Túrkiia – álemdegi týrizmi ozyq damyǵan aldyńǵy qatarly elderdiń biri. Qalalarynyń árqaisysynyń ózindik ereksheligi bar. Biri tarihi jerlerimen maqtansa, endi bireýleri sheteldikterdi ulttyq taǵamdarymen baýraidy. Jumys barysymen Ystanbul, Edirne, Býrsa, Biledjik shaharlaryna at basyn tiredik. Aiia Sofiia meshitin tamashalap, 15 ǵasyrdan astam ýaqyt buryn salynǵan Bazilika Tsisternasyn kórdik. Bul Ystambuldyń tamasha tarihi nysandarynyń biri. Aiia Sofiianyń ońtústik-batysynda ornalasqan qalanyń eń úlken jabyq tsisternasy. Ol 10-12 metr tereńdikte ornalasqan Túrkiiadaǵy kóne jáne de jaqsy saqtalǵan sý qoimalarynyń biri. Tsisternanyń uzyndyǵy 140, al eni 70 metr. Grekter 306-337 jyldar aralyǵyndynda Rim imperatory birinshi Konstantin bilik etken ýaqytta Bazilik tsisternasyn sala bastady. Asa aýqymdy nysannyń qurylysyn aiaqtaý ońaiǵa túsken joq. Tek 532 jyly Iýstinian ústemdik qurǵan ýaqytta jumysy aiaqtaldy. Tarihi meken qurǵaqshylyq jyldary halyqty aýyz-sýmen qamtý úshin salynǵan. Shamamen 100 myń tonna sý qoryn saqtaýǵa bolatyn.
1. Aiia Sofiia meshiti
2. Bazilika tsisternasy
Shetelden kelýshiler kóbine Túrkiianyń Edirne qalasynda ornalasqan Selimie meshitine qyzyǵýshylyq tanyp jatady. Sebebi qasietti meken IýNESKONYŃ Búkilálemdik muralar qoryna engizilgen. 1568-1574 jyldar aralyǵynda salynǵan. Islam álemindegi arhitektýralyq jetistikterdiń qatarynda.
Edirndegi kezekti eski meshit Eski Djami. Ol 1414 jyly ashyldy. Bul qaladaǵy eń kóne ǵimarat. Qasietti meken Selimie meshitiniń janynda ornalasqan. Qurylysty 1403 jyly Iyldyrym Baiazid hannyń uly Ámire Súleiman bastaǵan. Ol qaitys bolǵannan keiin meshittiń qurylysy 1414 jyly Chelebi Mehmet kezinde aiaqtaldy. Meshittiń búiir esigindegi jazbaǵa sáikes, onyń sáýletshisi Koniiadan kelgen qajy Alaeddin, al shákirti Ibrahimniń uly Omar bolǵan. Ishki aýdany 2116 m2 quraidy. Onyń ústinde toǵyz kúmbez bar. Osyǵan bailanysty kúmbezdi meshitter tobyna kiredi.
Al, Úsh-Sherefeli meshiti-Edirneniń eń mańyzdy meshitteriniń biri. 1437 jyly qurylys bastalyp 1447 jyly aiaqtaldy. Alla úiin turǵyzý shamamen on jylǵa sozyldy. Meshittiń tórt munarasynyń biri spiral tárizdi. Osy sebepti qasietti jerdi "Býrmali djami"dep te ataidy. Munaralardyń biiktigi-81 metr. Qabyrǵalary men nysannyń tóbesinen kóz jaýyn alatyn túrli arihtektýralardy kórýge bolady.
Túrkiianyń saýda-ekonomikalyq salasynda mańyzdy ról atqaratyn taǵy bir qalasy Býrsa. Bul shahar bir kezderi el astanasy bolǵan. Ondaǵy arhitektýrasymen kózdiń jaýyn alatyn Uly-djami meshitine týrister jyl saiyn aǵylady. Nysan Baiazit I -diń əmirimen 1396 jyly bastalyp, 1400 jyly aiaqtalǵan. Sol dəýirdegi Osman imperiiasynyń úlken meshitteriniń biri bolǵan.
Sapar barysynda Osman imperiiasynyń negizin alǵash qalaýshy tulǵanyń biri Ertuǵyryl ǵazy Súleimen Shahtyń basyna baryp, taǵzym ettik. Ertuǵyryl ǵazy nemese Ertuǵyryl bei, Oǵyz taipasynan taraǵan Qaiy rýynyń XIII ǵasyrdyń ortasynda taipanyń kósemi bolǵan. Osman imperiiasynyń negizin alǵash qalaýshy tulǵa. Ol 1281 jyly qaitys bolǵan soń, uly Osman ǵazy 1299 jyly Osman imperiiasyn qurdy. Sultan Mehmed I-niń buiryǵymen salynǵan dep esepteletin onyń qabiri Anadolynyń batysynda Sógútte ornalasqan. Ony 1737 jyly Sultan Mustafa III-shi qaitadan qalpyna keltirdi. Keiinnen Sultan Abdýlhamid II –shi taǵy da jóndedi. Osydan soń zirattyń bir bóligi retinde eki sýburqaq salyndy. Ertuǵuryl ǵazidiń qabiriniń syrtynda onyń áieli Halime Hatýn men onyń uly Savdji bei jerlengen.
Edirndegi Arasta bazary-Túrkiiadaǵy eń tanymal saýda oryndarynyń biri. Ol 15 ǵasyrda salynǵan. Áli kúnge deiin óziniń tarihi kelbetin joǵaltpaǵan. 1590 jyly Genrih III-niń buiryǵymen salynǵan bazar Selimiia Arasta dep te atalady. «Arasta» bazary Selimie meshitine tikelei tabys alyp keletin oryn. Qazirgi ýaqytta Arasta jergilikti halyqtyńda, týristerdiń de eń súiikti orny. Munda kilemder, ydys-aiaq jáne zergerlik buiymdardan bastap dástúrli túrik ónimderin kórýge bolady. Ishinde shamamen 130-ǵa jýyq dúken bar.
Túrkiia elinde tasyn túrtseń, tarihtan syr shertetin tarihi jerler men eskertkishter kóp. Olardyń barlyǵy da kóne zamannyń kýágerindei ótken kúnnen syr shertip tur.
