Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Túrkiiada sóilegen sózinde is-sharaǵa elimizdiń shynaiy dosy, Túrkiianyń vitse-prezidenti Fýat Oktai myrzanyń arnaiy kelip otyrǵanyn aityp, oǵan óz rizashylyǵyn bildirdi. Memleket basshysy Qazaqstan úshin Túrkiianyń baýyrlas el ári mańyzdy strategiialyq seriktes ekenin, sondai-aq eń iri syrtqy ekonomikalyq áriptesimizdiń biri ekenin atap ótti, - dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqorda saityna silteme jasap.
"Sońǵy 16 jylda túrik baýyrlarymyz Qazaqstanǵa 4,2 milliard dollardan astam tikelei investitsiia quidy. Pandemiia kezinde álem boiynsha shet el investitsiiasynyń kólemi kúrt azaiǵany belgili. Soǵan qaramastan, Túrkiiadan bizdiń elge keletin investitsiia azaiǵan joq. Muny árine, qýantarlyq jait dep aitýǵa bolady. Bul - túrik aǵaiyndardyń bizdiń elimizge degen joǵary seniminiń kórinisi. Byltyr Túrkiianyń tikelei investitsiiasy rekordtyq kórsetkishke jetip, 680 million dollar boldy. Qazir Qazaqstanda túrik kapitaly bar 4 myńǵa jýyq kompaniia tabysty jumys istep jatyr", - dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, elimizde baýyrlas halyqtyń bedeldi biznes ókilderiniń jemisti jumys istep jatqanyn qalypty jaǵdai deýge bolady. Óitkeni Qazaqstanda qolaily investitsiialyq ahýal qalyptasqan. Ol qazaq-túrik iskerlik ortalary arasyndaǵy tatýlastyq pen yntymaqtastyqty airyqsha atap ótti.
"Men Prezident retinde bul ahýaldy udaiy jetildirip, jaqsarta berýge airyqsha mán berip otyrmyn jáne bar kúsh-jigerimdi salamyn. Osy jumys Qazaqstan úshin óte qajet. Túrkiia biznesmenderiniń Qazaqstandaǵy keleshegi zor. Buǵan esh kúmán joq. Eń bastysy, halyqtarymyzdyń dúnietanymy, bolmysy bir, memleketter arasyndaǵy ózara senim deńgeii joǵary. Mundai senim biznes ókilderiniń arasynda berik ornyqqan. Qazaqstanda Túrkiia kásipkerleriniń qatysýymen 61 iri joba iske asyryldy. Oǵan jalpy quny 2 milliard dollardan astam qarjy jumsaldy. Búginde bizdiń elde quny 2,5 milliard dollardan asatyn 25 birlesken joba júzege asyrylyp jatyr. Sondai-aq quny 1,3 milliard dollardan asatyn 54 jańa joba qolǵa alynyp jatyr. Osylaisha, eki el arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyq qarqyndy damyp keledi", - dedi Qasym- Jomart Toqaev.
Memleket basshysy iskerlik toptarǵa Jańa Qazaqstandy qurýǵa kiriskenin aityp, saiasi júieni tolyq jańǵyrtatynyn jetkizdi. Ol "Sýperprezidenttik" basqarýdan myqty Parlamenti bar prezidenttik respýblika júiesine birtindep ótetinin atap ótti.
"Besinshi maýsymda jalpyhalyqtyq referendým ótkiziletin boldy. Konstitýtsiiamyzdyń 33 babyna túzetýler engiziledi. Meniń maqsatym - halqyma meilinshe erkindik berý, demokratiia men zań ústemdigin kúsheitý. Prezident retinde eshqandai artyqshylyqtar men jeńildikterge qumar emespin. Mundaidy qalamaimyn", - dedi Memleket basshysy.
Sonymen birge Prezident ulttyq ekonomika túbegeili jańǵyrtylatynyn jetkizdi.
