Tamyrlas, taǵdyrlas túrki halyqtarynyń yntymaqtastyǵy táýelsizdik alǵan toqsanynshy jyldary bastalǵany belgili. Azattyqtyń araily tańynda birin-biri tanyp, qoldap, baýyrlastyqtyń berik negizin qalaǵan týys elder áýeli mádeni-gýmanitarlyq saladaǵy yqpaldastyqqa mán berdi.
Astananyń boi kóterýimen birge túrki yntymaqtastyǵy jańa kezeńge qadam basty. Alys-beris, barys-kelis artyp, ekonomika, sonyń ishinde qurylys pen saýda-sattyq salasynda birikken jobalar kóbeidi. Tarihi Nahichivan sammiti arqyly túrki yntymaqtastyǵy saiasi-strategiialyq sipat ala bastady. Elbasy bastamasymen Túrki keńesi, TÚRKSOI, TúrkPA, Túrki akademiiasy, Túrki miras qory qurylyp, júieli jumystar jandana tústi. Al Ózbekstannyń tolyq múshe, Majarstannyń da baqylaýshy bolýymen birge Túrki keńistigi Baiqaldan Balqanǵa deiingi ulan-ǵaiyr aimaqtaǵy baýyrlas elderdiń basyn biriktiretin birtutas álemge ainala bastady. Eń bastysy, túrki álemi degen ortaq uǵym qalyptasty.
Dúnie didarynda kóptegen halyqaralyq yntymaqtastyq uiymy bar. Olardyń keibiri tek týystyq negizge arqa súiegen mádeni jaqyndyq bolsa, qaisybiri tatý kórshilikke negizdelgen ekonomikalyq yqpaldastyq, endi biri pragmatikalyq túrde qurylǵan saiasi uiymdar. Túrki yntymaqtastyǵynda osy úsheýi de bar – tamyrlas elderdiń tarihy men tanymy bir, olar bir-birimen kórshiles ornalasqan jáne pragmatikalyq seriktestikti basshylyqqa alady – ol eshkimge qarsy baǵyttalmaǵan. Munda, árine, Túrki keńesiniń Qurmetti tóraǵasy, yntymaqtastyqtyń arhitektory Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń róli airyqsha ekeni belgili.
Ótken aptada Qazaqstannyń bastamasymen uiymdastyrylǵan Túrki keńesiniń kezekten tys beiresmi sammiti de tarihi jiyn boldy. Túrki elderi táýelsizdikteriniń otyz jyldyqtary qarsańynda ótip, túgel túrkiniń tóri Túrkistan shahary túrki áleminiń rýhani astanasy bolyp resmi túrde qabyldanǵan Sammitte:
- Ekonomikalyq yntymaqtastyqty arttyrý, kólik-komýnikatsiia salasy men týrizmge mán berý, Aziia men Eýropany jalǵaityn «Turan dálizin» tiimdi paidalaný, Investitsiialyq qor qurý, trans-shekaralyq sýlar máselesin sheshý; 2. Saiasi yntymaqtastyqty arttyrý, Túrki keńesiniń mártebesin biiktetý, strategiialyq seriktestikke mán berip, naqty qujat qabyldaý, yntymaqtastyq uiymdarynyń qurylymdyq qujattaryn aiaqtaý; 3. Gýmanitarlyq-mádeni bailanystardy arttyrý, túrki áleminiń tuǵyrly tulǵalary Nizamidiń 880, Iýnýs Ámireniń 700, Naýaidiń 580 jyldyǵy syndy mereitoilardy birge atap ótý, Túrkistan men Q.A.Iasaýi murasyn dáripteý, mádeniet salasynda Naýai atyndaǵy halyqaralyq syilyqty bekitý; 4. Ǵylymi integratsiiaǵa mán berý, uly tulǵalar men qasterli mekenderdi zerttep, zerdeleý, Túrkistanda arheologiialyq qazba jumystaryn júrgizý, baýyrlas elderdiń joǵary oqý oryndaryn úilestiretin «Uly túrkiler» bilim qoryn qurý siiaqty baýyrlas elderdiń bolashaǵy men bekem bailanystaryna baǵdar bolatyn naqty usynystar aityldy.
Jiyn tizginin qolǵa alǵan Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev «Bizdiń maqsatymyz – túrki álemin XXI ǵasyrda mańyzdy ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq keńistiktiń birine ainaldyrý. Túrki órkenietin jańǵyrtýdy, eń aldymen, Iasaýi murasy men qasietti Túrkistandy álemge tanytýdan bastaýǵa shaqyramyz» dep, Túrki keńesine múshe elder arasynda jasandy intellektini damytý, aýqymdy derekterdi taldaý, tsifrlandyrý, internet saýdasy, arheologiialyq qazba jumystary siiaqty salalarda ortaq jobalardy júzege asyrýǵa shaqyrdy.
Bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq – bolashaqtaǵy tabysty seriktestiktiń negizgi faktory. Osy rette Qazaqstan Prezidenti ortaq ǵylymi, mádeni-aǵartýshylyq keńistik qalyptastyrǵan jón dep esepteidi. Prezidenttiń pikirinshe, ony «Uly túrkiler» bilim berý qoryn qurý arqyly júzege asyrýǵa bolady. Qor ýniversitetter arasynda akademiialyq utqyrlyq, taǵylymdamadan ótý, biliktilikti arttyrý isin úilestiredi. Sonymen qatar Memleket basshysy baýyrlas elderdiń jastary úshin Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetinde 50 grant bólemiz dedi. Bul 50 grant Iasaýi shákirtaqysy dep atalatyn bolady.
Qalalarǵa qasiet beretin de, yntymaqtastyqqa kóńil bóletin de – parasat-paiymy mol, kisiligi kemel adamdar. Tamyrlas elderdiń rýhani tutqasy sanalatyn Túrkistannyń qaita túleýi túrki órkenietiniń passionarlyq qaita jańǵyrýyna serpin beredi dep senemiz.
Darhan Qadyráli,
"Egemen Qazaqstan" gazeti
