Foto:gov.kz
Túrkistan oblysy Qazaqstandaǵy halqy tyǵyz ornalasqan, halyq sany eń kóp oblystardyń biri ekeni belgili. Sondai-aq bul oblys bala týý kórsetkishi jaǵynan da joǵary, jas oblystardyń biri. Búginde resmi málimet boiynsha Túrkistan oblysynda 2 millionnan astam halyq turady eken. Olardyń ishinde 850 myńǵa jýyq eńbek kúshi bar kórinedi.Aimaqta qansha adam eńbek etedi?
QR Starategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń málimetterine qaraityn bolsaq, sońǵy 10 jylda Túrkistan oblysynda jumys kúshi birshama azaiǵan eken. Mysaly ústimizdegi jyldyń 2 toqsanynda ekonomikalyq turǵyda belsendi halyq sany 849 186 bolsa, 2014 jyldyń 2 toqsanynda bul kórsetkish 1 258 164 quraǵan. Túrkistan oblysynda jarty millionǵa jýyq jumys kúshi quramyna kirmeitin azamat bar kórinedi.
Aita keteiik, jumys kúshi dep 16 jastan bastap zeinet jasyna taqaǵanǵa deiingi barlyq eńbekke qabiletti azamattardy aitamyz. Olarǵa turaqty jumysy barlary da, jumyssyzdaryn da qosýǵa bolady.
Al jumyssyzdyq deńgeii birte-birte túsip kele jatqanyn baiqaýǵa bolady. Osydan on jyl buryn Túrkistan oblysynda jumyssyzdyq deńgeii 5,4 paiyzdy qurasa, biyl ekinshi toqsannyń qorytyndysy boiynsha bul kórsetkish 4,8 paiyzǵa azaiypty. Sóitip, jalpy alǵanda bul oblysta biyl jumyssyzdar sany 40 700 adamǵa jýyqtaǵan kórinedi.
Jumyspen qamtylǵan halyq sany biyl 808 myńnan asady, onyń ishinde jaldamaly qyzmetker – 434 myńnan artyq eken , al ózbetinshe jumyspen qamtylǵandar – 374 myńnan asatyn kórinedi.
Aýyldaǵy ahýal qandai?
Jalpy Túrkistan oblysynda halyqtyń basym bóligi (75,2 paiyz) aýyldy jerde turady. Sonymen qatar, oblystyń jeri, tabiǵaty jáne aýa raiy aýyl sharýashylyǵyna qolaidy bolyp tabylady. Sondyqtan da bolar Túrkistan óńiri eldegi aýyl sharýashylyǵy jaqsy damyǵan aimaqqa jatady.
Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti, memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Aýyl sharýashylyǵyn damytpai, básekege qabiletti ekonomika qurý múmkin emes».
Túrkistan oblysynda aýyl sharýashylyǵy onyń ishinde mal sharýashylyǵy, baý-baqsha, egin sharýashylyǵy sý sharýashylyǵy jáne balyq sharýashylyǵy qarqyndy jumys istep tur.
Aita keteiik, Túrkistan oblysynyń agroónerkásip kesheniniń damýy 1-shi jartyjyldyqta Respýblika boiynsha alǵashqy orynǵa shyqqan bolatyn.
Ekonomikalyq ósim týraly aitatyn bolsaq, aýyl sharýashylyǵy jalpy ónim kólemi 216,9 mlrd. teńgeni qurap, ótken jyldyń tiisti kezeńimen salystyrǵanda 25,3 mlrd. teńgege artyp, naqty kólem indeksi 107,1% jetip, Respýblikada birinshi orynǵa turaqtady.
Onyń ishinde: ósimdik sharýashylyǵy 41,4 mlrd. teńge (109,0 %); mal sharýashylyǵy 171,2 mlrd.teńge (106,9 %).
Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapitalyna 58,2 mlrd. teńge investitsiia tartylyp, t.k 1,4 ese (136,3 %), tamaq ónimderiniń negizgi kapitalyna 11,1 mlrd. teńge investitsiia tartylyp, t.k 2,4 ese (237,3 %) artty.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty - 153 mln. AQSh $-na 502 myń tonna ónim ónimi eksportalyp, tiisti kezeńnen 112,4 % ulǵaidy (t.k 136,1 mln. AQSh$). O.i
- Ósimdik sharýashylyǵy 369,4 myń tonna (39,1 mln. AQSh$);
- Mal sharýashylyǵy 9,5 myń tonna (24,3 mln. AQSh$);
- Qaita óńdeý 122,9 myń tonna (89,6 mln. AQSh$);
«Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aiasynda biylǵy jyly óńirge respýblikalyq biýdjetten 10,6 mlrd. teńge qarajat bólinip, jobaǵa 62 aýyldyq okrýgter jáne 62 kooperativ qatysady. 6 baǵyt qarjylandyrylady. Oǵan ósimdik, mal, qus jáne sharýashylyqtary, kooperativterdi jabdyqtaý men óz kásibin ashý jatady.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Qazaqstan azamattary úshin mańyzy joǵary qasietter men qundylyqtardyń biri eńbekqorlyq ekenin aitqan bolatyn. Ol eńbeksúigishtikti mańyzdy máselelerdiń ishinde alǵashqy orynda turǵanyn atqan.
«Biz eńbekqor bolýymyz qajet. Qoǵamymyzda eńbek adamy birinshi orynda turýǵa tiis. Shyn máninde, barlyq jetistiktiń bastaýy – adal eńbek jáne iskerlik. Tabysqa jetýdiń jalǵyz joly – óz kásibiniń sheberi bolý jáne erinbei eńbek etý. Túrli qarjy piramidasyna, qumar oiyndarǵa áýes adamdar aqshanyń ońai jolmen kelmeitinin túsinýi kerek. Mańdai terimen tabys tapqan adam ony maqsatsyz shashyp, ysyrap qylmaidy. Únemshil, qanaǵatshyl ári uqypty bolady», -degen bolatyn memleket basshysy Q. Toqaev Almatyǵa barǵan saparlarynyń birinde.
Túrkistandaǵy jalaqy jaiy qandai?
Aita keteiik, Túrkistan oblysy sońǵy 5 jylda eldegi kúnkóris deńgeii tómendegen oblystardyń qataryna kiredi. Naqty tabystyń turaqty oń serpinine qaramastan aimaqta eńbek tabysynyń tómen bolý problemasy baiqalady. Mamandar sonyń saldarynan ózin-ózi jumyspen qamtýdyń úlesi joǵary dep otyr.
Sonymen qatar halyq alasynda teńsizdik ósip kele jatqany, onyń ústine ónimdiligi tómen jáne tabysy tómen jumyspen ainalysatyn azamattar kóp bolýy aitarlyqtai problema týdyryp otyrǵan kórinedi. Resmi derekter boiynsha qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 3 mln jaldamaly jumysker jalaqysy az, ónimdiligi tómen salalarda jumys isteidi eken.
«Bul ekonomikada joǵary deńgeidegi daǵdylardy talap etpeitin jumys oryndarynyń qurylýymen túsindiriledi, munyń ózi ónimdilik pen eńbekaqy tóleýge áserin tigizedi. Onyń sebebi tabystyń ósýinde aitarlyqtai áleýeti bar óńdeý ónerkásibiniń, ásirese joǵary tehnologiialyq kásiporyndardyń (joǵary ónimderdi shyǵaratyn) nashar damýynda bolyp otyr. Osyǵan bailanysty jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý úshin, onyń ishinde ónimdiligi joǵary jumys oryndaryn qurý arqyly jumys kúshi daǵdylaryn arttyrý talap etiledi» dep jazylǵan "Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2029 jylǵa deiingi baǵdarlamasy" keshendi josparynda.
Eske sala keteiik, eldegi kedeilik pen jumyssyzdyqty joiý boiynsha elimizde "Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2029 jylǵa deiingi baǵdarlamasy" iske asyp jatyr. Bul baǵdarlama Qazaqstandaǵy jumyspen qamtý, eńbek máselesin sheshýge baǵyttalǵan.
Ulttyq statistika biýrosynyń málimetteri boiynsha 2024 jylǵy ekinshi toqsanda qyzmetkerlerge eseptelgen (kásipkerlik qyzmetpen ainalysatyn, shaǵyn kásiporyndarsyz), ortasha ailyq ataýly jalaqy 324 470 teńgeni qurady, ol ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 8,5% ósken. 2024 jylǵy II toqsanda naqty jalaqy indeksi 101,7% bolyp qalyptasty.
Biylǵy jyldyń birinshi toqsanda Túrkistan oblysy halqynyń ortasha jan basyna shaqqandaǵy ataýly aqshalai tabysy baǵalaý boiynsha 109 628 teńgeni qurady. 2023 jylǵy I toqsanǵa qaraǵanda 18,4% joǵary, atalǵan kezeńge naqty aqshalai tabystyń ósý qarqyny – 8,8% qurap otyr.