"Ony ádil báseke ornatý, jekemenshikti qorǵaý, monopoliiadan aryltý arqyly júzege asyramyz. Osynyń bári elimizdegi saiasi turaqtylyqty nyǵaita túsedi. Sonymen qatar biznestiń múddesi men quqyn qorǵaýǵa yqpal etedi. Eń bastysy, sheteldik investorlar úshin ekonomikalyq múmkindikterdi barynsha keńeitedi. Bir sózben aitqanda, aldymyzdan yntymaqtastyqtyń jańa kókjiegi ashylady. Bul Túrkiianyń iri holdingterine, kompaniialaryna ǵana emes, shaǵyn jáne orta biznes ókilderine de múmkindik beredi", - dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan úshin óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý jáne týrizm salasyndaǵy jobalar strategiialyq mańyzǵa ie ekenine nazar aýdardy. Onyń aitýynsha, osy baǵytta byltyr "Ónerkásip saiasaty týraly" zań qabyldanǵan. Prezident Qazaqstan ekonomikasyn órkendetýge eleýli úles qosyp otyrǵan mashina jasaý salasyna arnaiy toqtaldy.
"Degenmen, jyl saiyn quny 17 milliard dollar bolatyn ónimdi syrttan ákelemiz. Al, otandyq óndiris 4,3 milliard dollardyń ónimin óndiredi. Qazaqstan Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq munai-gaz kenishterin igerý úshin aýqymdy jobalardy júzege asyryp jatyr. Chevron, Total, ExxonMobil siiaqty kompaniialardyń qoldaýymen bizde Munai-gaz mashinasyn jasaý isin damytýdyń halyqaralyq ortalyǵy quryldy. Biz munai-gaz operatorlarymen birlesip, 35 myńnan astam taýar túrine saraptama júrgizdik. Sonyń ishinen elimizde shyǵarýǵa bolatyn taýarlardy anyqtadyq. Qazaqstan munai-gaz salasy úshin qural-jabdyqtar men qosalqy bólshekter jasaýǵa nietti. Bizde buǵan qolaily jaǵdai jasalǵan. Munai-gaz salasyndaǵy investorlar tarapynan suranys bar, olar qajetti qarjyny da usynyp otyr. Al, sizderde ozyq tehnologiia jáne tyń tájiribe bar", - dedi Memleket basshysy.
Prezident jer qoinaýyn paidalaný salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keleshegi zor ekenin aityp, túrik investorlaryna baǵaly jáne tústi metaldy geologiialyq barlaý boiynsha daiyn turǵan 5 jobany usyndy. Ol aýyl sharýashylyǵy salasyn ózara yntymaqtastyqtyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde atady.
"Biz aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýge arnalǵan jobalardy barynsha qoldaýǵa daiynbyz. Qazaqstan jan basyna shaqqandaǵy egis alqaby boiynsha álemde ekinshi oryn alady. Al, jaiylymdyq jerdiń aýmaǵy boiynsha besinshi orynda. Elimiz astyq pen un óndirisin órkendetken álemdegi eń úzdik 10 memlekettiń qatarynda. Biz dástúrli dándi daqyldardan bólek, 1 million tonnadan astam maily daqyl eksporttadyq. Qazaqstan sońǵy 5 jylda zyǵyr egiletin alqaptyń aýmaǵyn 2,5 esege ulǵaitty. Osylaisha, zyǵyr tuqymyn eksporttaityn kóshbasshy elderdiń qataryna qosyldyq. Túrkiia buǵan deiin bizden jylyna 10 myń tonna zyǵyr satyp alatyn. Al, biylǵy eki aidyń ishinde 8 myń tonnasyn, iaǵni, jyldaǵydan 6 ese kóp aldy. Biz Qazaqstanda zyǵyr jáne basqa da maily daqyldardy óńdeitin birlesken óndiris oryndaryn ashýdy usynamyz", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń Túrkiiamen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa da basa mán beretinin aitty. Sonymen qatar jańa geosaiasi ahýalǵa bailanysty Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń róli de aitarlyqtai arta túsken.
