Tosynnan kelgen indet búkil álem jurtshylyǵyn ábigerge salǵanyn kúndelikti buqaralyq aqparat quraldarynan oqyp, kórip otyrmyz. Kez kelgen eldiń biligi de osynaý qiyn-qystaý sátte indettiń halyq arasynda dendep taralmaýyna, naýqasqa shaldyqqandardy emdeýge baryn salýmen qatar azamattarynyń ál-aýqaty turalap qalmaýy úshin de tyrysyp baǵyp jatqan jaiy bar. Olardyń qatarynda Qazaqstan da bar. Indet ýshyǵa bastaǵan sátten-aq el biligi naqty sharalardy qolǵa alyp, azamattarynyń turmys jaǵdaiynyń tómendep ketpeýi úshin baryn salýda. Ony bireý biler, bireý bilmes. Sondyqtan oqyrman nazaryna memleket tarapynan kórsetilip jatqan naqty qoldaý sharalaryna sholýdy taǵy bir márte usynbaqpyz.
42 500 teńge
Koronavirýs indetiniń alǵashqy deregi tirkelgennen keiin-aq shaǵyn jáne orta biznes qiyndyqqa tap boldy. Halyqqa qyzmet kórsetetin ashanalar, dámhanalar men meiramhanalar, shashtarazdar, bazarlar, gúl satatyn dúkender, kólik jýý oryndary, iri bazarlar jabyldy. Onda jumys isteitin adamdar kúndelikti tabysynan qaǵyldy. «Eki qolǵa bir kúrek» dep nápaqa taýyp júrgender de karantin rejiminiń jariialanýyna bailanysty úiinen shyǵa almai, kúndelikti kirisinen aiyryldy. Mine, osyndai qiyn sátte, 23 naýryz kúni Tótenshe jaǵdai jónindegi memlekettik komissiianyń otyrysyn ótkizgen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev alǵash ret tabys kózinen aiyrylǵan qazaqstandyqtarǵa ai saiyn 1 ailyq eń tómengi jalaqy, iaǵni, 42 500 teńge kóleminde áleýmettik tólem tólei bastaýdy tapsyrǵan edi. Ol kezde mundai kómekke keminde 1,5 million adam ilinetini aitylǵan bolatyn. Alaida qazirdiń ózinde mundai kómekti 4 millionǵa jýyq azamat alyp úlgerdi. Aldaǵy ýaqytta olardyń qatary arta túsýi de múmkin. Sebebi, búgingi kúnniń ózinde 3 millionnan astam adamǵa áleýmettik tólem tóleýden bas tartylǵany belgili. Iá, olardyń arasynda jumys istep júrse de ótinish bergender, shetelge turǵylyqty turý úshin túpkilikti kóship ketken ne bolmasa ómirden ozǵan adamdar atynan berilgen ótinishter de bar. Biraq olardyń sany kóp dep te aita almaimyz. Al 42 500 teńge mólsherindegi áleýmettik tólem alýshylardyń qatary taǵy 1 millionǵa jýyq azamatqa kóbeiedi deýge tolyq negiz bar siiaqty. Óitkeni, búgin Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde dál osy máselege bailanysty jetinshi ret brifing berýge májbúr bolǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Birjan Nurymbetovtiń dereginshe, áleýmettik tólemge ótinish bergen 160 myń azamat jeke sáikestendirý nómirin, 800 myń adam banktegi esepshotyn qate jibergeni belgili bolyp otyr.
Jalpy, bastapqyda 42 500 teńge mólsherindegi áleýmettik tólemdi tótenshe jaǵdai rejiminiń engizilýine bailanysty tabysynan aiyrylǵan adamdarǵa ǵana berilýi tiis bolatyn. Naqty aitqanda, rejimniń engizilýine bailanysty jumys berýshisi aqysyz demalysqa jibergender ǵana alýy tiis edi. Biraq Qazaqstan Prezidenti bul tizimdi keńeitip, oǵan resmi jáne beiresmi jumys istegender de qosylyp otyr. Sondyqtan da biliktiń bastapqy sáttegi jariia etken áleýmettik tólem ala alatyn 1,5 mln. adamnyń eselep kóbeiip otyrǵany túsinikti. Osydan-aq memlekettiń óz azamattaryn qiyn jaǵdaida qaldyrmaitynyn baiqaýǵa bolady.
