فوتو: aq-qara.kz
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى استانادا ٶتكەن باسپاسٶز بريفينگٸندە ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ماقتاشىلار جىل سايىن تاپ بولاتىن مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە باياندادى. ٶڭٸر باسشىسى ايماقتا ماقتا كلاستەرٸن دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتتى.
– ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, تٷركٸستان وبلىسى رەسپۋبليكاداعى ماقتا ٶسٸرەتٸن جالعىز ٶڭٸر. ماقتا شارۋاشىلىعىندا 25 مىڭ اگروقۇرىلىمدا 70 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدٸ. وبلىستا جىل سايىن 120 مىڭ گەكتار ماقتا ەگٸلٸپ, 300 مىڭ تونناعا جۋىق شيتتٸ ماقتا جينالادى. ەلدە توقىما جەنە تٸگٸن ٶنەركەسٸبٸ دۇرىس دامىماعاندىقتان, شيكٸ ماقتانى ساتۋ باعاسى ليۆەرپۋل ماقتا بيرجاسىنداعى ماقتا تالشىعىنىڭ يندەكسٸنە تٸكەلەي تەۋەلدٸ. سوندىقتان بٸز توقىما, تٸگٸن ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ, ماقتا كلاستەرٸن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ارنايى جوسپار ەزٸرلەدٸك. ٶزبەكستاندىق ينۆەستورلارمەن بٸرلەسە وتىرىپ, 2023-2025 جىلدارى ماقتاارال اۋدانىندا 21 ملرد. تەڭگەگە ماقتا-توقىما كەشەنٸ جەنە لوگيستيكالىق حابتى قۇرۋ ينۆەستيتسييالىق جوباسىن جٷزەگە اسىرامىز. جوبانىڭ قۋاتتىلىعى – 160 مىڭ توننا, 3000 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ەڭ الدىمەن ماقتا تۇقىمىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مەسەلەسٸنە مەن بەرٸلەدٸ, – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
وسى جۇمىستار نەتيجەسٸندە وبلىستا ٶندٸرٸلەتٸن شيتتٸ ماقتانىڭ 70% تەرەڭ قايتا ٶڭدەۋدەن ٶتكٸزٸلٸپ, باعا نارىعىنا تەۋەلدٸلٸك جويىلادى. بۇدان بٶلەك, تٷركييا مەملەكەتٸمەن ەليتالىق ماقتا تۇقىمىن ەلٸمٸزگە يمپورتاۋعا كەلٸسٸمشارتتار تٷزٸلدٸ. 2027 جىلعا دەيٸن ٸشكٸ نارىق تولىعىمەن ساپالى ەليتالىق تۇقىمدارمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.بيىل كٶرشٸلەس ٶزبەكستان, تٷركييا ەلدەرٸنەن ەليتالى تۇقىمدىق شيت جەتكٸزٸلگەن.
تٷركٸستان وبلىسىندا ماقتا-توقىما كلاستەرٸن قۇرۋ جوباسى ەزٸرلەنگەن. وس ٸسكە اسقاندا 75 كەسٸپورىن سالىنباق. جوبانى تولىق ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە 41,9 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى, جىل سايىن بيۋدجەتكە تٷسەتٸن تٷسٸمدەر سوماسى 26,2 ملرد. تەڭگەنٸ قۇرايدى. جوبانى تولىق ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا قاجەت. وسىعان بايلانىستى ماقتا-توقىما كلاستەرٸن قۇرۋ بويىنشا سالالىق باعدارلاما قابىلداۋ جٶنٸندە قر ٷكٸمەتٸنە ۇسىنىس ەنگٸزٸلگەن. وعان قوسا, ماقتا القاپتارىن قىسقارتۋ, ەگٸستٸكتٸ ەرتاراپتاندىرۋ بويىنشا دا جۇمىستار باستالعان. جٷگەرٸ, ماش ٶنٸمٸن ەگۋگە ۇسىنىس بەرٸلگەن. بٷگٸندە ديقاندار بۇل باعىتتا دا جۇمىس جٷرگٸزۋدە. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان داقىلداردان تٷسەتٸن تابىس مول ەرٸ سۇرانىس تا جوعارى.
وسى تۇستا ايتا كەتەرلٸگٸ, ٶتكەن جىلدىڭ باسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ماقتا سالاسى مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ جەنە «ماقتا سالاسىن دامىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ كٷشٸ جويىلدى دەپ تانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويعان ەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس بٷگٸندە تٷركٸستان وبلىسىندا ماقتا كلاستەرٸن قۇرۋ جوباسى ەزٸرلەندٸ.
