Qazaqstanda turǵyn úidi satyp alý-satý mámileleri kúrt artqanymen, ipotekalyq naryqtaǵy belsendilik baiaýlap keledi. Bir qaraǵanda baspana naryǵy jandanyp jatqandai kórinedi. Alaida sarapshylar bul ósimniń artynda memlekettik qoldaýdyń kúsheiýi men naryqtyq ipotekanyń álsireýi turǵanyn aitady. Demek, turǵyn úi naryǵyndaǵy qazirgi ahýal eki túrli úrdisti qatar kórsetip otyr. Ulttyq statistika biýrosynyń málimetine sáikes, osy jyldyń maýsym aiynda elimizde turǵyn úidi satyp alý-satý boiynsha 39 053 mámile tirkelgen. Bul mamyr aiymen salystyrǵanda 28,4 paiyzǵa kóp.
Eń joǵary belsendilik dástúrli túrde Almaty men Astana qalalarynda baiqaldy. Almatyda 6 841, Astanada 6 436 mámile jasalsa, Qaraǵandy oblysy 3 772 mámilemen úzdik úshtikke endi. Al eń tómen kórsetkish Ulytaý oblysynda tirkelip, nebári 360 mámile rásimdelgen.
Maýsym aiyndaǵy taǵy bir erekshelik – mámilelerdiń barlyq óńirde birdei ósýi. Ásirese Mańǵystaý (67,4%), Qaraǵandy (43,4%) jáne Atyraý oblystarynda (40,9%) ósim aiqyn baiqaldy.
Naryqtaǵy belsendiliktiń negizgi bóligin kópqabatty turǵyn úiler qurap otyr. Bir aidyń ishinde páterler boiynsha 29,4 myńnan astam mámile jasalyp, jalpy saýdanyń tórtten úsh bóligin ielendi. Onyń ishinde eń kóp suranys dástúrli túrde bir bólmeli páterlerge tiesili boldy.
Jeke turǵyn úiler segmentinde de ósim baiqalady. Maýsymda mundai úiler boiynsha mámileler sany 36,7 paiyzǵa kóbeiip, 9 621-ge jetti.
Al turǵyn úi naryǵyna basqa qyrynan qarasaq, jaǵdai múlde ózgeshe kórinedi.
Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń dereginshe, 2026 jyldyń alǵashqy toqsanynda ipotekalyq nesieleý kólemi 438 mlrd teńgege jetip, ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 12,3 paiyzǵa ósken. Biraq bul ósim erkin naryqtyń jandanǵanyn bildirmeidi. Kerisinshe, ipotekalyq nesielerdiń 85 paiyzdan astamy «Otbasy bankiniń» memlekettik baǵdarlamalary arqyly berilgen. Eger memlekettik qoldaý bolmasa, ipotekalyq naryqtaǵy ósim áldeqaida tómen bolar edi.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, kommertsiialyq bankter beretin naryqtyq ipotekanyń kólemi bir jyldyń ishinde 53,6 paiyzǵa qysqarǵan. Bul turǵyndardyń joǵary paiyzdyq mólsherlememen qaryz alýǵa qulyqsyz ekenin kórsetedi.
Basqasha aitqanda, búgingi ipotekalyq naryqty memleket qoldap tur. Al naryqtyq ipoteka birtindep óz pozitsiiasyn joǵaltyp keledi.
Taǵy bir nazar aýdararlyq jait – ipoteka rásimdeýge ótinish berýshiler sanynyń azaiýy. Osy jyldyń birinshi toqsanynda bankterge barlyǵy 192 myń ótinish túsken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 20,7 paiyzǵa tómen.
Sarapshylar muny birneshe faktormen túsindiredi. Birinshiden, sońǵy jyldary turǵyn úi baǵasy aitarlyqtai qymbattady.
Sonyń saldarynan kóptegen otbasy úshin baspananyń qoljetimdiligi tómendedi.
Ekinshiden, halyqtyń naqty tabysynyń ósý qarqyny turǵyn úi baǵasynyń ósimine ilese almai otyr.
Úshinshiden, buǵan deiin turǵyn úi satyp alýǵa edáýir serpin bergen BJZQ qarajatyn paidalaný múmkindigi de tarylyp keledi.
2026 jyldyń maýsymynan bastap jetkiliktilik sheginiń ulǵaiýy bul quraldy qoldana alatyn azamattardyń qataryn azaitty.
Qarjygerler qaýymdastyǵy keltirgen taǵy bir derek naryqtaǵy jańa úrdisti baiqatady. 20 million teńgeden joǵary ipotekalardyń úlesi bir jyl ishinde 30 paiyzdan 37 paiyzǵa deiin ósken. Al 10 million teńgege deiingi shaǵyn nesielerdiń úlesi qysqarǵan. Bul turǵyn úi naryǵynda tólem qabileti joǵary azamattardyń úlesi artyp kele jatqanyn kórsetedi. Iaǵni bastapqy jarna tóleýge múmkindigi mol ári qymbat ipotekany kótere alatyn azamattardyń yqpaly kúsheiip keledi.
Al ortasha tabysy bar azamattardyń baspanaǵa qol jetkizý múmkindigi birtindep qiyndap bara jatqanyn osy kórsetkishterdiń ózi ańǵartady. Qarjygerler qaýymdastyǵynyń boljamynsha, ekinshi toqsanda ipotekaǵa suranys birshama artýy múmkin. Buǵan «Otbasy bankiniń» turǵyn úi jinaqtaryna beriletin memlekettik syilyqaqy jáne turǵyn úi qurylys jinaqtary júiesindegi jańa ónimderdiń iske qosylýy áser etedi.
Búginde Qazaqstannyń turǵyn úi naryǵynda qarama-qaishy úrdis qalyptasyp otyr. Bir jaǵynan, turǵyn úidi satyp alý-satý mámileleriniń sany ósip, naryqtaǵy qozǵalys kúsheigendei áser qaldyrady. Ekinshi jaǵynan, ipotekalyq nesieleýdiń negizgi salmaǵy memlekettik baǵdarlamalarǵa táýeldi bolyp otyr, al kommertsiialyq ipoteka álsireýde.
Bul jaǵdai turǵyn úi naryǵynyń turaqtylyǵy áli de memlekettiń qoldaý sharalaryna táýeldi ekenin kórsetedi. Al uzaq merzimdi perspektivada baspananyń qoljetimdiligin arttyrý úshin naryqtyq ipotekany damytý, halyq tabysyn ósirý jáne turǵyn úi usynysyn kóbeitý negizgi mindetterdiń biri bolyp qala beredi.
Aqbota Musabekqyzy
