Foto: zhetysai.kz
«Halyq pen halyqty teńestiretin — bilim» — dep qazaqtyń abyzy Muhtar Áýezov aitqandai, bilim básekesine beiim shákirt tárbieleý – bizdiń ómirlik maqsatymyz. Osy oraida Qazaqstan Respýblikasynyń «Bilim týraly» Zańynda «Bilim berý júiesiniń basty mindeti – ulttyq jáne azamattyq qundylyqtar, ǵylym men praktika jetistikteri negizinde jeke adamdy qalyptastyrýǵa jáne kásibi shyńdarǵa baǵyttalǵan bilim alý úshin qajetti jaǵdailar jasaý, oqytýdyń jańa tehnologiialaryn engizý, bilim berýdegi aqparattandyrý, halyqaralyq ǵalamdyq kommýnikatsiialyq jelilerge shyǵý» dep bilim berý júiesin odan ári damytý mindetteri kózdelgen. Bul mindetterdi sheshý úshin árbir muǵalimniń izdenisi, jańa tájiribe, jańa qarym-qatynasqa ótý qajettigi týyndaidy. Qazirgi jas urpaqtyń sanaly da sapaly bilim alýynyń birden-bir sharty oqý oryndaryndaǵy bilim berý protsesine jańa innovatsiialyq tehnologiialardy engizý ekendigi sózsiz túsinikti. Sondyqtan ǵylymi-tehnikalyq progresten qalyspai, jańa pedagogikalyq innovatsiialardy der kezinde qabyldap, óńdep, nátijeli paidalana bilý – árbir ustazdyń negizgi mindeti bolyp tabylady. Bizdiń oiymyzsha, oqý oryndarynda innovatsiialyq basqarý júiesin engizip, ony júzege asyrý mindet. Qai kezeńde, qai zamanda bolmasyn mekteptegi basty tulǵa muǵalim desek, dúniejúzilik damý deńgeiinen kem túspeitin, iyq tirestire alatyn, alǵan bilim men tárbielik qazynasyn týǵan eline, adamzat igiligine jumsai alatyn qazaqtyń oi tanymynyń iesi, sanaly azamatty jetildirýge úles qosatyn qazaq tilin oqytý protsesi, ony uiymdastyrýshy muǵalimge jaýapty mindet júkteledi. Sonaý HH ǵasyrdyń basynda Júsipbek Aimaýytov «Sabaq berý – úirenshikti jái ǵana sheberlik emes, ol – jańadan jańany tabatyn óner» degen eken. Maqsatqa jetý oqýshynyń ózi arqyly júzege asady.
«Innovatsiialyq tehnologiialar» tirkesi búgingi kúni pedagogikada, oqý – tárbie úrdisinde eń jii qoldanylatyn uǵym bolyp otyr. Belgili ǵalym M.M.Potashnik «Innovatsiia – oqý baǵdarlamasyn meńgertýde muǵalimniń oqytýdyń jańa ádistemeleri men tehnologiialaryn tiimdi igerýi» — dep anyqtama berse, N. F. Talyzina «Innovatsiialyq tehnologiialardy qoldanýdaǵy negizgi mindet: sabaq úrdisinde belgilengen maqsatqa jetýde eń tiimdi ádisterdi tańdai bilý» — dep anyqtaidy. Ózderińizge tanys qazaq tili men ádebiet sabaǵynda jii qoldanylyp júrgen qazaqstandyq ǵalym – pedagogtardyń eńbekterine toqtalsaq:
1. J. Qaraevtyń «Úsh ólshemdi ádistemelik júie» tehnologiiasy oqýshynyń da, muǵalimniń de shyǵarmashylyq qyzmetin damytýǵa baǵyttalǵan. Deńgeilik tapsyrmalar úsh deńgeide beriledi.