تاياۋدا وسى جوبانى تالقىلاۋ جەنە ساراپشىلار, ماماندار پٸكٸرٸن بٸلۋ ماقساتىندا مەجٸلٸس ٶتكٸزٸلدٸ. جيىندا وبلىس ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى اتالعان سالانى دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ماقتا داقىلىن ٶسٸرەتٸن ەلٸمٸزدەگٸ بٸردەن-بٸر ٶڭٸر – تٷركٸستان وبلىسىنىڭ شارۋالارى بٷگٸندە باعا مەسەلەسٸن جيٸ كٶتەرٸپ, نارازىلىقتارىن بٸلدٸرۋدە. الدىن الا ايتا كەتەلٸك, ماقتاشىلار كٶتەرگەن مەسەلە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸككە مەلٸم جەنە وبلىس ەكٸمٸ تاراپىنان تيٸستٸ شارالار اتقارىلىپ جاتىر. دەگەنمەن بۇل وبلىس ەكٸمدٸگٸ دەڭگەيٸندە شەشٸلەتٸن مەسەلە ەمەس. سوندىقتان دا وسى سالادا ەڭبەك ەتەتٸن 25 مىڭعا جۋىق اگروقۇرىلىم, ميلليوننان استام تۇرعىن ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل مەسەلەگە نازار اۋدارىپ, ماقتاشىلاردىڭ مۇڭ-زارى, ناقتى ۇسىنىس-پٸكٸرلەرٸ ەسكەرٸلە وتىرىپ, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولاتىنىنان ٷمٸتتٸ. ەلورداعا قاراپ ەلەڭدەگەن ديقاندار پرەزيدەنت پەرمەنٸمەن وڭ ٶزگەرٸس بولاتىنىنا سەنەدٸ.
– وبلىستىڭ ٶزٸندٸك تابىسىن ارتتىرۋ ٷشٸن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كەرەك. بۇل رەتتە ماقتا كلاستەرٸن دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى سالادا ٸرٸ فابريكا, زاۋىت اشامىن دەيتٸن ازاماتتارعا قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىنبىز. ەكٸنشٸدەن, ماقتا ٶسٸرۋدە سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگيياسىن مەيلٸنشە جەتٸلدٸرۋ قاجەت. جالپى ماقتا شارۋاشىلىعى ٷلكەن ٸزدەنٸستەر مەن زەرتتەۋلەردٸ تالاپ ەتەدٸ. وبلىس ەكٸمدٸگٸ تاراپىنان ماقتا كلاستەرٸن دامىتۋعا جاعداي جاسالادى. وسى باعىتتا ٷلكەن جوسپارلارىمىز بار, – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
جيىندا ٶڭٸردەگٸ ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ ٸرٸ كەسٸپكەرلەرٸ, قارجىلىق ۇيىم ٶكٸلدەرٸ, وبلىستىق مەسليحات دەپۋتاتتارى مەن عالىمدار ٶز ۇسىنىستارى مەن پٸكٸرلەرٸن ايتتى. ەڭ الدىمەن ماقتا سۇرپىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ كەرەكتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
سونداي-اق, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى ٶزبەكستاننىڭ «Global Textile Group» كومپانيياسى توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ مۋزاففار رازاكوۆتى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا تٷركٸستان وبلىسىندا ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ماقتا شيتٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى. ٶڭٸر باسشىسى بۇل سالادا ەكٸجاقتى ەرٸپتەستٸكتٸڭ ەكٸ تاراپقا دا پايداسى مول ەكەنٸن ايتا كەلە ينۆەستورعا العىسىن بٸلدٸردٸ.
– جۋىردا ينۆەستيتسييالىق شتاب وتىرىسىندا دا بايلانىسقا شىعىپ, ەرٸپتەستٸك بايلانىستار بويىنشا كەڭەسكەن بولاتىنبىز. ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن كەلٸسٸم بار. ەندٸ ناقتى جۇمىستى باستاۋ كەرەك. بٷگٸندە تٷركٸستان وبلىسى كەسٸپكەرلٸككە قولداۋ كٶرسەتۋ جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ جٶنٸنەن ەلٸمٸز بويىنشا جەتەكشٸ ورىندا تۇر. ٶڭٸردە ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك مول. ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋستريالدى ايماقتار بار. ونىڭ ٸشٸندە ماقتا شارۋاشىلىعىن, ماقتا كلاستەرٸن دامىتۋعا ەلەۋەتٸمٸز جەتەدٸ. 2022 جىلى وبلىستا 126,3 مىڭ گەكتار ماقتا ەگٸلٸپ, ورتاشا ٶنٸمدٸلٸگٸ 28,6 تسەنتنەردٸ قۇرادى. 361,8 مىڭ توننا ٶنٸم جينالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ شارۋالارى 100 مىڭ توننا ماقتا تالشىعىن ٶندٸرە الادى. ونىڭ كٶپ بٶلٸگٸ ەكسپورتتالادى. تەك 15%-ى عانا تەرەڭ ٶڭدەلەدٸ. تەرەڭ ٶڭدەۋ بويىنشا كٶرسەتكٸشتٸ ۇلعايتۋىمىز كەرەك. بٸرلەسكەن جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدا, سونداي-اق جەڭٸل ٶنەركەسٸپ سالاسىندا ٶزارا تيٸمدٸ تەجٸريبە الماسۋدا بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز زور دەپ سانايمىن, – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
