تٷركٸستان قالاسىنداعى «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي - مەدەني قورىق-مۋزەيٸنٸڭ ماڭىزدى وبەكتٸسٸ - كٷلتٶبە قالاشىعىندا ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى باستالدى. بيىل تاريحي ورىندى زەرتتەۋ, قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنا ەرٸكتٸ جاستار دا اتسالىسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ جەنە قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتى جشس قولعا العان جوبا «ERG» كورپوراتيۆتٸك قورىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن جٷزەگە اسۋدا. جوبا ٷش جىلعا, ياعني 2019-2021 جىلدارعا جوسپارلانعان.
27 گا اۋماقتى الىپ جاتقان قالاشىقتىڭ قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى ەر جىلعا 9 گەكتاردان بٶلٸپ قاراستىرىلعان. تٷپنۇسقالىق كەسكٸندٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن ەجەلگٸ تٷركٸستان قالالىق سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ ماڭىزدى ارحيتەكتۋرالىق ٷلگٸلەرٸ بولىپ سانالاتىن, ەرەكشە قورعالاتىن نىساندار انىقتالعان. III-IV عاسىرلارداعى التىننان جاسالعان ەيەلدەردٸڭ زەرگەرلٸك بۇيىمدارى, ەرتەدەگٸ جەنە ورتا عاسىرداعى كرەميكانىڭ تٷر-تٷرٸ, دٸني مازمۇنداعى ەجەلگٸ كٸتاپتار (قۇران كٸتابى بولۋى مٷمكٸن) تابىلعان.
جوبا بارىسىندا تابىلعان بارلىق قۇندى ارحەولوگييالىق ولجا زەرتتەلٸپ, كاتالوگى جاسالىپ, قالپىنا كەلتٸرٸلمەك. بۇل تابىلعان زاتتار سارمات-كاڭعى دەۋٸرٸنٸڭ بۇرىن تابىلعان ەجەلگٸ تسيتادەلٸمەن قاتار, II-XIX عاسىرلار ارالىعىندا كٷلتٶبە تاريحي-مەدەني لاندشافتىنىڭ نەگٸزگٸ تٶرت كەزەڭٸن ناقتى اجىراتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2020 جىلى ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەرگە سەيكەس №2 ۋچاسكەدە تيٸستٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلمەك.
ايتا كەتەيٸك, كٷلتٶبە قالاشىعىندا العاشقى ارحەولوگييالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى 2010 جىلى بەلگٸلٸ قازاقستاندىق عالىم ەربولات سماعۇلوۆتىڭ (1952-2019) باستاماسىمەن جٷرگٸزٸلە باستاعان. كەيٸن ارحەولوگتار كٷلتٶبە – ياسى (تٷركٸستان) قالاسىنىڭ ەڭ ەجەلگٸ بٶلٸگٸ ەكەنٸن انىقتاعان.
بٸزدٸڭ زامانىمىزعا دەيٸنگٸ بٸرٸنشٸ عاسىرعا جاتاتىن عيباداتحانا مەن بٸرقاتار ارحيتەكتۋرالىق قۇرىلىمداردىڭ تابىلۋى ياسى قالاسىنىڭ تاريحىن تاعى مىڭ جارىم عاسىرعا ۇزارتىپ, ۇلى دالانىڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸن قالىپتاستىراتىن اسپەكتٸلەردٸ قايتا قاراۋعا الىپ كەلگەن.
2017 جىلى نىسان عالىمداردىڭ نازارىن ٶزٸنە اۋدارتىپ, قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتىنىڭ باسشىلىعىمەن شاعىن عىلىمي جوبا اياسىندا قولعا الىنعان. ال, ٶتكەن جىلى ERG-دٸڭ قارجىلاي قولداۋىمەن قالاشىق تولىققاندى زەرتتەلە باستاعان.
قالاشىقتىڭ تاريحي وبەكتٸلەرٸن قالپىنا كەلتٸرۋ جوباسى 2019 جىلى باستاۋ الىپ, 200-گە جۋىق جۇمىسشى جىل كٶلەمٸندە كٶپتەگەن ماڭىزدى وبەكتٸلەر مەن جەدٸگەرلەردٸ زەرتتەگەنٸ بەلگٸلٸ.