Degenmen, sońǵy ýaqytta áleýmettik jelilerde, keibir aqparat quraldarynyń betterinde zańsyz 42 500 teńge alǵandardyń qylmystyq jazaǵa tartylatyny týraly áńgilemeler tarai bastaǵany belgili. Osy sýyt aqparat taraǵannan keiin-aq tólemdi alyp alǵan adamdardyń kóńili kúpti bolǵany da jasyryn emes. Tipti, mundai tólemdi alýǵa quqyly bolsa da, ony qaita memleketke qaitarýǵa tyrysqandar da bar. Máseleniń birden betin ashyp alaiyq, mundai tólemge jumys berýshisi aqysyz demalysqa jibermegen, iaǵni kúndelikti jumysyna baryp, ailyǵyn ýaqytynda alyp júrgender úmitti bola almaidy. Biraq mundai azamattardyń birazy ótinish berip qoiǵan syńaily. Eger osy sanattaǵy azamattar áleýmettik tólem alyp úlgerse, onda ony qaitarǵany jón. Sebebi 42 500 teńge Memlekettik saqtandyrý qorynan tólenedi. Al qor munan bólek zeinetaqylar men járdemaqylardy, 1 jasqa deiingi bala kútimine qatysty beriletin járdemaqylardy tólep keledi. Iaǵni ár tólengen tiynǵa jaýap beredi. Sondyqtan qor jumys ornyn aqysyz demalysqa jibermese de, áleýmettik tólem alǵandardan qarajatty qaitarýdy talap etýi zańdy. Al jeke tulǵalar, jeke kásipkerler, óz betinshe resmi ne beiresmi jumys istep júrgender esepshotyna túsken qarajatty ýaiymdamai-aq qajetine jarata alady.
Zeinetaqy men járdemaqy indeksatsiialandy
31 naýryzda respýblikalyq telearnalardyń efirinen elimizdegi tótenshe jaǵdaiǵa jáne memlekettiń daǵdarysqa qarsy is-sharalaryna bailanysty málimdeme jasaǵan Prezident Qasym-Jomart Toqaev infliatsiianyń artýyna bailanysty zeinetaqy, memlekettik járdemaqy jáne ataýly áleýmettik kómek mólsherin 10 paiyzǵa indeksatsiialaýdy tapsyrǵanyn, osyǵan orai, atalǵan sanattaǵy azamattardyń tabysyn arttyrý úshin memleket tarapynan 200 milliard teńgeden astam qarajat bólinetinin aitqan edi. Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyna sáikes, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi zeinetaqylar men memlekettik járdemaqylardy jyldyq turǵyda 10 paiyzǵa indeksatsiialaýdy júrgizdi. Osylaisha 2020 jyldyń 1 sáýirinen bastap zeinetaqynyń eń tómengi mólsheri 40 441 teńgeni quraityn boldy. Degenmen, el azamattary kóterilgen zeinetaqy men járdemaqyny alyp úlgergen joq. Sebebi, Memleket basshysy tapsyrma bergen kezde azamattarǵa sáýirdiń aqshasy túsip qoiǵan bolatyn. Endi olar ústeme aqshalaryn mamyrdyń tólemderimen qosyp birge alady.
Indetpen kúrestiń alǵy shebindegi dárigerge qandai qoldaý bar
Memlekettiń áleýeti synalar sátte áleýmetine jan-jaqty qoldaý kórsetýi óte oryndy. Al indetpen kúrestiń aldyńǵy shepte júrgen dárigerlerdiń jaǵdaiy ne bolmaq? Muny da memleket qaperden shyǵarǵan emes. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev dárigerlerdi qoldaýdyń arnaiy toptamasy jaiynda sóz qozǵaǵannan kóp ótpei-aq Úkimet arnaiy sheshim qabyldady. Oǵan sáikes, meditsina qyzmetkerleri jumysynyń qaýiptiligine qarai 3 topqa bólingen. Birinshi top - reanimatsiia bólimderimen qosa alǵanda juqpaly aýrýlar stantsionarlarynyń dárigerleri, orta jáne kishi meditsina qyzmetkerleri. Olardyń jalaqysyna ústemaqy aiyna 850 myń teńgeni quraidy. Iaǵni ortasha ailyǵyn qosqanda, olar aiyna shamamen 1 mln. teńgeniń ústinde alady. Ekinshi top - provizorlyq statsionar men jedel járdem qyzmetteriniń dárigerleri, orta jáne kishi meditsina qyzmetkerleri. Olardyń ústemaqysy aiyna 425 myń teńge bolady. Ortasha ailyǵyn qosqanda olar aiyna shamamen 600 myń teńge alady.
