QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń selektorlyq otyrysynda elimizdiń farmatsevtikalyq ónerkásibin damytý máselesi qaraldy. Otyrys barysynda densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi, sondai-aq farmatsevtikalyq kásiporyndardyń ókilderi qazirgi jaǵdai jáne salanyń aldaǵy perspektivalary týraly baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Ministr atap ótkendei, otandyq óndirýshilermen 10 jylǵa deiingi merzimge uzaq merzimdi sharttar jasasý baǵdarlamasy — farmatsevtikalyq preparattardyń jergilikti óndirisin ósirýge negizgi yntalandyrý sanalady.
Biryńǵai distribiýtordyń 2009 jyldan bastap 2019 jylǵa deiingi jumys isteý kezeńinde 3 600 ónim ataýyn jetkizýge 32 otandyq taýar óndirýshilermen (budan ári – OTÓ) 63 uzaq merzimdi shart jasaldy. Onyń ishinde 2020 jyly 586 ataý jetkiziledi, qalǵandary óndiristik alańdardy iske qosý protsesinde.
«Aita ketý kerek, COVID-19 aýrýy boiynsha dári-dármekterdiń 48%-yn OTÓ óndiredi, bul epidemiologiialyq jaǵdaidy eskere otyryp, óńirlerdiń qajettilikterin jedel jabýǵa múmkindik beredi», — dep atap ótti Tsoi.
10 jyl ishinde otandyq óndiris ónimi shamamen 300 mlrd teńgege satyp alyndy, al onyń TMKKK aiasyndaǵy zattai kórinistegi úlesi búgingi kúni shamamen 70%-ǵa jetti.
Sondai-aq ministrdiń aitýynsha, otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharalary qabyldandy:
- tirkeý kezinde dárilik zattardyń jedeldetilgen saraptamasy qamtamasyz etildi;
- dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardyń sapasyn baǵalaý jedeldetilgen rásim boiynsha 3 jumys kúni ishinde júrgiziledi;
- TJ bolǵan jaǵdaida ákelinetin dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń qoljetimdiligi jeńildetildi.
Farmatsevtikalyq bilim berýdiń mindeti — halyqaralyq sapa standarttarynyń talaptaryna jaýap beretin qazirgi zamanǵy farmatsevtikalyq uiymdar men kásiporyndar úshin elimizdiń farmatsevtika salasyn joǵary bilikti jáne básekege qabiletti kadrlarmen qamtamasyz etý. Elimizdiń farmatsevtika salasy úshin «Farmatsiia» mamandyǵy boiynsha mamandar daiarlanady, bul elimizdiń 41 kolledjinde oqityn farmatsevtter, 8 joǵary oqý ornynda bakalavrlar, magistrler men ǵylym doktorlary (PhD).
2020 jyly 277 farmatsevt bakalavry, 16 magistr jáne «Farmatsiia» mamandyǵy boiynsha 5 PhD doktory, 853 orta meditsinalyq bilimi bar «Farmatsiia» mamandyǵy boiynsha túlek bitirdi.
Farmatsevtika salasyna barlyǵy 17 150 maman tartylǵan.
A. Tsoi sondai-aq Farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónerkásipti damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn bekitý meditsinalyq jáne farmatsevtikalyq ónerkásipti damytý úshin, ásirese, jańa dári-dármek shyǵarý, TJ jáne karantin kezeńinde jumys istep turǵan óndiristerdiń qýatyn arttyrý qajettiligi úshin mańyzdy ekenin atap ótti.
Keshendi josparda farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónerkásipti qoldaý jáne damytý úshin negizgi baǵyttar kózdelgen. Olardyń arasynda farmatsevtikalyq qyzmetti, EAEO sheńberinde dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń ainalysyn retteitin zańnamalyq jáne normativtik aktiler, memlekettik qoldaý sharalary, ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystar, investitsiialar tartý, salany kadrlyq qamtamasyz etý, dári-dármekterdi tańbalaý, olardyń qadaǵalanýy jáne dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy otandyq óndirýshilerdiń qýattylyqtaryn ulǵaitý bar.
Búgingi tańda farmatsevtikalyq naryq qurylymy birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boiynsha aqshalai mánde otandyq kásiporyndardyń naryqqa qatysýy 17%-dy, zattai mánde 39%-dy quraitynyn kórsetedi.
Sonymen qatar Keshendi jospardyń belgilengen is-sharalaryn iske asyrý shyǵarylatyn dári-dármekter jelisin 297 dárilik zat ataýyna jáne 2 348 meditsinalyq buiym ataýyna qosymsha keńeitýdi kózdeidi, bul Qazaqstan Respýblikasynyń dári-dármekter men meditsinalyq buiymdar naryǵyndaǵy otandyq óndirýshilerdiń úlesin 2025 jylǵa qarai aqshalai mánde 17%-dan 30%-ǵa deiin, zattai 39%-dan 50%-ǵa deiin ulǵaitýǵa múmkindik beredi.
