Túrkistan qalasyndaǵy «Áziret Sultan» memlekettik tarihi - mádeni qoryq-mýzeiiniń mańyzdy obektisi - Kúltóbe qalashyǵynda arheologiialyq qazba jumystary bastaldy. Biyl tarihi oryndy zertteý, qaita qalpyna keltirý jumystaryna erikti jastar da atsalysady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
QR Mádeniet jáne sport ministrligi jáne Qazaq ǵylymi-zertteý mádeniet institýty JShS qolǵa alǵan joba «ERG» korporativtik qorynyń qarjylai qoldaýymen júzege asýda. Joba úsh jylǵa, iaǵni 2019-2021 jyldarǵa josparlanǵan.
27 ga aýmaqty alyp jatqan qalashyqtyń qalpyna keltirý jumystary ár jylǵa 9 gektardan bólip qarastyrylǵan. Túpnusqalyq keskindi qalpyna keltirý úshin ejelgi Túrkistan qalalyq sáýlet óneriniń mańyzdy arhitektýralyq úlgileri bolyp sanalatyn, erekshe qorǵalatyn nysandar anyqtalǵan. III-IV ǵasyrlardaǵy altynnan jasalǵan áielderdiń zergerlik buiymdary, ertedegi jáne orta ǵasyrdaǵy kremikanyń túr-túri, dini mazmundaǵy ejelgi kitaptar (Quran kitaby bolýy múmkin) tabylǵan.
Joba barysynda tabylǵan barlyq qundy arheologiialyq olja zerttelip, katalogy jasalyp, qalpyna keltirilmek. Bul tabylǵan zattar Sarmat-Kańǵy dáýiriniń buryn tabylǵan ejelgi tsitadelimen qatar, II-XIX ǵasyrlar aralyǵynda Kúltóbe tarihi-mádeni landshaftynyń negizgi tórt kezeńin naqty ajyratýǵa múmkindik beredi.
2020 jyly arheologiialyq zertteýlerge sáikes №2 ýchaskede tiisti jumystar júrgizilmek.
Aita keteiik, Kúltóbe qalashyǵynda alǵashqy arheologiialyq zertteý jumystary 2010 jyly belgili qazaqstandyq ǵalym Erbolat Smaǵulovtyń (1952-2019) bastamasymen júrgizile bastaǵan. Keiin arheologtar Kúltóbe – Iasy (Túrkistan) qalasynyń eń ejelgi bóligi ekenin anyqtaǵan.
Bizdiń zamanymyzǵa deiingi birinshi ǵasyrǵa jatatyn ǵibadathana men birqatar arhitektýralyq qurylymdardyń tabylýy Iasy qalasynyń tarihyn taǵy myń jarym ǵasyrǵa uzartyp, Uly dalanyń tarihy men mádenietin qalyptastyratyn aspektilerdi qaita qaraýǵa alyp kelgen.
2017 jyly nysan ǵalymdardyń nazaryn ózine aýdartyp, Qazaq ǵylymi-zertteý mádeniet institýtynyń basshylyǵymen shaǵyn ǵylymi joba aiasynda qolǵa alynǵan. Al, ótken jyly ERG-diń qarjylai qoldaýymen qalashyq tolyqqandy zerttele bastaǵan.
Qalashyqtyń tarihi obektilerin qalpyna keltirý jobasy 2019 jyly bastaý alyp, 200-ge jýyq jumysshy jyl kóleminde kóptegen mańyzdy obektiler men jádigerlerdi zerttegeni belgili.