ٶزبەكستاندىق ينۆەستور مۋزاففار رازاكوۆ تا كەلٸسٸم بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزەتٸنٸن, بيىل ناقتى جوبا قولعا الىناتىنىن جەتكٸزدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸ مەن ينۆەستور اراسىندا بٸرلەسكەن جۇمىستار اتقارۋ بويىنشا جول كارتاسى ەزٸرلەنگەن. سوعان سەيكەس, بيىل ماقتاارال اۋدانىنداعى شارۋالارمەن كەلٸسٸمشارت جاسالىپ, 10 مىڭ گەكتارعا ماقتا ەگٸلەدٸ. ول ٷشٸن ٶزبەكستاننان جوعارى ساپالى 300 توننا ماقتا تۇقىمى جەتكٸزٸلمەك. جوعارى ساپالى ماقتا شىعاتىن بولسا, جول كارتاسىنداعى جوسپار بويىنشا كەلەسٸ جىلى ماقتا ەگۋ جۇمىسى 20 مىڭ, ودان كەيٸن 30 مىڭ, 40 مىڭ, 2026 جىلى 50 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ۇلعايتىلادى. ونى ماقتاارالدىق شارۋالاردان «Global Textile Group» كومپانيياسى جوعارى باعادا ساتىپ الادى. ال جول كارتاسىنىڭ ەكٸنشٸ جەنە بەسٸنشٸ كەزەڭدەرٸ ارالىعىندا تيٸستٸ ينفراقۇرىلىمى بار ماقتا-توقىما كەشەنٸ مەن لوگيستيكالىق حاب جاساقتالادى, ماقتا كلاستەرٸ داميدى. تيٸستٸ ۋچاسكە بەرٸلٸپ, ينفراقۇرىلىم ەزٸرلەنگەن سوڭ 2026 جىلى ماقتاارال اۋدانىندا ماقتا ٶڭدەۋ زاۋىتى مەن تٸگٸن ماتا فابريكاسىن ٸسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, تٷركٸستان وبلىسىندا تۋىنداعان ماقتا مەسەلەسٸن شەشۋ ماقساتىندا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ تٶراعالىعىمەن القالى جيىنى ٶتكەن بولاتىن. وعان سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ, ينۆەستيتسييا كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ارداق زەبەشەۆ, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قايرات تٶرەباەۆ, قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى باعلان بەكباۋوۆ, قر پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارى قاينار اباسوۆ پەن سىرىم ەرتاەۆ ارنايى قاتىستى. سونداي-اق ماقتا زاۋىتتارىنىڭ باسشىلارى مەن ديقاندار دا بولدى. باسقوسۋدا جىل سايىن قايتالاناتىن ٶزەكتٸ مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ بٸرنەشە جولى ۇسىنىلدى.
– بيىل ماقتا باعاسى ناقتى بەلگٸلەنبەي ەرٸ تۇراقسىز بولىپ, سالدارى وسى سالاداعى اگروقۇرىلىمداردىڭ نارازىلىقتارىن تۋدىردى. بۇعان ماقتا سالاسىنىڭ شيكٸزات كٷيٸندە ەكسپورتقا باعىتتالىپ, ٶڭٸردە توقىما تٸگٸن كلاستەرٸن دامىتۋ تيٸستٸ دەڭگەيدە قولعا الىنباۋى دا سەبەپ بولۋدا. اتالعان مەسەلە جىلدا قايتالانادى. وسىعان بايلانىستى اگروقۇرىلىمداردى قولداپ, مەسەلەنٸ جٷيەلٸ شەشۋدٸڭ جولىن قاراستىرعان جٶن. بٸزدٸڭ شارۋالار شەتەلدٸك ترەيدەرلٸك كومپانييالارعا تەۋەلدٸ بولىپ وتىر. بۇل مەسەلە جىلدا قايتالانۋدا. بٷگٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە وسى سالاداعى بارلىق پروبلەمانى تالقىلاپ, قورىتىندى جاساۋ ٷشٸن جينالىپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا ۇسىنىستاردى ناقتىلاپ, ورتالىق ٷكٸمەتتٸك ورگان باسشىلارىن ٶڭٸرگە شاقىرامىز. شارۋالارمەن, ماقتا زاۋىتى باسشىلارىمەن تاعى دا كەزدەسەمٸز. بٸز ٶڭٸر شارۋالارىنىڭ ٶز جۇمىسىن جٷرگٸزٸپ, وتباسىلارىن اسىراۋلارىنا قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا مٷددەلٸمٸز, – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
«AQ-QARA.KZ» - اقپارات