«Qazaqstan Respýblikasy naryǵynda otandyq óndirýshilerdiń zattai kórinistegi 50% úlesine qol jetkizý ulttyq dárilik qaýipsizdikti qamtamasyz etedi, al DDSU árbir eldiń shyǵarylatyn dárilik zattary men meditsinalyq buiymdarynyń úlesin keminde 30%-ǵa qamtamasyz etýdi usynady», — dep atap ótti Tsoi.
Otyrys barysynda sóz sóilegen farmatsevtikalyq kásiporyndardyń ókilderi Úkimettiń otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý boiynsha qabyldap jatqan sharalaryn atap ótti.
Kompaniianyń gospitaldyq biznes jónindegi direktory Aigúl Isenova iri farmatsevtikalyq óndirýshilerdiń biri «Himfarm» AQ-nyń damýy týraly aityp berdi.
Búgingi tańda Polpharma halyqaralyq farmatsevtikalyq kompaniiasy «Himfarm» AQ damýyna $100 mln-nan astam investitsiia saldy.
Kompaniianyń óndiristik tsikli GMP halyqaralyq standarttaryna sáikes keledi, sondai-aq GDP tiisti distribiýterlik praktikasy engizildi.
Epidemiia jaǵdaiynda dári-dármekter mańyzdy resýrs bolyp tabylady, óitkeni el azamattarynyń ómiri onyń qoljetimdi bolýyna bailanysty. A. Isenovanyń aitýynsha, pandemiia syn-qaterin qabyldai otyryp, kompaniia shikizatty jetkizýge jáne daiyn ónimdi jóneltýge arnalǵan logistikanyń táýlik boiy jumys isteýin qamtamasyz ete otyryp, óndiristik aýysymdardyń jumysyn toqtaýsyz rejimge qaita qoidy. Bul rette barlyq yqtimal óndiristik rezervter men qýattardy izdeýge jáne iske qosýǵa, óndiristik tártipke, sanitariialyq normalardyń saqtalýyn qatań baqylaýǵa basa nazar aýdaryldy.
«Sońǵy 7 jylda memlekettik qoldaýdyń – dári-dármekterdi jetkizýdiń uzaq merzimdi sharttarynyń bolýynyń arqasynda bizdiń úlesimiz 4,7%-dan 6,0%-ǵa deiin ulǵaidy, bul rette 5 jyl ishinde SQ “Farmatsiia”-men kelisimshart somasynyń 6,5 mlrd-tan 19 mlrd-qa deiin óskenin atap ótemiz», — dedi A. Isenova.
Búgingi tańda kásiporyn qorjynynda 11 óndiristik jelide óndiriletin 9 túrli nysandaǵy 120-dan astam dári-dármek ataýlary bar. Bul kásiporyn otandyq óndirýshi retinde onnan astam terapevtik toptarda usynylǵanynyń kórsetkishi.
«Bizdiń R&D áleýetimiz osy jyldyń sońyna qarai dárilik zattardyń on jańa pozitsiiasyn naryqqa shyǵarýǵa múmkindik beredi. Biz bul baǵytty damytamyz jáne 2023 jylǵa qarai patsientterdi emdeý úshin qazaqstandyq óndiristiń elýge jýyq preparatyn usynamyz», — dep atap ótti A. Isenova.
Búgingi tańda Himfarm kompaniiasynyń dárilik preparattary Ortalyq Aziia jáne EAEO naryqtarynda keńinen suranysqa ie, bul tek sońǵy 2 jylda eksport kólemin 2,5 esege ulǵaitýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi tańda kompaniianyń ónimderi Tájikstan, Túrikmenstan, Mońǵoliia, Resei jáne Qyrǵyzstan sekildi elderge eksporttalady. Jalpy, eksport bes ese ósti.
«Keler jyly biz Ózbekstan naryǵyn igerip, eksportty eki ese arttyrýdy kózdep otyrmyz. Bizdiń eń úlken syn-tegeýrinderimizdiń biri – Eýropalyq Odaqtyń dári-dármek naryǵyna shyǵý, ony 2023 jylǵa qarai eksport kólemin 4 esege, iaǵni 16 mlrd teńgege deiin ulǵaitýmen qamtamasyz etýdi josparlap otyrmyz», — dep atap ótti A. Isenova.
Óz kezeginde «Dolche» JShS kommertsiialyq direktory Baian Demeýova pandemiia kezinde óndiristik qýattylyqtardy arttyrý jáne eksportty keńeitý týraly aityp berdi.
