzetýler jeke tulǵalardyń valiýtalyq operatsiialaryn júrgizý tártibin qozǵamaidy.
Keshendi túrde qabyldanatyn sharalar qolma-qol aqshasyz shetel valiýtasyna negizsiz alypsatarlyq suranysty shekteýge, sondai-aq azamattardyń quqyqtary men zańdy múddelerin, qoǵam men memlekettiń múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
2) Prezidenttiń tapsyrmasyna sáikes, Qazaqstan Respýblikasynyń ulttyq valiýtanyń aiyrbas baǵamyn turaqtandyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti 2020 jylǵy 25 naýryzda kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń eksporttyq valiýtalyq túsiminiń bir bóligin ishki valiýta naryǵynda satý týraly sheshim qabyldady.
Bul sheshim jarǵylyq kapitalyndaǵy memlekettiń úlesi 50%-dan asatyn eksporttaýshy kásiporyndarǵa, onyń ishinde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ kompaniialaryna qoldanylady jáne tótenshe jaǵdai kezeńinde áreket etedi.
Úkimet pen Ulttyq Bank ishki valiýta naryǵynda shetel valiýtasyna suranys pen usynys monitoringi maqsatynda úilestirilgen jumysty jalǵastyrady.
Qabyldanatyn sharalar aiyrbas baǵamyn turaqtandyrýǵa, valiýta usynysyn qamtamasyz etýge, negizsiz qubylmalylyqqa jol bermeýge baǵyttalǵan jáne irgeli trend qalyptastyrýǵa kedergi bolmaidy.
3) Ulttyq Bank satyp alý baǵamynyń aiyrbastaý pýnktteri arqyly júrgiziletin operatsiialar boiynsha shetel valiýtasyn teńgege satý baǵamynan aýytqý shegin belgiledi. Qujat ýákiletti bankterdiń aiyrbastaý pýnktteri jáne ýákiletti uiymdardyń (banktik emes aiyrbastaý pýnktteri) arqyly júrgiziletin operatsiialar boiynsha shetel valiýtasyn satyp alý baǵamynyń satý baǵamynan aýytqý shekterin belgileýdi kózdeidi):
1) AQSh dollary - 6 teńge;
2) evro - 7 teńge.
Bul sharalar jáne ishki valiýta naryǵyna syrtqy faktorlardyń turaqsyzdandyratyn áserin shekteýge baǵyttalǵan jáne qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge járdemdesý maqsatynda elde tótenshe jaǵdai rejiminiń qoldanylý ýaqytyna engizildi.