1-deńgeidegi tapsyrmalar «tanyp bilý» jáne úlgini qoldaný arqyly oryndalady;
2-deńgeidegi tapsyrmalar ózgertilgen jáne ótken sabaqqa arnalǵan tapsyrmalar boiynsha taldaý, qorytý jasaýǵa arnalǵan;
3-deńgeidegi tapsyrmalar- shyǵarmashylyq tapsyrma, oqýshylardyń qabiletterin ashý maqsatynda beriledi.
Bolashaqtyń búgingiden de nurly bolýyna yqpal etip adamzat qoǵamyn alǵa aparatyn kúsh tek bilimde ǵana. Qai eldiń bolmasyn ósip órkendeýi, órkenietti dúniede ózindik oryn alýy onyń ulttyq bilim júiesiniń deńgeiine, damytý baǵytyna bailanysty. Qazirgi kezeńde egemendi elimizde bilim berýdiń jańa júiesi jasalyp, álemdik bilim berý keńistigine baǵyt alýda. Bul pedagogika tarihy men oqý-tárbie úrdisindegi eleýli ózgeristerge bailanysty bolyp otyr, sebebi, bilim berý júiesi ózgerdi, bilim berýdiń mazmuny jańardy, jańa kózqaras, jańasha qarym-qatynas paida boldy. Dástúrli oqytý ádistemesiniń bilimdi memlekettik standart deńgeiinde tolyq meńgerýge kepildik bermeitinin mektep tájiribesi kórsetip otyr, sondyqtan jańartylǵan ádistemelik júieni oqytý úrdisinde iske asyrý úshin ony tehnologiialandyrý qajettigi týyndaidy. Muǵalimderdiń aldyna qoiylyp otyrǵan basty mindetteriniń biri – oqytýdyń ádis-tásilderin únemi jetildirip otyrý jáne jańa pedagogikalyq tehnologiialardy meńgerý. Pedagogikalyq tehnologiia – muǵalimniń kásibi qyzmetin jańartýshy jáne satylanyp josparlanǵan nátijege jetýge múmkindik beretin is-áreket jiyntyǵy. Pedagogiialyq tehnologiiadaǵy basty mindet – oqýshynyń oqý-tanymdyq áreketin jandandyra otyryp, alǵa qoiǵan maqsatqa tolyq jetý. Bilim negizinen pán arqyly berilgendikten, ár pándi zaman talabyna sai óz deńgeiinde igertý, qai kezde bolmasyn, eń mańyzdy másele bolyp kelgeni daýsyz. Árine tereń bilimde, materialdyń igerýge qolailyǵy da, oqýlyq deńgeiimen shektelý de múlde nátijesiz boldy dep aita almaimyn. Tehnologiia men ádistemeniń maqsaty bir – «qalai oqytý máselelerin qarastyrady».
«Sabaq berý jai ǵana sheberlik emes, ol jańadan jańany tabatyn óner» dep J. Aimaýytov aitqandai búgingi oqytý júiesinde ártúrli jańa tehnologiialardy paidalaný tájiribege enip, nátijeler berýde. Bular oqýshynyń jeke qasietin asha otyryp, azamat etip tárbieleýmen qatar oqýshynyń tanymdyq kúshin qalyptastyrý jáne bilimin keńeitýge, tereńdetýge jaǵdai jasaidy. Ustaz úshin eń basty másele – oqytý ádisin durys tańdaý. Jańa pedagogikalyq tehnologiialar oqýshynyń jeke tulǵalyq kúshin arttyryp, shyǵarmashylyq oiynynyń damýynda basty ról atqarady. Jańa tehnologiialardy meńgerý muǵalimniń ziiatkerlik, kásiptik, adamgershilik, rýhani, azamatttyq jáne de basqa da kóptegen adami kelbetiniń qalyptasýyna igi áserin tigizedi, ózin – ózi damytyp, oqý – tárbie úrdisin tiimdi uiymdastyrýyna kómektesedi.