«Dolce» JShS meditsinalyq maqsattaǵy bir rettik buiymdardyń iri otandyq óndirýshisi — bul hirýrgiialyq operatsiialyq jiyntyqtar, bir rettik kiim, meditsinalyq maskalar, bahilalar jáne basqalar.
Kompaniia elimizdiń meditsinalyq mekemeleriniń suranystaryn tolyǵymen jabady, «SQ-Farmatsiia» JShS-men uzaq merzimdi shart boiynsha meditsinalyq buiymdar men dári-dármekterdi jetkizýge memlekettik tapsyrysty oryndaidy, sondai-aq Ortalyq Aziia men TMD elderi úshin eksportqa baǵyttalǵan.
Kompaniia óz qyzmetin eki myńynshy jyldary qyzmetkerler sany 15 adammen kóterme-bólshek saýda-sattyq nysany retinde bastaǵan, búginde bul qyzmetkerler quramy 430 adamdy quraityn tolyqqandy otandyq óndirýshi.
2011 jyldan bastap kásiporyn «SQ Farmatsiia» JShS biryńǵai distribiýtorymen uzaq merzimdi negizde tyǵyz yntymaqtastyq ornatqan. 2012 jyldan bastap ekonomikanyń meditsinalyq sektoryna daiyn ónimdi óndirý jáne satý kólemin belsendi túrde arttyrýda.
Búginde kompaniia meditsinalyq buiymdardyń 250-den astam túrin shyǵarady.
Pandemiiamen kúres aiasynda kásiporyn meditsinalyq maskalardyń kólemin táýligine 60 myńnan 360 myńǵa deiin arttyrdy. Meditsinalyq maskalardyń 15 túri shyǵarylady.
Kompaniia óz ónimderiniń 75%-yn Biryńǵai distribiýtor «SQ Farmatsiia» JShS-ne ótkizedi, qalǵan 20%-y kommertsiialyq naryqta satylady jáne 5%-y eksportqa jóneltiledi.
Keleshekte kommertsiialyq naryq pen eksporttyq baǵyt úlesin ulǵaitý kózdelgen.
2020 jyldyń qazan aiynyń sońynda halyqaralyq standarttar boiynsha salynǵan jańa óndiristik alańdy iske qosý josparlanýda. Bul alańda kardiohirýrgiianyń zamanaýi úlgilengen jiyntyqtary jáne operatsiialyq protsedýralarǵa arnalǵan basqa da kúrdeli jiyntyqtar shyǵarylatyn bolady. Ónim eksportqa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar kásiporyn portfelinde 4 strategiialyq joba bar.
Birinshi joba — bul investitsiia kólemi $7 mln quraityn, 2022 jyly iske qosý josparlanǵan toqylmaǵan jaima óndirisi. Qurylys alańy 6 000 sh.m, qýattylyǵy – jylyna 3 000 tonna. Bul joba jeke qorǵanysh quraldaryn óndirýge arnalǵan shikizatty importty almastyrýǵa baǵyttalǵan.
Ekinshi joba — bir rettik meditsinalyq qolǵap óndirisi, onda 120 jańa jumys orny ashylady. Jobanyń quny — $5 mln, iske asyrý merzimi – 2022-2023 jyldar, qýattylyǵy — jylyna 120 million jup.
Úshinshi joba — meditsinalyq shpritster óndirisi. Jumys oryndarynyń sany 160 adam, investitsiia kólemi – $7 mln, iske asyrý merzimi – 2022-2024 jyldar.
Tórtinshi joba — sterildi shyǵys materialdaryn óndirý, investitsiia kólemi – $7 mln. Munda 160 jumys orny qurylady, iske asyrý merzimi – 2022-2024 jyldar, jylyna 300 million birlik.
Sondai-aq kompaniia GDP standarttary boiynsha óziniń logistikalyq ortalyǵyn salýdy josparlap otyr. Atalǵan jobalar Farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónerkásipti damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary sheńberinde iske asyrylatyn bolady, ony ázirleýge kásiporyn belsendi túrde qatysty.
«Bizdiń jobalardy iske asyrý aiasynda memlekettik qoldaýdyń jańa sharalaryn qoldanýǵa úmit artyp otyrmyz, olardy pysyqtaý Keshendi josparda kózdelgen», — dep atap ótti B. Demeýova.
Sondai-aq «Qazaqstannyń FarmMedIndýstriiasy» Qazaqstannyń farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónimderin óndirýshiler qaýymdastyǵynyń atqarýshy direktory Gúldariia Manaqpaeva otandyq farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónimderdi óndirýshiler atynan elimizdiń otandyq farmatsevtikalyq ónerkásibin qoldap, kóńil bólgeni úshin Úkimetke zor alǵysyn bildirdi.
