Foto: aq-qara.kz
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy Astanada ótken baspasóz brifinginde maqta sharýashylyǵyn damytý, maqtashylar jyl saiyn tap bolatyn máseleleri jóninde baiandady. Óńir basshysy aimaqta maqta klasterin damytý baǵytynda jumys júrgizilip jatqanyn aitty.
– Ózderińizge belgili, Túrkistan oblysy respýblikadaǵy maqta ósiretin jalǵyz óńir. Maqta sharýashylyǵynda 25 myń agroqurylymda 70 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Oblysta jyl saiyn 120 myń gektar maqta egilip, 300 myń tonnaǵa jýyq shitti maqta jinalady. Elde toqyma jáne tigin ónerkásibi durys damymaǵandyqtan, shiki maqtany satý baǵasy Liverpýl maqta birjasyndaǵy maqta talshyǵynyń indeksine tikelei táýeldi. Sondyqtan biz toqyma, tigin ónerkásibin damytý, maqta klasterin qalyptastyrý maqsatynda arnaiy jospar ázirledik. Ózbekstandyq investorlarmen birlese otyryp, 2023-2025 jyldary Maqtaaral aýdanynda 21 mlrd. teńgege maqta-toqyma kesheni jáne logistikalyq habty qurý investitsiialyq jobasyn júzege asyramyz. Jobanyń qýattylyǵy – 160 myń tonna, 3000 jańa jumys orny qurylady. Eń aldymen maqta tuqymynyń sapasyn jaqsartý máselesine mán beriledi, – dedi Darhan Satybaldy.
Osy jumystar nátijesinde oblysta óndiriletin shitti maqtanyń 70% tereń qaita óńdeýden ótkizilip, baǵa naryǵyna táýeldilik joiylady. Budan bólek, Túrkiia memleketimen elitalyq maqta tuqymyn elimizge importaýǵa kelisimsharttar túzildi. 2027 jylǵa deiin ishki naryq tolyǵymen sapaly elitalyq tuqymdarmen qamtamasyz etiledi.Biyl kórshiles Ózbekstan, Túrkiia elderinen elitaly tuqymdyq shit jetkizilgen.
Túrkistan oblysynda maqta-toqyma klasterin qurý jobasy ázirlengen. Os iske asqanda 75 kásiporyn salynbaq. Jobany tolyq iske asyrý kezinde 41,9 myń jańa jumys orny qurylady, jyl saiyn biýdjetke túsetin túsimder somasy 26,2 mlrd. teńgeni quraidy. Jobany tolyq iske asyrý úshin investitsiia qajet. Osyǵan bailanysty maqta-toqyma klasterin qurý boiynsha salalyq baǵdarlama qabyldaý jóninde QR Úkimetine usynys engizilgen. Oǵan qosa, maqta alqaptaryn qysqartý, egistikti ártaraptandyrý boiynsha da jumystar bastalǵan. Júgeri, mash ónimin egýge usynys berilgen. Búginde diqandar bul baǵytta da jumys júrgizýde. Sarapshylardyń aitýynsha, atalǵan daqyldardan túsetin tabys mol ári suranys ta joǵary.
Osy tusta aita keterligi, Ótken jyldyń basynda Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine maqta salasy máseleleri boiynsha ózgerister engizý jáne «Maqta salasyn damytý týraly» Qazaqstan Respýblikasy zańynyń kúshi joiyldy dep taný týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń zańyna qol qoiǵan edi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes búginde Túrkistan oblysynda maqta klasterin qurý jobasy ázirlendi.
Taiaýda osy jobany talqylaý jáne sarapshylar, mamandar pikirin bilý maqsatynda májilis ótkizildi. Jiynda oblys ákimi Darhan Satybaldy atalǵan salany damytý, jańa jumys oryndaryn ashý asa mańyzdy ekenin jetkizdi. Maqta daqylyn ósiretin elimizdegi birden-bir óńir – Túrkistan oblysynyń sharýalary búginde baǵa máselesin jii kóterip, narazylyqtaryn bildirýde. Aldyn ala aita ketelik, maqtashylar kótergen másele jergilikti bilikke málim jáne oblys ákimi tarapynan tiisti sharalar atqarylyp jatyr. Degenmen bul oblys ákimdigi deńgeiinde sheshiletin másele emes. Sondyqtan da osy salada eńbek etetin 25 myńǵa jýyq agroqurylym, millionnan astam turǵyn el Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev bul máselege nazar aýdaryp, maqtashylardyń muń-zary, naqty usynys-pikirleri eskerile otyryp, memleket tarapynan qoldaý bolatynynan úmitti. Elordaǵa qarap eleńdegen diqandar Prezident pármenimen oń ózgeris bolatynyna senedi.
– Oblystyń ózindik tabysyn arttyrý úshin jańa jumys oryndaryn ashý kerek. Bul rette maqta klasterin damytýdyń mańyzy zor. Osy salada iri fabrika, zaýyt ashamyn deitin azamattarǵa qoldaý kórsetýge daiynbyz. Ekinshiden, maqta ósirýde sý únemdeý tehnologiiasyn meilinshe jetildirý qajet. Jalpy maqta sharýashylyǵy úlken izdenister men zertteýlerdi talap etedi. Oblys ákimdigi tarapynan maqta klasterin damytýǵa jaǵdai jasalady. Osy baǵytta úlken josparlarymyz bar, – dedi Darhan Satybaldy.
Jiynda óńirdegi maqta sharýashylyǵynyń iri kásipkerleri, qarjylyq uiym ókilderi, oblystyq máslihat depýtattary men ǵalymdar óz usynystary men pikirlerin aitty. Eń aldymen maqta surpynyń sapasyn jaqsartý kerektigin jetkizdi.