«Óz eńbegin taldai bilgen adam ǵana tájiribeli ustaz bola alady» degen V. Sýhomlinskiidiń sózin oqytýshynyń talmai izdengen eńbeginiń nátijesinde ǵana kórinetini belgili. Qazirgi kezde bilim men tehnikanyń damý deńgeii árbir oqýshyǵa sapaly jáne tereń bilim berýine jaǵdai jasap otyr. Oqytýshy baiandaidy, áńgimeleidi, túsindiredi, al oqýshy tyńdaidy, qabyldaidy, oilaidy t. b, tanym áreketerin jasaidy. «Júz ret estigennen, bir ret kórgen artyq» degen sózderdi eskere otyryp, sabaqtarymyzda múmkinshiligine qarai innovatsiialyq tehnologiiany paidalanyp otyrsaq oqytýshynyń utary mol dep oilaimyn. Tek olardy tiimdi, júieli túrde qoldaný oqytýshynyń sheberligine bailanysty ár qily júzege asyrylýy múmkin.
Jańatehnologiianypaidalanýdyńtiimditustary:
Oqýshynyń pánge degen jeke qyzyýshylyǵyn oiatady;
Tanymdyq qabilettiligin qalyptastyrady;
Áleýmettik mádeni tárbie qalyptastyrady;
Oqýshyny shyǵarmashylyq jumysqa baýlidy;
Oqytýshynyń ýaqytyn únemdeidi
Qosymsha málimetter beredi.
Jańa tehnologiiany paidalanýdyń oqytýshyǵa bererine kelsek:
— Barlyq balany oqytý;
— Oqý tárbie úrdisin tiimdi uiymdastyrýǵa kómektesý;
— Bilim berýdiń formasyn ońailandyrý mindetterin atqarý;
— Oqýshynyń jeke qabiletin aiqyndaý, izdený;
Biz ustazdar qaýymy qandai bolmasyn jańalyqqa qulaq túre júretinimiz aiqyn. Jańa tehnologiialardy sabaqta qoldanýdyń tiimdiligin qashan da jolǵa qoiarymyz anyq. Qazirgi kezde bilim berý úrdisinde kóptegen tehnologiialar qoldanylady.
Sonyń biri «Oqý men jazý arqyly syn turǵysynan oilaýdy damytý» tehnogiiasyn basshylyqqa aldym. Bul baǵdarlamanyń meni qyzyqtyrǵany sol balanyń ózi izdenip, dáleldeýi. Ol buryn tyńdaýshy bolsa, endi izdenýshi, oilaýshy, óz oiyn dáleldeýshi, al muǵalim osy áreketke baǵyttaýshy, uiymdastyrýshy. Syn turǵysynan oilaý – óz aldyna suraqtarǵa aýapizdep, jan-jaqty pikirlesý, taldaý jasap otyrý, iaǵni oqýshy sanasyn sol taqyrypqa bailanysty oiatý, oi shaqyrý, oiyn jetkizý ony dáleldei alý. Sonymen qatar qasyndaǵy oqýshynyń pikirin tyńdaý, sol pikirlerdi salystyrý. Bul tehnologiianyń negizgi ustanymdar: álsin – áli qaitalaý, mindetti kezeńdik baqylaý, tirekterdi paidalaný, kelispeýshiliktiń bolmaýy, oqýshynyń jetisikteriniń jariialyǵy, qatelerdi túzeýge múmkinshilik jasaý, barlyq balalar daryndy, tabysqa jetýge jaǵdai jasaý, oqytýmen tárbieniń birligi. Syn turǵysynan oilaýdy damytý kúrdeli protses bolyp keledi. Syni oilaý aqparat alýdan bastalyp, qaralatyn máselege bailanysty sheshim qabyldaýdan aiaqtalady. Syni oilaý kez – kelgen jas aralyqtaryna tán. Syni oilaý kúrdeli úrdis bolǵandyqtan, oqýshyǵa syni oilaý ortasyn jasaý qajet. Munda ár oqýshynyń oiy shyńdalyp, óz damý deńgeiine sai jetistikterge jetýge bolady.
Bektursyn Shoibekov,
№39 «Asyqata» jalpy bilim beretin mektebi kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń direktory.
