Foto: gov.kz
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasyna sáikes, oblys ákiminiń orynbasary Ertai Altaev pen oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbek Badyraqov Maqtaaral aýdanyna jumys saparymen baryp, maqta terim naýqanyna daiyndyq jumystarymen tanysty, dep habarlaidy «Ult aqparat».
Eń aldymen Ertai Kenjebekuly «Hamro ata» aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperativi men qytailyq «Peng Sheng» kompaniiasymen birgelikte tamshylatyp sýǵarý tehnologiiasymen ósirilgen 351 gektar maqta alqabynda bolyp, aýdandaǵy sharýa qojalyqtardyń basshylarymen kezdesý ótkizdi.
Kezdesý barysynda kúzgi jaýyn-shashynǵa qaldyrmai maqta terim naýqanyn sapaly uiymdastyrý, kúzgi jiyn-terimge beriletin memlekettik qoldaýlardy óz ýaqytynda kórsetý, maqta baǵasy jáne basqa da máseleler talqylandy. Oblys ákiminiń orynbasary maqtadan gektaryna 60-70 tsentner ónim alý úshin tamshylatyp sýǵarý siiaqty jańa tehnologiialarǵa kóshý kerektigin, ol úshin memleketten sýbsidiialar beriletinin de jetkizdi. Sondai-aq mundai tehnologiialar jyl saiyn oryn alatyn aǵyn sý jetispeýshiliginiń de aldyn alatynyn eske saldy.
Jalpy biyl aýdanda 33,7 myń gektar alqapqa maqta egilgen. Qazirgi tańda maqta daqylyn defoliatsiialaý jumystary tolyqtai júrgizilip, osy daqyldyń jiyn-terim naýqany bastaldy. Qazirdiń ózinde aýdan boiynsha 632 gektar maqtalyq alqap terilip, 1706 tonna ónim jinaldy. Biyl maqta daqylynan alynatyn boljamdyq ónim kólemi 92,3 myń tonnany qurap, jalpy ortasha ónimdilik gektaryna 27,4 tsentnerden bolady dep boljanýda.
Munan soń E.Altaev «Cotton maqta» JShS-niń maqta óńdeý zaýytynda bolyp, daiyndyǵyn pysyqtady. 2023 jyly ashylǵan zaýyttyń quny 3 mlrd teńgeni quraidy. Zaýyttyń jyldyq qýattylyǵy – 60 myń tonna, táýligine 600 tonna maqta talshyǵyn óńdeidi. Óndiris ornynda 50-den astam azamat jumys ornymen qamtylǵan. Jalpy aýdan aýmaǵynda 8 maqta óńdeý zaýyty bar. Olarǵa tiesili 33 maqta qabyldaý beketi ornalasqan. Odan bólek, Jetisai jáne Shardara aýdanynda maqtaaraldyq zaýyttarǵa tiesili 29 maqta qabyldaý beketi jumys isteýde.
Maqta óńdeý zaýyttary maqta daqylyn ósirýshi sharýalarǵa jyly basynan beri 5 mlrd teńge kóleminde aldyn ala fiýcherlik nesieler taratqan. Odan bólek, «Yrys» MQU arqyly 114 sharýa qojalyǵyna 503 mln teńge nesie berilgen. Búgingi tańda «aq altynnyń» baǵasy áli naqtylanbaǵan.
Oblys ákiminiń orynbasary «Ulttyq agrarlyq ǵylymi-bilim berý ortalyǵy» kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamyna qarasty «Maqta jáne baqsha aýyl sharýashylyǵy tájiribe stantsiiasy» JShS-ynda da bolyp, stantsiianyń ǵylymi jańalyqtarymen tanysty.
Búginde stantsiiada maqtanyń básekege qabiletti jańa ári otandyq 13 orta talshyqty túri, syrtqy ortanyń qolaisyz faktorlaryna tózimdi, ónimdiligi joǵary sorttary shyǵaryldy. Topyraqty tereń qopsytý tehnologiiasy, otandyq maqta sorttaryn baptaýdyń eki qarqyndy tehnologiiasy, maqtany jańbyrlatyp sýarý tehnologiiasy, aryqshalarmen sýarý tehnologiiasy jáne maqtany tiimdi sýarýdyń gidromodýldik aýdandastyrý siiaqty tehnologiialardy da dál osy ǵylymi mekeme ázirlegen.
Oblys ákiminiń orynbasary stantsiianyń ǵylymi jańalyqtarymen tolyq tanysyp, jumysyna oń baǵasyn berdi. Sondai-aq «Global Textile Turkestan» JShS-nyń maqta qabyldaý beketiniń qurylysymen tanysty.
Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen ózbekstandyq «Global Textile» kompaniiasynyń Maqtaaral aýdanynda maqta klasterin damytý boiynsha 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy bekitilgen bolatyn. Jospar boiynsha kompaniia Maqtaaral aýdanynda 2 myńnan astam adamdy turaqty jumys ornymen qamtityn 5 iri kásiporyndy iske qosýdy josparlap otyr. Joba aiasynda logistika haby, maqtany bastapqy óńdeý zaýyty, trikotaj maqta fabrikasy, mata boiaý fabrikasy jáne tigin fabrikalary iske qosylady.
Byltyrdan bastap tájiribe retinde kompaniia jetkizgen tuqymdyq shitter egilip, ózbekstandyq arnaiy agronom mamandar sharýalarǵa súiemeldeý jumystaryn júrgizýde. Búginde aýdan ortalyǵy – Myrzakent kentinde kompaniianyń keńsesi ashylyp, atqarýshy direktory taǵaiyndalǵan. Sondai-aq kompaniia Birlik aýyldyq okrýginiń aýmaǵynan 10 gektar jerge maqta qybyldaityn beket salý jumystaryn bastap ketti.
Oblys ákimi orynbasarynyń sońǵy aialdaǵan jeri – «Myrzakent» JShS-na qarasty maqta óńdeý zaýyty. Jalpy quny 1 milliard teńgeni quraityn óndiris oshaǵynyń aýdandardaǵy maqta qabyldaý pýnktterinde myńǵa jýyq adam eńbek etedi. AQSh-tyń sońǵy úlgidegi jańa tehnologiiasymen jabdyqtalǵan zaýyttyń óndiristik qýattylyǵy jylyna 60 myń tonnany quraidy.
Issapar sońynda Ertai Kenjebekuly Maqtaaral aýdany ákimi apparatynda arnaiy jiyn ótkizip, osy saladaǵy túitkilderdi talqylady.