Úshinshi topqa karantindik statsionar dárigerleri, orta jáne kishi meditsina qyzmetkerleri, sanitarlyq dárigerler, jedel járdem júrgizýshileri jáne taǵy basqalary kiredi. Olar aiyna 212 myń teńge ústemaqyny qosqanda, shamamen 380 myń teńge alady. Meditsina qyzmetkerleriniń densaýlyǵy men ómirin saqtandyrý máselesi de pysyqtalǵan. Olar aýyryp qalǵan jaǵdaida 2 million teńge mólsherinde saqtandyrý tólemi beriledi. Qudai saqtasyn, biraq eger meditsinalyq qyzmetker qaitys bolǵan jaǵdaida 10 million teńge mólsherinde tólemaqy beriledi. Ókinishke orai, qazirgi ýaqytta 100-den astam meditsina qyzmetkeriniń qaýipti indetti juqtyryp alǵany belgili bolyp tur.
Kommýnaldyq qyzmetterdi tóleýge 15 myń teńge
Qazir Qazaqstannyń barlyq qalasy karantinge jabylǵan. Ai saiyn tabystan qaǵylǵan otbasylardyń legi de qalyń. Joǵaryda olarǵa memleket tarapynan 42 500 teńge áleýmettik tólemniń beriletindigin aittyq. Munan bólek te memleket tarapynan beriletin taǵy bir kómek bar. Ol - kommýnaldyq tólemderge ai saiyn tólenetin 15 myń teńge. Biraq bul tólem de barlyq azamatqa birdei berilmeidi. Endeshe, mundai kómekti kim ala alady?
QR Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń málimetinshe, karantin engizilgen óńirlerde ákimdikter tutynýshylardyń derbes (abonenttik) shottaryna 2 ai boiy 15 myń teńgeden aýdaryp otyrady. Memlekettik organdardyń usynysy negizinde tólem alýshylardyń kelesi sanattary aiqyndalǵan. Olar: 1, 2, 3 top múgedekteri; múgedek balalardy tárbielep otyrǵan otbasylar; kópbalaly otbasylar; UOS múgedekteri men qatysýshylary, UOS múgedekteri men qatysýshylaryna teńestirilgen tulǵalar; memlekettik nemese qoǵamdyq mindetterin, áskeri qyzmetin oryndaý barysynda, ǵarysh keńistigine ushýǵa daiyndyq barysynda nemese ushý kezinde, adam ómirin qutqarý jáne quqyq tártibin saqtaý kezinde qaza tapqan tulǵalardyń otbasylary; tómen jáne odan az zeinetaqy alatyn zeinetkerler; ataýly áleýmettik kómek alatyn azamattar, onyń ishinde jalǵyzbasty zeinetkerler.
Atalǵan sanatqa kiretin azamattar tólemdi alý úshin aqparattyq júieler nemese call-ortalyqtar arqyly jeke sáikestindirý nómirin, áleýmettik dárejesin jáne derbes shot derekterin kórsete otyryp, ákimdikke ótinim berýi kerek. Ákimdik usynylǵan derekterdi tekserip, málimetter ras bolǵan jaǵdaida kommýnaldyq qyzmetter tutynýshysynyń derbes (abonenttik) shotyna qarjy aýdaratyn bolady.
Azyq-túlik sebeti nemese 4 AEK
Dál qazirgi jaǵdaida turmystyq qiyndyqqa tap bolǵan azamattarǵa beriletin kómektiń taǵy bir túri bar. Ol - azyq-túlik jiyntyǵy. Jalpy elimizde tótenshe jaǵdai jariialanǵanǵa deiin biýdjet qarajaty esebinen azyq-túlik sebeti bastapqyda 460 myń adamǵa berilgen edi. Degenmen, 31 naýryzda Prezident ony keńeitýdi tapsyrdy jáne respýblikalyq biýdjetti sońǵy naqtylaý barysynda qosymsha qarajat qarastyryldy. Búginde mundai kómek alatyn adamdardyń sany 1,243 millionǵa jetip otyr. Iaǵni, kóp balaly otbasylardy, barlyq toptaǵy jáne jastaǵy múgedekterdi qosa alǵanda, ataýly áleýmettik kómek alatyn az qamtylǵan azamattar, múgedek balanyń kútimimen otyrǵan ata-analar, sonymen qatar jumyspen qamtý organdarynda jumyssyz retinde resmi tirkelgen tulǵalar osy kómekti alyp jatyr. Olarǵa barlyq óńirde azyq-túlik jiyntyǵy nemese azyq-túlik jiyntyǵyna arnalǵan qarajat túrinde (4 ailyq eseptik kórsetkish kóleminde) berilip jatyr.