«Qazirgi tańda bizdiń sala jalpy álemdik aýrýmen kúreste negizgi ról atqaryp jatqany anyq jáne ázirlengen keshendi josparda ozyq sharalardy qabyldaý – bul halyqtyń barlyq toptaryna qaýipsiz jáne tiimdi dárilik kómekke naqty ári ekonomikalyq qoljetimdilikti qamtityn ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý», — dep atap ótti G. Manaqpaeva.
Barlyq kásiporyndardyń úshten birin (1/3) biriktiretin Qazaqstannyń farmatsevtika salasynyń qaýymdastyǵy Keshendi jospardy ázirleýge belsendi túrde atsalysty jáne otandyq óndirýshilerdiń barlyq negizgi baǵyttary men usynystary onda kórinis tapty.
Qaýymdastyqtyń mańyzdy is-sharalarynyń ishinde atqarýshy direktor satyp alý men jetkizilim tizbegin basqarý júiesin atap ótti.
«Birinshiden, jeke farmatsevtikalyq óndiristi damytýdaǵy negizgi salanyń biri – satyp alý men jetkizý tizbegin basqarý, ol úshin qajettilikterdi naqty boljaý kózdelgen. Satyp alý, qoimalaý jáne bólý, qorlardy basqarý jáne qyzmet kórsetý úderisteri barynsha ashyq bolady», — dep atap ótti G. Manaqpaeva.
Bul úshin dári-dármekterdi utymdy paidalanýǵa baǵyttalǵan jáne Biryńǵai distribiýtordyń satyp alýlarynda jáne óńirlik deńgeilerde OTÓ úlesin ulǵaitýǵa múmkindik beretin satyp alý men jetkizýdiń neǵurlym tiimdi rásimin jetildirip, paidalaný kózdelgen.
Ekinshiden, naryqtyń barlyq qatysýshylarynyń múddeleriniń teńgerimin belgileýge, densaýlyq saqtaý júiesiniń jáne patsientterdiń tólem qabilettiligine, sondai-aq innovatsiialyq zertteýler men dárilik zattardy óndirýge investitsiialar salý úshin jetkilikti naryqtyq yntalandyrýǵa baǵyttalǵan dári-dármekter men meditsinalyq buiymdarǵa ádil baǵa belgileý usynyldy.
Úshinshiden, álemdik tájiribeni paidalana otyryp jáne EAEO sheńberinde dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardy retteý protsesin bólý josparlanýda.
Tórtinshiden, OTÓ-ni qoldaý maqsatynda jáne Ulttyq qaýipsizdik úshin Eýropalyq Odaq elderimen uqsastyǵy boiynsha EAEO sheńberinde ulttyq rásimderdi saqtaý máselesi qaraldy.
Besinshiden, óz maqsatyna sai keletin kadrlyq áleýetti qalyptastyrý men damytýda memleket tarapynan qoldaý kózdelgen. Bul meditsinalyq maqsattaǵy buiymdardyń sapasyn, qaýipsizdigin jáne tiimdiligin qamtamasyz etý úshin arnaiy quzyretter talap etiletin ázirleý, óndirý jáne retteý sekildi negizgi salalarda qarastyrylǵan.
Altynshydan, dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardyń jańa ázirlemeleri men klinikalyq zertteýlerin sýbsidiialaý túrinde qoldaýdyń jańa sharalaryn engizýdi qarastyrý usynyldy.
Osyǵan bailanysty «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Kodeksine jáne Qazaqstan Respýblikasynyń basqa da normativtik quqyqtyq aktilerine dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy bólek retteýge, EAEO elderimen uqsastyǵy boiynsha OTÓ óndirgen dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy merzimsiz tirkeýdi belgileýge, tirkeýden keiingi kezeńde dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń sapasyn baǵalaý rásimine tásilderdi qaita qaraýǵa baǵyttalǵan ózgerister engizýge bastamashylyq jasaý, sondai-aq májbúrlep litsenziialaý rásimderin, tehnologiialar transferi men kelisimsharttyq óndiristi qoldana otyryp, óndiristi jergiliktendirý múmkindigin paidalaný usynyldy.
«Búgingi tańda farmatsevtika salasynyń basty mindeti – óndiristik qýattardy arttyrý, GMP jáne ISO 13485 tiisti óndiristik praktikasynyń halyqaralyq standarttaryna sáikes zamanaýi tehnologiialardy engizý arqyly farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónimderdiń importyn almastyrý úshin jaǵdai jasaý. Elimizdiń farmatsevtika ónerkásibin damytýǵa jáne Farmatsevtika ónerkásibin damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn ázirleýge kóńil bólgeni úshin Úkimetke taǵy da alǵys bildirýge ruqsat etińizder», — dep G. Manaqpaeva sózin túiindedi.