Sondai-aq, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy Ózbekstannyń «Global Textile Group» kompaniiasy tobynyń jetekshisi Mýzaffar Razakovty qabyldady. Kezdesý barysynda Túrkistan oblysynda maqta sharýashylyǵyn damytý, maqta shitiniń sapasyn arttyrý máseleleri talqylandy. Óńir basshysy bul salada ekijaqty áriptestiktiń eki tarapqa da paidasy mol ekenin aita kele investorǵa alǵysyn bildirdi.
– Jýyrda investitsiialyq shtab otyrysynda da bailanysqa shyǵyp, áriptestik bailanystar boiynsha keńesken bolatynbyz. Ózara túsinistik pen kelisim bar. Endi naqty jumysty bastaý kerek. Búginde Túrkistan oblysy kásipkerlikke qoldaý kórsetý jáne biznesti júrgizýge qolaily jaǵdai jasaý jóninen elimiz boiynsha jetekshi orynda tur. Óńirde óndiristi damytýǵa múmkindik mol. Arnaiy ekonomikalyq jáne indýstrialdy aimaqtar bar. Onyń ishinde maqta sharýashylyǵyn, maqta klasterin damytýǵa áleýetimiz jetedi. 2022 jyly oblysta 126,3 myń gektar maqta egilip, ortasha ónimdiligi 28,6 tsentnerdi qurady. 361,8 myń tonna ónim jinaldy. Búgingi tańda Túrkistan oblysynyń sharýalary 100 myń tonna maqta talshyǵyn óndire alady. Onyń kóp bóligi eksporttalady. Tek 15%-y ǵana tereń óńdeledi. Tereń óńdeý boiynsha kórsetkishti ulǵaitýymyz kerek. Birlesken jobalardy iske asyrýda, sondai-aq jeńil ónerkásip salasynda ózara tiimdi tájiribe almasýda bizdiń bolashaǵymyz zor dep sanaimyn, – dedi Darhan Satybaldy.
Ózbekstandyq investor Mýzaffar Razakov ta kelisim boiynsha jumys júrgizetinin, biyl naqty joba qolǵa alynatynyn jetkizdi. Qazirgi tańda Túrkistan oblysy ákimdigi men investor arasynda birlesken jumystar atqarý boiynsha Jol kartasy ázirlengen. Soǵan sáikes, biyl Maqtaaral aýdanyndaǵy sharýalarmen kelisimshart jasalyp, 10 myń gektarǵa maqta egiledi. Ol úshin Ózbekstannan joǵary sapaly 300 tonna maqta tuqymy jetkizilmek. Joǵary sapaly maqta shyǵatyn bolsa, Jol kartasyndaǵy jospar boiynsha kelesi jyly maqta egý jumysy 20 myń, odan keiin 30 myń, 40 myń, 2026 jyly 50 myń gektarǵa deiin ulǵaitylady. Ony maqtaaraldyq sharýalardan «Global Textile Group» kompaniiasy joǵary baǵada satyp alady. Al Jol kartasynyń ekinshi jáne besinshi kezeńderi aralyǵynda tiisti infraqurylymy bar maqta-toqyma kesheni men logistikalyq hab jasaqtalady, maqta klasteri damidy. Tiisti ýchaske berilip, infraqurylym ázirlengen soń 2026 jyly Maqtaaral aýdanynda Maqta óńdeý zaýyty men Tigin mata fabrikasyn iske qosý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar, Túrkistan oblysynda týyndaǵan maqta máselesin sheshý maqsatynda Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldynyń tóraǵalyǵymen alqaly jiyny ótken bolatyn. Oǵan Syrtqy ister ministrligi, Investitsiia komitetiniń tóraǵasy Ardaq Zebeshev, Saýda jáne integratsiia ministriniń orynbasary Qairat Tórebaev, QR Aýyl sharýashylyǵy ministriniń orynbasary Baǵlan Bekbaýov, QR Parlament májilisiniń depýtattary Qainar Abasov pen Syrym Ertaev arnaiy qatysty. Sondai-aq maqta zaýyttarynyń basshylary men diqandar da boldy. Basqosýda jyl saiyn qaitalanatyn ózekti máseleni sheshýdiń birneshe joly usynyldy.
– Biyl maqta baǵasy naqty belgilenbei ári turaqsyz bolyp, saldary osy saladaǵy agroqurylymdardyń narazylyqtaryn týdyrdy. Buǵan maqta salasynyń shikizat kúiinde eksportqa baǵyttalyp, óńirde toqyma tigin klasterin damytý tiisti deńgeide qolǵa alynbaýy da sebep bolýda. Atalǵan másele jylda qaitalanady. Osyǵan bailanysty agroqurylymdardy qoldap, máseleni júieli sheshýdiń jolyn qarastyrǵan jón. Bizdiń sharýalar sheteldik treiderlik kompaniialarǵa táýeldi bolyp otyr. Bul másele jylda qaitalanýda. Búgin birinshi kezekte osy saladaǵy barlyq problemany talqylap, qorytyndy jasaý úshin jinalyp otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta usynystardy naqtylap, ortalyq úkimettik organ basshylaryn óńirge shaqyramyz. Sharýalarmen, maqta zaýyty basshylarymen taǵy da kezdesemiz. Biz óńir sharýalarynyń óz jumysyn júrgizip, otbasylaryn asyraýlaryna qolaily jaǵdai qalyptastyrýǵa múddelimiz, – dedi Darhan Satybaldy.
«AQ-QARA.KZ» - aqparat
