تج كەزەڭٸندەگٸ ەكونوميكانى قولداۋ شارالارى قانداي?

ۇلتتىق بانك ەلدە تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزٸلگەن كەزەڭدە ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇراقتاندىرۋ جەنە ەكونوميكا سالالارى مەن سەكتورلارىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن حالىق پەن كەسٸپكەرلەردٸڭ قارجىلىق جاعدايىن قولداۋ شارالارىن قابىلدادى. بۇل ماقساتقا ەل ەكونوميكاسىنا 1 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى كٶزدەلگەن, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

تج ەنگٸزۋدەن زارداپ شەككەن كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋ بويىنشا قانداي شارالار

1) شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەندٸرۋ باعدارلاماسىقابىلداندى, ول كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا پاندەميياسىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ەلدە تٶتەنشە جاعدايدى ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتٸلەرٸنە جەنە جەكە كەسٸپكەرلەرگە قولداۋ شارالارىن كٶرسەتۋدٸ كٶزدەيدٸ. جالپى سوماسى 600 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرۋ ليميتٸ بار شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ٷشٸن جەڭٸلدٸكتٸ نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى قابىلداندى.

2) مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن («قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى») جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلدەندٸرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە ۇلتتىق بانك ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋ ماقساتىندا قوسىمشا 400 ملرد تەڭگە بٶلەتٸن بولادى.

باعدارلامانىڭ جالپى سوماسى بۇرىن بٶلٸنگەن 600 ملرد تەڭگەنٸ ەسەپكە العاندا 1 ترلن تەڭگەگە جەتەدٸ. 

حالىقتىڭ قارجىلىق قولداۋ جەنە تەڭگەلٸك دەپوزيتتەردٸ قورعاۋ بويىنشا شارالار

1) «7-20-25» جەنە «باسپانا حيت» يپوتەكالىق باعدارلامالارى بويىنشا اي سايىنعى تٶلەمدەردٸ 90 كٷنگە دەيٸن كەيٸنگە قالدىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل شارالار كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ پاندەميياسىنا بايلانىستى حالىقتىڭ قارجىلىق جاعدايىن قولداۋعا باعىتتالعان.

باعدارلاماعا تولىقتىرۋلار كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا پاندەميياسىنىڭ تارالۋى جەنە ەلدە تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە زارداپ شەككەن قارىز الۋشىلار ٷشٸن ايىپپۇل جەنە (نەمەسە) ٶسٸمپۇل ەسەپتەمەي, نەگٸزگٸ بورىشتى جەنە (نەمەسە) سىياقىنى تٶلەۋ بويىنشا كٷنتٸزبەلٸك 90 (توقسان) كٷنگە دەيٸنگٸ مەرزٸمگە كەيٸنگە قالدىرۋدى كٶزدەيدٸ.

2) قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپٸلدٸك بەرۋ قورى (قدكق) تەڭگەدەگٸ جيناق, مەرزٸمدٸ جەنە مەرزٸمدٸ ەمەس دەپوزيتتەر بويىنشا ۇسىنىلاتىن ەڭ جوعارى مٶلشەرلەمەردٸ كٶتەردٸ, كەيبٸر دەپوزيتتەر بويىنشا ەڭ جوعارى مٶلشەرلەمەلەردٸڭ مەنٸ بٷگٸن قايتا قارالدى. بانكتەر نەعۇرلىم جوعارى مٶلشەرلەمەلەرگە دەپوزيتتەر قابىلداۋعا قۇقىلى.

ەڭ جوعارى ۇسىنىلاتىن سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸن قايتا قاراۋ – بۇل اقشا نارىعىنداعى شارتتاردىڭ ٶزگەرۋٸنە, بازالىق ستاۆكانىڭ 9,25-تەن 12 پايىزعا دەيٸن ەدەۋٸر جوعارىلاۋىنا جەنە بازالىق ستاۆكانىڭ پايىزدىق دەلٸزٸن +/– 0,5 پايىزدىق تارماققا كەڭەيتۋگە دەن قويۋ.

