Foto: Aqorda
Qasym-Jomart Toqaev Ázerbaijannyń Gabala qalasynda ótip jatqan Túrki memleketteri uiymynyń HII sammitinde sóz sóiledi, dep habarlaidy Ult.kz.
Prezident, eń aldymen, erekshe qonaqjailyq kórsetkeni úshin Ázerbaijan Prezidenti Ilham Álievke rizashylyǵyn bildirip, búgingi jiynnyń mán-mańyzy airyqsha, kún tártibi ózekti ekenin aitty.
Sodan keiin Memleket basshysy jahandyq qaýipsizdik júiesi kúrdeli kezeńdi bastan ótkerip jatqanyn atap ótip, qaqtyǵystar men shielenister, geosaiasi teketirester álemniń kez kelgen memleketine áser etetin qaýipti úrdiske ainalǵanyna toqtaldy.
– Osyndai almaǵaiyp zamanda 30 jyldan astam ýaqyt sheshimin tappaǵan shieleniske qatysty Ázerbaijan men Armeniianyń Beibitshilik deklaratsiiasyna qol qoiǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Bul turaqtylyq pen ekonomikalyq órleýge jol ashatyn tarihi mámile boldy. Qazir álemdegi geosaiasi ahýal asa kúrdeli, sondyqtan túrki elderi ortaq múdde jolynda kúsh jumyldyrýǵa tiis. Búginde jahan jurty bizdi zor syn-qaterlerge tótep bere alatyn, bedeli myqty, yntymaǵy jarasqan memleketter retinde tanidy. Birqatar el bizdiń Uiymǵa erekshe qyzyǵýshylyq tanytýda. Bul rette Qazaqstan yntymaqtastyq aiasyn keńeitýge baǵyttalǵan «Túrki memleketteri uiymy+» formatyn qurý ideiasyn qoldaidy. Osy bastama bizdiń Uiymnyń halyqaralyq bedelin arttyrýǵa jol ashatyny sózsiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, Túrki memleketteri aýmaǵynda turaqtylyqty, qaýipsizdik pen beibitshilikti nyǵaitý isinde Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń róli men áleýeti erekshe.
– Keńesti tolyqqandy halyqaralyq uiymǵa ainaldyrý úderisine qoldaý kórsetken Ázerbaijan tarapyna, sondai-aq barsha túrki memleketterine shynaiy rizashylyǵymdy bildiremin. Túrki elderiniń qaýipsizdikti nyǵaitý jáne syn-qaterlerge, sonyń ishinde terrorizmge qarsy turý jolyndaǵy maqsat-múddesi – ortaq, sondyqtan osy baǵyttaǵy yqpaldastyǵymyz tabysty júzege asýda. Bárimiz jahandyq qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy bastamalardy qoldap kelemiz. Biraq biz munymen shektelip qalmaýymyz kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kóptegen elderdiń shekaraǵa baǵynbaityn jańa qatermen betpe-bet kelip otyrǵanyn alǵa tartyp, Uiym aiasynda Kiberqaýipsizdik keńesin qurýdy usyndy.
– Bul Keńes memleketterimizdiń is-qimylyn úilestirip, kúsh jumyldyrýǵa jaǵdai jasaidy. Sonymen qatar tsifrlyq qaýipsizdik pen tehnologiialyq bailanysty bekemdei túsedi. Biyl qyrkúiekte osy taqyryp boiynsha Almatyda ótken konferentsiia nátijeleri kiberqaýipsizdik salasyndaǵy yqpaldastyqty kúsheitý asa mańyzdy ekenin taǵy da rastady, – dedi Prezident.
Prezident ekonomikalyq yntymaqtastyqty turaqtylyq pen ósip-órkendeýdiń túp negizi retinde atady.
– Biz 2040 jylǵa deiingi Túrki áleminiń damý baǵdaryn tolyq iske asyrýǵa basa mán berýimiz qajet. Búgingi sammit osy jospardy naqty sharalarmen tolyqtyrýǵa tiis. Uiymǵa qatysýshy ár memlekettiń ózine tán artyqshylyǵy jáne jetistigi bar. Soǵan qaramastan Uiym aiasynda saýda-ekonomika salasyndaǵy iri jobalardy júzege asyrý úshin naqty tetikter usynylǵan. Sonyń biri – Túrki investitsiialyq qory. Osy qarjy uiymynyń múmkindikterin barynsha paidalanýymyz kerek. Biyl Túrkistanda elderimizdiń ekonomika jáne saýda ministrleri bas qosady. Sol kezde Qor qarjylandyratyn jobalar tizimin jasaǵan jón bolar edi. Ónerkásip salasyndaǵy yqpaldastyq elderimizdiń ekonomikasyn ártaraptandyrý isinde mańyzdy ról atqarady. Osy oraida, Túrki saýda-ónerkásip palatasynyń áleýeti zor dep esepteimiz. Kelesi jyly osy palataǵa Qazaqstan tóraǵa bolady. Bul baǵytta biz naqty jobalarǵa basymdyq beretin Ónerkásiptik kooperatsiia baǵdarlamasyn qabyldaýdy usynatyn bolamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident kólik-logistika salasyndaǵy áriptestikti jańa deńgeige kóterýdi basty mindettiń biri sanaidy.
– Elderimiz Shyǵys pen Batysty, Ońtústik pen Soltústikti jalǵaityn toǵyz joldyń toraby – Eýraziia tórinde ornalasqan. Qazir Qazaqstan aýmaǵy arqyly 5 halyqaralyq temirjol dálizi ótedi. Jaqynda biz «Dostyq – Moiynty» temirjolynyń ekinshi jelisin iske qostyq. Bul qadam TransQazaqstan temirjol dálizin qarqyndy damytýǵa yqpal etedi. Jańa jol júk tasymalynyń kólemin 5 ese arttyrýǵa múmkindik beredi. Budan basqa taǵy da eki mańyzdy temirjol salynyp jatyr. Osy jobalar aimaqtyq logistikany ártaraptandyrý isine tyń serpin beretini anyq. Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdary Eýraziiadaǵy jol torabynyń strategiialyq bóligine ainaldy. Sońǵy 5 jylda Orta dáliz arqyly tasymaldanatyn júk kólemi 6 ese ósti. Jaqynda Uiymǵa múshe memleketterdiń kólik ministrleri Almatyda bas qosty. Taraptar kezdesýde osy jol baǵdaryna qatysty birqatar kelisimge qol jetkizdi. Bul rette biz túrki memleketterin Orta dáliz boiyndaǵy áýe habtary, temirjol beketteri jáne teńiz porttary infraqurylymyn jańǵyrtýǵa belsene atsalysýǵa shaqyramyz. Qazir kólik-tranzit salasyn tsifrlandyrýǵa qatysty jumys qarqyndy júrip jatyr. Osy oraida Jasandy intellekt tehnologiiasyn paidalaný tiimdi bolatyny sózsiz. Sondyqtan bedeldi sarapshylardy tarta otyryp, Uiym aiasynda arnaiy Tsifrlyq monitoring ortalyǵyn qurý máselesin talqylaýdy usynamyz, – dedi Memleket basshysy.