"Transkaspii dálizine Quryq teńiz ailaǵy qosylǵan soń Qorǵastan Stambýlǵa júk tasymaldaý ýaqyty 5 esege qysqardy. Buryn 60 kún júretin júk qazir nebári 13 táýlikte jetedi. Biz munaidy Qytai men Eýropaǵa eksporttaý joldaryn ártaraptandyrýdy qolǵa aldyq. Sonyń ishinde Túrkiianyń kólik dálizderin paidalana bastadyq. Munai qubyrlarynyń ótkizý qabiletin arttyrý jáne Aqtaý, Quryq teńiz ailaqtaryn jańǵyrtý jumysy bastaldy", - dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Túrkiiany týrizm boiynsha álemde kósh bastap turǵan eldiń biri dep esepteidi. Bul rette, ol túrik kompaniialarynyń qazirdiń ózinde Qazaqstannyń týrizm indýstriiasyn damytýǵa qosqan qomaqty úlesin erekshe atap ótti. Túrkistandaǵy Kerýen-sarai, "Rixos Aktau" halyqaralyq konaq úii, "Tetys Blu" parki jáne basqa da nysandar kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp otyrǵanyn jetkizdi.
"Týristik jobalar boiynsha memlekettiń qoldaý sharalaryn alýǵa qoiylatyn qarjylyq talap 10 esege azaidy. Kaspii teńiziniń Qazaqstanǵa tiesili jaǵalaýynyń orasan zor týristik áleýeti bar. Qonaq úiler men emdeý-saýyqtyrý keshenderin, demalys oryndaryn salýǵa Kaspiidegi "Injý-marjan" shyǵanaǵynyń boiy óte qolaily. Biz kúsh-jigerimizdi biriktirsek, osy jerde Ortalyq Aziiaǵa týrister tartatyn jańa ortalyq qura alamyz", - dedi Memleket basshysy.
Prezident elimizde investorlar úshin óte qolaily ári zamanaýi institýtsionaldyq orta qalyptasqanyn atap ótip, basymdyq berilgen investitsiialyq jobalarǵa barynsha qoldaý kórsetýge daiyn ekenin bildirdi.
"Bul kezdesý Qazaqstan men Túrkiianyń saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyǵyn nyǵaita túsýge septigin tigizeri sózsiz. Búgin bizdiń elderimizdiń kompaniialary arasynda 30 kommertsiialyq qujatqa qol qoiyldy. Onyń bári eki eldiń alys-berisin jandandyrýǵa tyń serpin beredi dep senemin. Barshańyzdy bizben birlesip, ózara tiimdi jumys isteý úshin Qazaqstanǵa shaqyramyn. Eń basty másele - qol jetkizetin kelisimderdi júzege asyrý. Bul óte mańyzdy. Sondyqtan meniń jeke baqylaýymda bolady. Jumysymyz tabysty bolsyn", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jiyn barysynda Túrkiianyń Vitse-prezidenti Fýat Oktai, "Samuryq-Qazyna" AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev, Túrkiianyń Saýda-ónerkásiptik palatalary men taýar birjalary odaǵynyń prezidenti Rifat Hisardjyklyoglý, Yildiz Holding basqarma tóraǵasy Ali Ýlker, Anadolu Industry Holding basqarma tóraǵasy Týndjai Ozilhan, Aselsan basqarma tóraǵasy Halyq Gorgiýn, Femash Group basqarma múshesi Iýsýf Ýge, Eczacibaşi Holding basqarma tóraǵasy Atalai Giýmrah, Atabay kompaniiasynyń basqarma tóraǵasy Zeinep Atabai, Ronessans Holding basqarma tóraǵasy Erman Ylydjak, MFA Maske basqarma tóraǵasy Fatih Fýrtýn, Iskefe Holding basqarma múshesi Bilal Alkoch, Çalik Holding basqarma tóraǵasy, Býrsa provintsiiasyndaǵy Qazaqstannyń qurmetti konsýly Ahmet Chalyk sóz sóiledi.