ۇزاق مەرزٸمدٸ جيناق سالىمدارى ەڭ جوعارى كٸرٸسكە يە بولىپ قالۋدا. تولىقتىرۋسىز جيناق سالىمدارى بويىنشا ۇسىنىلاتىن ەڭ جوعارى مٶلشەرلەمە 1 جىلعا 15,1%-عا دەيٸن, ەكٸ جىلعا – 15,5%-عا دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ, بۇل ٶتكەن مەندەردەن 1 پايىزدىق تارماققا جوعارى. جيناق سالىمدارىنا دەگەن سۇرانىس بەسەڭدەمەيدٸ جەنە اقشا قۇنىنىڭ ٶزگەرۋٸ جاعدايىندا دەل وسى سالىمدار قدكق قورعاۋىمەن قوسا, ەڭ جوعارى كٸرٸستٸلٸك ەكەلۋدٸ جالعاستىرادى.

كەز كەلگەن سەتتە اقشانى تولتىرۋعا جەنە الۋعا بولاتىن مەرزٸمدٸ ەمەس سالىمدار – بۇل جاپپاي قولدانىلادى: مۇنداي دەپوزيتتەر بارلىق بانكتەردٸڭ دەپوزيتتٸك جەلٸسٸندە بار. ٶتكەن اپتادا مەرزٸمدٸ ەمەس سالىمدار بويىنشا ەڭ جوعارى ۇسىنىلاتىن مٶلشەرلەمەنٸڭ مەنٸن قايتا قاراۋدان كەيٸن, بازالىق ستاۆكانىڭ پايىزدىق دەلٸزٸنٸڭ كەڭەيۋٸنە بايلانىستى, بٷگٸنگٸ كٷنٸ قدكق بازالىق مٶلشەرلەمەدەن جوعارى سپرەدتٸ 0,5-تەن 1 پايىزدىق تارماققا دەيٸن ۇلعايتادى. بٷگٸنگٸ كٷننەن باستاپ بانكتەر 13%-عا دەيٸنگٸ مٶلشەرلەمەمەن مەرزٸمدٸ ەمەس سالىمداردى قابىلداۋعا قۇقىلى.

3 جەنە 6 ايعا ارنالعان قىسقا مەرزٸمدٸ جيناق سالىمدارى قدكق-نىڭ بازالىق مٶلشەرلەمەدەن جوعارى سپرەدتٸ 1 پايىزدان 2 پايىزدىق تارماققا دەيٸن قايتا قاراۋ شەشٸمٸ ەسەبٸنەن نەعۇرلىم كٸرٸستٸ بولماق. بٷگٸنگٸ كٷننەن باستاپ 3 جەنە 6 ايعا جيناق دەپوزيتتەرٸ بويىنشا مٶلشەرلەمەلەردٸڭ ەڭ جوعارى مەنٸ 14,0%قۇرايدى.

قدكق مەرزٸمدٸ سالىمدار بويىنشا ستاۆكالاردىڭ ەڭ جوعارى مەنٸن 10 ناۋرىزدا بەكٸتٸلگەن مەرزٸمدەگٸدەي ٶزگەرٸسسٸز قالدىرادى, الايدا مەرزٸمدٸ دەپوزيتتەر بويىنشا ەڭ جوعارى ۇسىنىلاتىن مٶلشەرلەمەلەردٸ ارتتىرادى: بٸر جىلعا دەپوزيتتەر بويىنشا – 12,2%-عا دەيٸن, ەكٸ جىلعا – 12,9%-عا دەيٸن.

قدكق-نىڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸ نارىقتىق ەدٸستەمەگە سٷيەنەدٸ جەنە بٸرٸنشٸ كەزەكتە, قازاقستاندىق سالىمشىلاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋعا جەنە سالىمداردى سارالاۋدىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتىن ساقتاۋعا باعىتتالعان: بارلىق دەپوزيتتەر شامادان تىس ينفلياتسييادان تابىس ەكەلەدٸ, ال اقشانى مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋعا قويىلاتىن ەڭ جوعارى تالاپتارى بار جيناق سالىمدارى نەعۇرلىم جوعارى تابىس الىپ كەلەدٸ.

ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا شارالار

1) قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكٸ رەزيدەنت زاڭدى تۇلعالاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا قولما-قول ەمەس شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋى جەنە ساتۋى تەرتٸبٸن ٶزگەرتتٸ.

زاڭدى تۇلعالارعا قاتىستى سىرتقى ساۋدا مەمٸلەلەرٸن ەسەپتٸك تٸركەۋ بويىنشا شەكتٸ سومانى انىقتاۋعا جەنە بالاماسىندا 50 (ەلۋ) مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ نەمەسە ودان اساتىن قولما-قول اقشاسىز شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ كەزٸندە راستايتىن قۇجاتتاردى ۇسىنۋعا بٸرىڭعاي تەسٸلدەمە بەلگٸلەندٸ.

سونداي-اق زاڭدى تۇلعالاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا قولما-قول اقشاسىز شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ تەرتٸبٸ ناقتىلاندى. ساتىپ الىنعان شەتەل ۆاليۋتاسى 10 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە مەلٸمدەلگەن ماقساتتارعا پايدالانىلۋى تيٸس, ال ول پايدالانىلماعان جاعدايدا ول كەرٸ ساتۋعا جاتادى. قاۋلىمەن ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەر جەكە تۇلعالاردىڭ ۆاليۋتالىق وپەراتسييالارىن جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸن قوزعامايدى.

كەشەندٸ تٷردە قابىلداناتىن شارالار قولما-قول اقشاسىز شەتەل ۆاليۋتاسىنا نەگٸزسٸز الىپساتارلىق سۇرانىستى شەكتەۋگە, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن, قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋعا باعىتتالعان.

2) پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ 2020 جىلعى 25 ناۋرىزدا كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا ساتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى.

بۇل شەشٸم جارعىلىق كاپيتالىنداعى مەملەكەتتٸڭ ٷلەسٸ 50%-دان اساتىن ەكسپورتتاۋشى كەسٸپورىندارعا, ونىڭ ٸشٸندە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ەل-اۋقات قورى» اق كومپانييالارىنا قولدانىلادى جەنە تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە ەرەكەت ەتەدٸ.

ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانك ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىس پەن ۇسىنىس مونيتورينگٸ ماقساتىندا ٷيلەستٸرٸلگەن جۇمىستى جالعاستىرادى.

قابىلداناتىن شارالار ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋعا, ۆاليۋتا ۇسىنىسىن قامتاماسىز ەتۋگە, نەگٸزسٸز قۇبىلمالىلىققا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان جەنە ٸرگەلٸ ترەند قالىپتاستىرۋعا كەدەرگٸ بولمايدى.

3) ۇلتتىق بانك ساتىپ الۋ باعامىنىڭ ايىرباستاۋ پۋنكتتەرٸ ارقىلى جٷرگٸزٸلەتٸن وپەراتسييالار بويىنشا شەتەل ۆاليۋتاسىن تەڭگەگە ساتۋ باعامىنان اۋىتقۋ شەگٸن بەلگٸلەدٸ. قۇجات ۋەكٸلەتتٸ بانكتەردٸڭ ايىرباستاۋ پۋنكتتەرٸ جەنە ۋەكٸلەتتٸ ۇيىمداردىڭ (بانكتٸك ەمەس ايىرباستاۋ پۋنكتتەرٸ) ارقىلى جٷرگٸزٸلەتٸن وپەراتسييالار بويىنشا شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ باعامىنىڭ ساتۋ باعامىنان اۋىتقۋ شەكتەرٸن بەلگٸلەۋدٸ كٶزدەيدٸ):

1) اقش دوللارى - 6 تەڭگە;

2) ەۆرو - 7 تەڭگە.

بۇل شارالار جەنە ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىنا سىرتقى فاكتورلاردىڭ تۇراقسىزداندىراتىن ەسەرٸن شەكتەۋگە باعىتتالعان جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جەردەمدەسۋ ماقساتىندا ەلدە تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸنٸڭ قولدانىلۋ ۋاقىتىنا ەنگٸزٸلدٸ.