Munan bólek, «Biz birgemiz» qory, elimizdiń patriottary da ómirlik qiyndyqqa dýshar bolǵan otbasylarǵa qoldarynan kelgenshe kómek kórsetip jatqany belgili. Máselen, elordanyń ózinde az qamtylǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan aktsiianyń alǵashqy kezeńinde 5 myń otbasyǵa qoldaý jasaldy. Qazirgi ýaqytta aktsiianyń ekinshi kezeńi bastalǵan. Onyń aiasynda 6 myń adamdy azyq-túlik sebetimen qamtamasyz etý josparlanǵan. Bir otbasyna beriletin mundai bir sebetke 5 keli qant pen kúrish, 2,5 keli pechene, 1 keli un, 5 keli mai men makaron ónimi, sonymen qatar 50 meditsinalyq maska kiredi.
Shaǵyn orta biznes pen diqanǵa qoldaý
23 naýryzda Tótenshe jaǵdai jónindegi memlekettik komissiianyń otyrysyn ótkizgen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kásipkerlikti qorǵaýǵa basa nazar aýdartqan bolatyn.
«Qazirgi kúrdeli jaǵdaidan zardap shekken shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń barlyq nesieleri boiynsha negizgi qaryzdary men syiaqylaryn tóleýdi toqtata turý – olardy naqty qoldaý mehanizmderiniń biri. Iskerlik belsendilikti salyq turǵysynan yntalandyrý jáne baǵanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin keshendi sharalar ázirleýdi, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti barlyq salyq jáne mindetti tólemderden 3 ai merzimge bosatýdy tapsyramyn. Osy kezeńde olarǵa aiyppuldar men ósimpul júrmeýi kerek», – degen edi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qazaqstan Prezidenti kóktemgi egis naýqanyn ýaqytynda jáne sapaly atqarý qajettigine de nazar aýdartqan bolatyn. Bul rette sharýashylyqtardy pestitsidter men tyńaitqyshtar, sapaly tuqymdar jáne janar-jaǵar mai satyp alýmen qamtamasyz etý kerek. Osyǵan orai kóktemgi egis jumystaryn qarjylandyrý kólemi 3 esege jýyq, iaǵni, 170 milliard teńgege deiin arttyryldy.
«Jańa tyiymdarǵa, kvotalarǵa bailanysty aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshilerdiń suraqtary kóp. Aýyl sharýashylyǵy ministrligi olarǵa jedel jaýap berýi kerek. Biryńǵai call-ortalyq qajet. Kóktemgi egis jumystaryn qoldaýǵa bólingen qarajatty tiisti jerlerge ýaqytynda jetkizý kerek», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, 2020 jylǵy kóktemgi egis jumystaryn júrgizý úshin dizel otynynyń usynylatyn baǵasy 1 tonnasy úshin 194 myń teńgeden (161 teńge/litr) 1 tonnasy úshin 174 myń teńgege (144 teńge/litr) (QQS qosa alǵanda) (FCA-tieý stantsiiasy sharttarynda) deiin 1 sáýirden bastap tómendetildi. Sáýirde jetkizýdi, saqtaýdy jáne operatordyń marjasyn eskere otyryp, baǵa 1 litr úshin 165 teńgeni qurady.
Qoryta aitqanda, búgingi kúni karantin rejimine bailanysty tabyssyz qalǵan azamattar, indetpen kúresýge jumyldyrylǵan dárigerler, shaǵyn jáne orta biznes ókilderi, qaýyrt jumysy bastalatyn diqanshylar da memleket qamqorlyǵynan tys qalyp otyrǵan joq. Birligi bekem eldiń bolashaǵy jarqyn! Biz birge bolsaq, barlyq qiyndyqtardy eńsere alamyz.
