Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy Túrki memleketteri uiymynyń kezekten tys sammitine qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Cammit Túrkiiada bolǵan joiqyn jer silkinisinen qaza tapqandardy bir minýt únsizdikpen eske alýdan bastaldy.
Qasym-Jomart Toqaev, eń aldymen, sammitti ótkizýdi usynǵan Ázerbaijan Prezidenti Ilham Álievke jáne qonaqjailyqpen qarsy alǵan Túrkiia Prezidenti Rejep Taiip Erdoǵanǵa alǵys aitty. Budan keiin Qazaqstan Prezidenti jer silkinisinen qaza tapqan marqumdardyń týǵan-týystaryna jáne búkil Túrkiia halqyna taǵy da kóńil aitty.
– Alapat zilzalanyń zardabyn tartqan túrik eliniń qaiǵysy barsha túrki jurtynyń qasireti dep bilemin. Qazaqta «Qaiǵyny bólisseń – azaiady» degen sóz bar. Aǵaiynnyń basyna kún týǵanda bizdiń halqymyz eshqashan qol qýsyryp otyrmaidy. Qazaqstan halqy birden túrik baýyrlarǵa qol ushyn sozdy. Qutqarýshylarymyz jáne dárigerlerimiz dereý kómekke attandy. Qajetti quraldarmen jabdyqtalǵan eń tájiribeli, bilikti mamandarymyz qutqarý jumysyna atsalysty. Baýyrlas elge gýmanitarlyq jáne qarjylai kómek kórsetildi. Joiqyn jer silkinisi elimizdiń azamattaryn da bei-jai qaldyrmady. Bizdiń halqymyz baýyrlarymyzdyń basyna túsken qiyndyqty birge kóterýge atsalysty. Qazaqta «Asar» degen jaqsy uǵym bar. Jurt birlesip, muqtaj janǵa kómek qolyn sozady. Osy maqsatta Qazaqstannan Anadoly eline kóptegen eriktiler kelip, aianbai eńbek etti. Olar – el basyna aýyrtpalyq túskende alǵy shepte bolatyn shynaiy patriot azamattar, jany taza adamdar. Eriktilerdi ortaq iske jumyldyrý asa mańyzdy. Sondyqtan men Uiymymyzǵa múshe elderdiń ókilderin biyl Astanada ótetin Eriktiler forýmyna shaqyramyn. «Jumyla kótergen júk jeńil» deidi halqymyz. Biz baýyrlas Túrkiiaǵa odan ári qoldaý kórsetýge daiynbyz, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Qazaqstan apat aimaǵynda áleýmettik nysan salyp berýge daiyn ekenin atap ótip, halyqaralyq qaýymdastyqtyń Anadoly eline kórsetken demeýin joǵary baǵalaitynyn jetkizdi.
– Eýropadaǵy seriktesterimizdiń Halyqaralyq donorlar konferentsiiasyn ótkizý týraly bastamasyn quptaimyz. Mundai bastamalarǵa túrki elderi de atsalysady dep senemin. Túrki memleketteri syn saǵatta aýyzbirshilik pen janashyrlyqtyń ozyq úlgisin kórsetti. Osy baýyrmaldyǵymyz nyǵaia tússin. Árdaiym bir-birimizge qamqor bolyp, yntymaǵymyz jarasa bersin! – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy basqosýdyń «Apat jáne tótenshe jaǵdailar menedjmenti, gýmanitarlyq kómek» degen taqyrypta ótýi beker emes ekenin atap ótti. Prezidenttiń pikirinshe, jer júzinde tabiǵi jáne tehnogendik apattar kóbeiip jatyr. Bul jaǵdai óte ózekti halyqaralyq máseleniń birine ainaldy.
Qasym-Jomart Toqaev osyndai kúrdeli kezeńde Qazaqstan gýmanitarlyq sharalardan shet qalmaitynyna toqtalyp, túrki elderi tótenshe jaǵdai kezinde tiimdi áreket ete bilýi kerek ekenine nazar aýdardy. Sondai-aq Uiym hatshylyǵy men múshe memleketter arasyndaǵy bailanystardy nyǵaita túsý úshin birqatar usynys aitty.
– Biz tabiǵi apattyń aldyn alý úshin kúsh jumyldyrýymyz kerek. Túrkiiadaǵy zilzala qaýip-qaterge qashanda daiyn bolý qajettigin kórsetti. Sondyqtan uiym aiasynda Tótenshe jaǵdailar mekemeleriniń birlesken kúshin jasaqtaýdy usynamyn. Ony Almatydaǵy Tótenshe jaǵdailar jáne alapat jer silkinisteriniń qaýip-qaterin azaitý jónindegi ortalyqtyń negizinde ashýǵa bolady. Bul ortalyqty 2016 jyly Qazaqstan jáne Qyrǵyzstan úkimetteri qurǵan. Birlesken kúshke Uiymnyń Azamattyq qorǵanys hatshylyǵy mártebesin bergen jón dep sanaimyn. Ol apattan zardap shekken elderge kómek kórsetý jumystaryn úilestiretin bolady. Osy qurylym aiasynda halyqaralyq is-sharalar uiymdastyrylady. Atap aitqanda, qutqarýshylardyń biliktiligin arttyrý jáne oqý-jattyǵý kýrstary ótkiziledi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy izdestirý jáne qutqarý qyzmetteriniń daiyndyǵyn kúsheitý qajettigin ekinshi usynys retinde atady. Osy maqsatta Prezident elderimizdegi Tótenshe jaǵdai mekemeleriniń kúshteri men tehnikalyq qural-jabdyqtarynyń tizimin ázirleýdi usyndy. Bul shara qiyn-qystaý sátte shuǵyl áreket etip, apattyń saldaryn joiýǵa baǵyttalǵan is-áreketterdi úilestirýge múmkindik bermek.
Qasym-Jomart Toqaev tótenshe jaǵdaidyń aldyn alý úshin aqparat bólisip, qutqarýshylardyń tájiribe almasýy óte mańyzdy ekenin atap ótti. Sondai-aq biyl kúzde Qazaqstanda «Qazqutqarý» halyqaralyq oqý-jattyǵý jiyny ótetinin eske saldy. Prezident Uiymǵa múshe elderdiń qutqarý qyzmetterin atalǵan is-sharaǵa qatysýǵa shaqyryp, sol kezde osy salaǵa jaýapty mekeme basshylarynyń alǵashqy basqosýyn ótkizýge bolatynyn aitty.
Qasym-Jomart Toqaev qazirgi geosaiasi jaǵdai men álemdegi ekonomikalyq ahýaldyń kúrdeli kezeńinde Túrki áleminiń ózara yntymaqtastyǵy nyǵaia túskenin óte durys qadam dep sanaidy.
– Bizdiń uiym sol arqyly halyqaralyq deńgeide ózindik orny bar ekenin kórsetti. Elderimiz saiasi, ekonomikalyq jáne mádeni yqpaldastyqty jańa deńgeige kóterýi qajet. Bul – Qazaqstannyń syrtqy saiasatyndaǵy basym baǵyttyń biri, – dedi Prezident.
Sondai-aq Memleket basshysy jiynǵa qatysýshylardy biyl kúzde Qazaqstanda ótetin Uiymnyń onynshy mereitoilyq sammitine shaqyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev qiyn sátte halyqaralyq qaýymdastyqtyń túrik halqyna qoldaý kórsetýi Rejep Taiip Erdoǵannyń joǵary bedeli men eline jasap jatqan riiasyz qyzmetiniń nátijesi dep sanaitynyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, biyl 100 jyldyǵyn atap ótetin Túrkiia Respýblikasy zor bedelge ie. Onyń damýyna eleýli úles qosyp kele jatqan Túrkiia basshysyna aldaǵy Prezident jáne Parlament sailaýynda sáttilik tilep, ony túrik jurtynyń qoldaitynyna senim bildirdi.
Prezident sóziniń sońynda jiynǵa qatysýshylardy aldaǵy Ulystyń uly kúni – Naýryz merekesimen quttyqtap, osy meirammen tuspa-tus keletin qasietti Ramazan aiynyń bastalýyna orai izgi tilegin bildirdi.
Sonymen qatar jiynda Túrkiia Prezidenti Rejep Taiip Erdoǵan, Ázerbaijan Prezidenti Ilham Áliev, Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev, Túrikmenstannyń Milli Gengeshi Halk Maslahatynyń tóraǵasy Gýrbangýly Berdimuhamedov, Majarstan Premer-ministri Viktor Orban jáne Túrki memleketteri uiymynyń Bas hatshysy Qýbanychbek Ómiráliev sóz sóiledi.
Túrki memleketteri uiymynyń kezekten tys sammitiniń qorytyndysy boiynsha mynadai qujattarǵa qol qoiyldy:
1. Túrki memleketteri uiymy kezekten tys sammitiniń Ankara deklaratsiiasy;
2. Túrki memleketteri uiymynyń Azamattyq qorǵaý mehanizmin qurý týraly sheshim.
3. Túrki investitsiialyq qoryn qurý týraly kelisim.
