فوتو: اقوردا
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەزەربايجاننىڭ گابالا قالاسىندا ٶتٸپ جاتقان تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ حٸٸ سامميتٸندە سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, ەرەكشە قوناقجايلىق كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆكە ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, بٷگٸنگٸ جيىننىڭ مەن-ماڭىزى ايرىقشا, كٷن تەرتٸبٸ ٶزەكتٸ ەكەنٸن ايتتى.
سودان كەيٸن مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ كٷردەلٸ كەزەڭدٸ باستان ٶتكەرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتٸپ, قاقتىعىستار مەن شيەلەنٸستەر, گەوساياسي تەكەتٸرەستەر ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن مەملەكەتٸنە ەسەر ەتەتٸن قاۋٸپتٸ ٷردٸسكە اينالعانىنا توقتالدى.
– وسىنداي الماعايىپ زاماندا 30 جىلدان استام ۋاقىت شەشٸمٸن تاپپاعان شيەلەنٸسكە قاتىستى ەزەربايجان مەن ارمەنييانىڭ بەيبٸتشٸلٸك دەكلاراتسيياسىنا قول قويعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇل تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق ٶرلەۋگە جول اشاتىن تاريحي مەمٸلە بولدى. قازٸر ەلەمدەگٸ گەوساياسي احۋال اسا كٷردەلٸ, سوندىقتان تٷركٸ ەلدەرٸ ورتاق مٷددە جولىندا كٷش جۇمىلدىرۋعا تيٸس. بٷگٸندە جاھان جۇرتى بٸزدٸ زور سىن-قاتەرلەرگە تٶتەپ بەرە الاتىن, بەدەلٸ مىقتى, ىنتىماعى جاراسقان مەملەكەتتەر رەتٸندە تانيدى. بٸرقاتار ەل بٸزدٸڭ ۇيىمعا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. بۇل رەتتە قازاقستان ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان «تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى+» فورماتىن قۇرۋ يدەياسىن قولدايدى. وسى باستاما بٸزدٸڭ ۇيىمنىڭ حالىقارالىق بەدەلٸن ارتتىرۋعا جول اشاتىنى سٶزسٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ اۋماعىندا تۇراقتىلىقتى, قاۋٸپسٸزدٸك پەن بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋ ٸسٸندە ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ رٶلٸ مەن ەلەۋەتٸ ەرەكشە.
– كەڭەستٸ تولىققاندى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋ ٷدەرٸسٸنە قولداۋ كٶرسەتكەن ەزەربايجان تاراپىنا, سونداي-اق بارشا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن. تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ جەنە سىن-قاتەرلەرگە, سونىڭ ٸشٸندە تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ جولىنداعى ماقسات-مٷددەسٸ – ورتاق, سوندىقتان وسى باعىتتاعى ىقپالداستىعىمىز تابىستى جٷزەگە اسۋدا. بەرٸمٸز جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ جولىنداعى باستامالاردى قولداپ كەلەمٸز. بٸراق بٸز مۇنىمەن شەكتەلٸپ قالماۋىمىز كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ شەكاراعا باعىنبايتىن جاڭا قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعانىن العا تارتىپ, ۇيىم اياسىندا كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸن قۇرۋدى ۇسىندى.
– بۇل كەڭەس مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ٸس-قيمىلىن ٷيلەستٸرٸپ, كٷش جۇمىلدىرۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن تەحنولوگييالىق بايلانىستى بەكەمدەي تٷسەدٸ. بيىل قىركٷيەكتە وسى تاقىرىپ بويىنشا الماتىدا ٶتكەن كونفەرەنتسييا نەتيجەلەرٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى كٷشەيتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن تاعى دا راستادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تۇراقتىلىق پەن ٶسٸپ-ٶركەندەۋدