فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ كەزەكتەن تىس سامميتٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
Cامميت تٷركييادا بولعان جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸنەن قازا تاپقانداردى بٸر مينۋت ٷنسٸزدٸكپەن ەسكە الۋدان باستالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ, ەڭ الدىمەن, سامميتتٸ ٶتكٸزۋدٸ ۇسىنعان ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆكە جەنە قوناقجايلىقپەن قارسى العان تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تاييپ ەردوعانعا العىس ايتتى. بۇدان كەيٸن قازاقستان پرەزيدەنتٸ جەر سٸلكٸنٸسٸنەن قازا تاپقان مارقۇمداردىڭ تۋعان-تۋىستارىنا جەنە بٷكٸل تٷركييا حالقىنا تاعى دا كٶڭٸل ايتتى.
– الاپات زٸلزالانىڭ زاردابىن تارتقان تٷرٸك ەلٸنٸڭ قايعىسى بارشا تٷركٸ جۇرتىنىڭ قاسٸرەتٸ دەپ بٸلەمٸن. قازاقتا «قايعىنى بٶلٸسسەڭ – ازايادى» دەگەن سٶز بار. اعايىننىڭ باسىنا كٷن تۋعاندا بٸزدٸڭ حالقىمىز ەشقاشان قول قۋسىرىپ وتىرمايدى. قازاقستان حالقى بٸردەن تٷرٸك باۋىرلارعا قول ۇشىن سوزدى. قۇتقارۋشىلارىمىز جەنە دەرٸگەرلەرٸمٸز دەرەۋ كٶمەككە اتتاندى. قاجەتتٸ قۇرالدارمەن جابدىقتالعان ەڭ تەجٸريبەلٸ, بٸلٸكتٸ ماماندارىمىز قۇتقارۋ جۇمىسىنا اتسالىستى. باۋىرلاس ەلگە گۋمانيتارلىق جەنە قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ. جويقىن جەر سٸلكٸنٸسٸ ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتارىن دا بەي-جاي قالدىرمادى. بٸزدٸڭ حالقىمىز باۋىرلارىمىزدىڭ باسىنا تٷسكەن قيىندىقتى بٸرگە كٶتەرۋگە اتسالىستى. قازاقتا «اسار» دەگەن جاقسى ۇعىم بار. جۇرت بٸرلەسٸپ, مۇقتاج جانعا كٶمەك قولىن سوزادى. وسى ماقساتتا قازاقستاننان انادولى ەلٸنە كٶپتەگەن ەرٸكتٸلەر كەلٸپ, ايانباي ەڭبەك ەتتٸ. ولار – ەل باسىنا اۋىرتپالىق تٷسكەندە العى شەپتە بولاتىن شىنايى پاتريوت ازاماتتار, جانى تازا ادامدار. ەرٸكتٸلەردٸ ورتاق ٸسكە جۇمىلدىرۋ اسا ماڭىزدى. سوندىقتان مەن ۇيىمىمىزعا مٷشە ەلدەردٸڭ ٶكٸلدەرٸن بيىل استانادا ٶتەتٸن ەرٸكتٸلەر فورۋمىنا شاقىرامىن. «جۇمىلا كٶتەرگەن جٷك جەڭٸل» دەيدٸ حالقىمىز. بٸز باۋىرلاس تٷركيياعا ودان ەرٸ قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىنبىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قازاقستان اپات ايماعىندا ەلەۋمەتتٸك نىسان سالىپ بەرۋگە دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ انادولى ەلٸنە كٶرسەتكەن دەمەۋٸن جوعارى باعالايتىنىن جەتكٸزدٸ.
– ەۋروپاداعى سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق دونورلار كونفەرەنتسيياسىن ٶتكٸزۋ تۋرالى باستاماسىن قۇپتايمىز. مۇنداي باستامالارعا تٷركٸ ەلدەرٸ دە اتسالىسادى دەپ سەنەمٸن. تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ سىن ساعاتتا اۋىزبٸرشٸلٸك پەن جاناشىرلىقتىڭ وزىق ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸ. وسى باۋىرمالدىعىمىز نىعايا تٷسسٸن. ەردايىم بٸر-بٸرٸمٸزگە قامقور بولىپ, ىنتىماعىمىز جاراسا بەرسٸن! – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى باسقوسۋدىڭ «اپات جەنە تٶتەنشە جاعدايلار مەنەدجمەنتٸ, گۋمانيتارلىق كٶمەك» دەگەن تاقىرىپتا ٶتۋٸ بەكەر ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, جەر جٷزٸندە تابيعي جەنە تەحنوگەندٸك اپاتتار كٶبەيٸپ جاتىر. بۇل جاعداي ٶتە ٶزەكتٸ حالىقارالىق مەسەلەنٸڭ بٸرٸنە اينالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وسىنداي كٷردەلٸ كەزەڭدە قازاقستان گۋمانيتارلىق شارالاردان شەت قالمايتىنىنا توقتالىپ, تٷركٸ ەلدەرٸ تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە تيٸمدٸ ەرەكەت ەتە بٸلۋٸ كەرەك ەكەنٸنە نازار اۋداردى. سونداي-اق ۇيىم حاتشىلىعى مەن مٷشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتا تٷسۋ ٷشٸن بٸرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
– بٸز تابيعي اپاتتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن كٷش جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك. تٷركيياداعى زٸلزالا قاۋٸپ-قاتەرگە قاشاندا دايىن بولۋ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتتٸ. سوندىقتان ۇيىم اياسىندا تٶتەنشە جاعدايلار مەكەمەلەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن كٷشٸن جاساقتاۋدى ۇسىنامىن. ونى الماتىداعى تٶتەنشە جاعدايلار جەنە الاپات جەر سٸلكٸنٸستەرٸنٸڭ قاۋٸپ-قاتەرٸن ازايتۋ جٶنٸندەگٸ ورتالىقتىڭ نەگٸزٸندە اشۋعا بولادى. بۇل ورتالىقتى 2016 جىلى قازاقستان جەنە قىرعىزستان ٷكٸمەتتەرٸ قۇرعان. بٸرلەسكەن كٷشكە ۇيىمنىڭ ازاماتتىق قورعانىس حاتشىلىعى مەرتەبەسٸن بەرگەن جٶن دەپ سانايمىن. ول اپاتتان زارداپ شەككەن ەلدەرگە كٶمەك كٶرسەتۋ جۇمىستارىن ٷيلەستٸرەتٸن بولادى. وسى قۇرىلىم اياسىندا حالىقارالىق ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. اتاپ ايتقاندا, قۇتقارۋشىلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە وقۋ-جاتتىعۋ كۋرستارى ٶتكٸزٸلەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ٸزدەستٸرۋ جەنە قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ دايىندىعىن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن ەكٸنشٸ ۇسىنىس رەتٸندە اتادى. وسى ماقساتتا پرەزيدەنت ەلدەرٸمٸزدەگٸ تٶتەنشە جاعداي مەكەمەلەرٸنٸڭ كٷشتەرٸ مەن تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتارىنىڭ تٸزٸمٸن ەزٸرلەۋدٸ ۇسىندى. بۇل شارا قيىن-قىستاۋ سەتتە شۇعىل ەرەكەت ەتٸپ, اپاتتىڭ سالدارىن جويۋعا باعىتتالعان ٸس-ەرەكەتتەردٸ ٷيلەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەك.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تٶتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ٷشٸن اقپارات بٶلٸسٸپ, قۇتقارۋشىلاردىڭ تەجٸريبە الماسۋى ٶتە ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق بيىل كٷزدە قازاقستاندا «قازقۇتقارۋ» حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى ٶتەتٸنٸن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸن اتالعان ٸس-شاراعا قاتىسۋعا شاقىرىپ, سول كەزدە وسى سالاعا جاۋاپتى مەكەمە باسشىلارىنىڭ العاشقى باسقوسۋىن ٶتكٸزۋگە بولاتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازٸرگٸ گەوساياسي جاعداي مەن ەلەمدەگٸ ەكونوميكالىق احۋالدىڭ كٷردەلٸ كەزەڭٸندە تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعى نىعايا تٷسكەنٸن ٶتە دۇرىس قادام دەپ سانايدى.
– بٸزدٸڭ ۇيىم سول ارقىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە ٶزٸندٸك ورنى بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ەلدەرٸمٸز ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە مەدەني ىقپالداستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋٸ قاجەت. بۇل – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىم باعىتتىڭ بٸرٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى جيىنعا قاتىسۋشىلاردى بيىل كٷزدە قازاقستاندا ٶتەتٸن ۇيىمنىڭ ونىنشى مەرەيتويلىق سامميتٸنە شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قيىن سەتتە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ تٷرٸك حالقىنا قولداۋ كٶرسەتۋٸ رەجەپ تاييپ ەردوعاننىڭ جوعارى بەدەلٸ مەن ەلٸنە جاساپ جاتقان ريياسىز قىزمەتٸنٸڭ نەتيجەسٸ دەپ سانايتىنىن جەتكٸزدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بيىل 100 جىلدىعىن اتاپ ٶتەتٸن تٷركييا رەسپۋبليكاسى زور بەدەلگە يە. ونىڭ دامۋىنا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلە جاتقان تٷركييا باسشىسىنا الداعى پرەزيدەنت جەنە پارلامەنت سايلاۋىندا سەتتٸلٸك تٸلەپ, ونى تٷرٸك جۇرتىنىڭ قولدايتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
پرەزيدەنت سٶزٸنٸڭ سوڭىندا جيىنعا قاتىسۋشىلاردى الداعى ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸ – ناۋرىز مەرەكەسٸمەن قۇتتىقتاپ, وسى مەيراممەن تۇسپا-تۇس كەلەتٸن قاسيەتتٸ رامازان ايىنىڭ باستالۋىنا وراي ٸزگٸ تٸلەگٸن بٸلدٸردٸ.
سونىمەن قاتار جيىندا تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تاييپ ەردوعان, ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆ, ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ, تٷرٸكمەنستاننىڭ ميللي گەنگەشٸ حالك ماسلاحاتىنىڭ تٶراعاسى گۋربانگۋلى بەردٸمۇحامەدوۆ, ماجارستان پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور وربان جەنە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى قۋبانىچبەك ٶمٸرەليەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ كەزەكتەن تىس سامميتٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
1. تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى كەزەكتەن تىس سامميتٸنٸڭ انكارا دەكلاراتسيياسى;
2. تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ ازاماتتىق قورعاۋ مەحانيزمٸن قۇرۋ تۋرالى شەشٸم.
3. تٷركٸ ينۆەستيتسييالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى كەلٸسٸم.
