Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy Digital Bridge 2023 halyqaralyq forýmyna qatysty, - dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstan Prezidenti bul forýmnyń keiingi bes jylda IT indýstriiasynyń sońǵy úrdisteri men damý perspektivalaryn talqylaýǵa arnalǵan Ortalyq Aziiadaǵy eń iri alańǵa ainalǵanyn atap ótti. Biyl Digital Bridge forýmyna 20 myńnan astam adam jinaldy. Onyń ishinde 300-den astam IT kompaniianyń ókilderi jáne 30 elden kelgen delegatsiia bar. Ádettegidei Forýmǵa qyzyǵýshylyq joǵary. Bul Qazaqstannyń Eýraziia keńistiginde jetekshi ári mańyzdy tsifrlyq jáne qarjylyq tehnologiia haby ekenin taǵy da naqtylai túsedi. Memleket basshysynyń aitýynsha, búgingi sharanyń taqyryby – óte ózekti.
– Jasandy intellekt budan bylai ǵylymi fantastika emes, ómirdiń aqiqatyna ainaldy. Jańa dáýirdiń bastalǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Kezinde elektr jaryǵy men internetti oilap tabý tirshiligimizdi qalai túbegeili ózgertse, jasandy intellekti tehnologiiasynyń yqpaly da dál sondai orasan zor. Ol adamzattyń turmys saltyn múldem basqa arnaǵa buryp, jumys protsesterin avtomattandyrady jáne aýqymdy ekonomikalyq qundylyq qalyptastyra alady. Keibir sarapshylardyń baǵalaýynsha, jasandy intellektiniń jahandyq ekonomikaǵa qosatyn eleýli úlesi – dúniejúzilik JIÓ-niń tórtten bir bóligine parapar. Atalǵan tehnologiianyń keń qoldanysqa ie bolýy Qazaqstannyń qarqyndy damýynda mańyzdy ról atqara alady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, qysqa merzim ishinde jasandy intellektini damytý úshin barlyq jaǵdaidy jasaý qajet. Memleket basshysy forým qatysýshylaryna bul baǵyttaǵy jumystyń negizgi basymdyqtaryn atap ótti.
– Jasandy intellektini qoldaný aiasyn jáne ony damytýdyń mindetteri men quraldaryn aiqyndaityn strategiialyq qujat qabyldaý kerek. Bul – halyqaralyq ozyq tájiribe. Mundai qadam elimizdi tehnologiialyq turǵyda damytýdyń ornyqty baǵytyn aiqyndaýǵa múmkindik beredi. Eń aldymen, jasandy intellekt tehnologiiasyn ekonomikamyzdyń munai-gaz sektory, energetika, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logistika sekildi mańyzdy salalaryna engizýge mán berýimiz qajet dep sanaimyn. Jasandy intellekt qalalarymyzdy ómir súrýge jáne jumys isteýge qolaily ári tolyqqandy aqyldy qalaǵa (smart city) ainaldyrý protsesin aitarlyqtai dárejede ońtailandyra alady. Memlekettik qyzmet kórsetý kezinde jasandy intellekt múmkindikterin keńinen paidalanýdyń da mańyzy zor. Bul oraida biz eleýli nátijege qol jetkizdik. Atap aitqanda, azamattardyń áleýmettik ál-aýqatynyń deńgeiin anyqtaýǵa jáne olarǵa proaktivti memlekettik qoldaý kórsetýge múmkindik beretin «Otbasynyń tsifrlyq kartasy» iske qosyldy. Mundai ónimdi «Báiterek» holdingi bazasynda biznes úshin de engizý kerek. Meniń tapsyrmam boiynsha bul baǵytta aýqymdy tsifrlyq transformatsiialaý jumystary bastalyp ketti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy jasandy intellektini normativtik turǵyda retteý qajettigin ekinshi basymdyq retinde atady. Onyń aitýynsha, búginde 120-dan astam el bul máseleni sheshý úshin ártúrli zańnamalyq akti qabyldaǵan.
– Biz ozyq álemdik tájiribege sai keletin, naryqtyń qajettiligi men azamattardyń múddesin eskeretin, quqyqtyq turǵydan retteitin zamanaýi baza ázirleý isin jedeldetýimiz kerek. Quqyqtyq sharttar halyqaralyq kompaniialardyń bizdiń naryqqa kelýin yntalandyrýy qajet. Ol úshin múddeler tepe-teńdigin saqtap, ashyq jáne ádil «oiyn erejelerin» qalyptastyrǵan jón. Jalpy, jasandy intellekt quraldaryn adamdardyń kúndelikti ómirine kiriktirý ońai mindet emes. Bul rette olardyń quqyqtary men bostandyqtary buzylmaýy tiis. Forýmǵa qatysýshylar osy salany retteitin negizgi qujattardy, sonyń ishinde Tsifrlyq kodeks jobasyn ázirleýge úles qosa alady dep úmittenemin, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev tsifrlyq infraqurylymdy dáiekti túrde damytý mańyzdy ekenine nazar aýdardy. Memleket basshysy ozyq IT-infraqurylym tsifrlyq indýstriiadaǵy keleshek progreske, atap aitqanda jasandy intellektiniń damýyna negiz qalaidy dep sanaidy.
– Infraqurylymdy damytqan kezde IT-ónim ázirleýshilerdiń qajettiligi árdaiym aldyn ala eskerilýge tiis. Eń aldymen, biz esepteýish ortalyqtardyń qýatyn arttyrýymyz qajet. Úkimetke eki jyl ishinde jasandy intellektige mamandanǵan data-ortalyqtardyń qurylysyn júrgizýdi tapsyramyn. Bul iske Amazon, Google, Mastercard jáne Citigroup siiaqty álemge tanymal kompaniialardy tartýǵa bolady. Jaqynda Niý-Iork qalasyna jasaǵan saparymda atalǵan kompaniialardyń basshylarymen kezdestim. Tiisti ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdik, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti jasandy intellektige arnalǵan derekter ekojúiesin damytýǵa shaqyrdy. Jasandy intellektiniń «qoregi», qozǵaýshy kúshi – úlken derekter qory.
– Qazaqstanda osy salada túrli sheshimder júzege asyryldy. Alaida memlekettik organdarda jinaqtalǵan ushy-qiyrsyz derekter qoryna qoljetimdilik shekteýli bolýyna bailanysty onyń áleýeti áli tolyq paidalanylmai otyr. Bul jerde aqparattyń «ashyqtyq prezýmptsiiasyn» basshylyqqa alý kerek. Smart Data Ukimet arqyly anonimdi derekterge erkin qol jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. Men bul jerde barlyq aqparattyń anonimdi bolǵany ári senimdi qorǵalǵany jón ekenin aityp otyrmyn. Jeke derekterdiń taralyp ketýine qatysty barlyq qaýipti joiý kerek. Sonymen qatar kelesi jyly Ulttyq jasandy intellekt platformasyn iske qosqan durys. Bul bastama memleket pen iri biznes derekterin biriktirip, olardyń ózektiligi men qoljetimdigin qamtamasyz etýge tiis. Bul sharalardyń bári jasandy intellekt elementterin paidalanatyn startaptarymyzdyń Qazaqstanda jáne álemde suranysqa ie, múlde jańa IT sheshimder jasaýyna múmkindik beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Ulttyq statistika biýrosyn naǵyz tsifrlyq vedomstvoǵa ainaldyratyn mańyzdy reformany júzege asyrý kerek ekenin aitty.
– Statistikalyq jáne basqa da derekterdi retke keltirý úshin keshendi sharalar qabyldaý qajet. Onyń ishinde basqarý saiasatyn ázirleý, derekterdiń maqsatty arhitektýrasyn anyqtaý máselesin nazardan tys qaldyrmaǵan jón. Bul memlekettiń tiimdi sheshimder qabyldaýynyń negizgi sharty bolady, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sonymen qatar 5G jelisin keń kólemde engizý innovatsiianyń damýyna tyń serpin beredi.
– 2027 jylǵa deiin barlyq oblys ortalyqtaryn uialy bailanystyń jańa býynymen qamtý mindeti buǵan deiin júktelgen bolatyn. Alaida tehnologiianyń qaryshtap damý jaǵdaiynda biz de qarqyndy arttyrýymyz kerek. Úkimet bul jumysty merziminen buryn, iaǵni 2025 jyldyń sońyna deiin aiaqtaýy qajet. Árine, merzimniń ózgerýi kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyna áser etpeýge tiis. Budan bólek, tómengi orbitadaǵy spýtniktik júielerdiń múmkindikterin paidalana otyryp, shalǵai aýdan turǵyndaryn internetpen qamtamasyz etý mańyzdy. Úkimet bul máseleni jan-jaqty pysyqtaýy kerek. Qajet bolǵan jaǵdaida zańnamaǵa ózgerister engizýge bolady, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev bilim berý júiesin eńbek naryǵynyń keleshektegi suranysyna beiimdeý qajettigin kelesi basymdyq retinde atap ótti. Prezident avtomattandyrý jáne jasandy intellektiniń odan ári damýy jahandaǵy eńbek naryǵyn túbegeili ózgertedi dep sanaidy. Adam eńbegi transformatsiiaǵa ushyrap, múldem jańa kásibi daǵdylarǵa suranys paida bolady. Sondyqtan qyzmetkerlerdi jańa daǵdylarǵa mektepten bastap baýlý qajet. Memleket basshysy bilikti ustaz tapshylyǵyn sheshý maqsatynda Úkimetke mektep oqýshylary men stýdentter úshin onlain platformany pilottyq rejimde iske qosýdy tapsyrdy. Sol arqyly olar baǵdarlama jasaýdy úirenedi.
– Sonymen birge ýniversitetterde pánderdi oqytýdyń mazmuny men ádisin aitarlyqtai jańartý qajet. Bolashaq muǵalimder, dárigerler, agronomdar, zańgerler jáne salalyq mamandar jasandy intellekt boiynsha bazalyq bilimdi mindetti túrde meńgerýi kerek. Nazarbaev Ýniversiteti janyndaǵy Aqyldy júieler jáne jasandy intellekt institýtyn tolyqqandy ǵylymi-zertteý institýtyna ainaldyrý taǵy bir mańyzdy qadam bolmaq. Ol úzdik mamandar men sarapshylardyń ortalyǵyna ainalyp, birtutas ekojúie qalyptastyrýy kerek. Institýt quramyna IT indýstriiasynyń álemdik jáne otandyq kóshbasshylarymen tyǵyz bailanysta jumys isteitin ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystar ortalyǵy kiredi. Osy rette Institýt ázirlemelerin tiisti deńgeide kommertsiialandyrý jáne keńeitý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen birge Prezident innovatsiianyń jáne tehnologiialyq progrestiń eń mańyzdy qozǵaýshy kúshi retinde venchýrlyq kapital naryǵyn damytý kerek ekenin atap ótti.
– Venchýrlyq kapital naryǵyna halyqaralyq oiynshylardy tartýdyń mańyzy zor. Bizge olardyń bul saladaǵy quzyreti men jobalarǵa júrgizetin sapaly saraptamasy kerek. «Báiterek» ulttyq holdingi sekildi otandyq institýttyq investorlar negizgi seriktes bola alady. Buǵan qosa túrli qarjylyq institýttardyń, atap aitqanda, ekinshi deńgeili bankterdiń, saqtandyrý kompaniialarynyń, mikroqarjy uiymdary men naryqtaǵy basqa da oiynshylardyń venchýrlyq qorǵa qatysýyna jaǵdai jasaityn tetikter men quraldardy ázirleý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, qazir jasandy intellekt óte qarqyndy damyp jatyr. Sonyń arqasynda inkliýzivti jáne turaqty damýǵa arnalǵan tyń múmkindikter paida bolýda. Bul salada jahandyq báseke óte joǵary.
– Qazaqstan osy úrdisten tys qalmaýy kerek. Bul – zaman talaby. Sondyqtan biz qazir ozyq tehnologiiany damytýǵa airyqsha nazar aýdaryp otyrmyz. Qazirgi mindet – elimizdegi IT-mamandardyń, sarapshylardyń, ǵalymdardyń basyn qosyp, olardyń kúsh-jigerin tiimdi paidalaný. Sondai-aq halyqaralyq seriktesterdiń zor múmkindikterin elimizdiń kádesine jaratý. Sonymen qatar taǵy bir mańyzdy máselege nazar aýdarǵan jón. Búginde adamnyń aqyl-oiynan mashina, iaǵni tehnologiia ústem bolatyn zaman ornyǵýda. Basqasha aitqanda, jasandy intellekt tehnologiiasy adamzatqa qaýip-qater tóndirýi múmkin. Munyń arty nege ákep soqtyratyny belgisiz. Ǵalymdar arasynda buǵan qatysty ortaq paiym joq. Iaǵni, jasandy intellekt adamzatqa igilik ákele me, álde qurdymǵa ketire me degen suraq áli de ózekti bolyp tur. Sondyqtan osy máselege sanaly túrde qarap, jasandy intellektiniń damýyn jiti nazarda ustaý – asa mańyzdy mindet. Mysaly, kezinde atom energetikasymen qatar atom qarýy paida boldy. Sol kezde jahandyq qaýipsizdikti saqtaý úshin jańa qaǵidattar qalyptasty. Bul – tehnologiialyq damý zamanynda ujymdyq qaýipsizdik máselesi baqylaýda bolýy kerek degen sóz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan bólek, Qazaqstan Prezidenti qazir elimizde saiasi júie túbegeili jańǵyrtylyp jatqanyn, bilim men jańa tehnologiiany negizge alatyn ekonomika qurý isi bastalǵanyn aitty.
– Ádiletti Qazaqstanda ár azamattyń jan-jaqty damýyna múmkindik bolady. Sondai-aq halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa basa mán beremiz. Biz tsifrlyq nomadtardyń, iaǵni myqty IT-mamandardyń Qazaqstanǵa kelip, jumys isteýine barynsha qolaily jaǵdai jasaimyz. Innovatsiialyq kásipkerlikti jáne kreativti indýstriiany damytamyz. Jalpy, jahandyq tehnologiialyq revoliýtsiia barlyq eldiń órkendeýine, adamdardyń damyǵan jáne ádiletti álemde ómir súrýine septigin tigizýi kerek. Búgingi jiynda osyǵan qatysty ózekti máseleler qaralady dep senemin, – dep qorytyndylady sózin Memleket basshysy.
Sonymen qatar forýmnyń plenarlyq otyrysynda venchýrlyq investor, Draper Fisher Jurvetson kompaniiasynyń teń quryltaishysy, Dreiper ýniversitetiniń negizin qalaýshy Tim Dreiper, TikTok-tyń bas direktory Chjoý Shoýtszy, Digital Nomads qoǵamdastyǵynyń negizin qalaýshy Áset Ábdýáliev, ICPC qorynyń atqarýshy direktory Ýiliam Paýcher, SpaceX kompaniiasynyń Starlink máseleleri jónindegi vitse-prezidenti Loren Dreier, «Arbuz», «Aviata», «PINEMELON USA» jáne «Ticketon» onlain-servisteriniń negizin qalaýshy Aleksei Li sóz sóiledi. Jiynǵa jazýshy, prodiýser, Barrat Media kompaniiasynyń direktory Djeims Barrat moderatorlyq etti.
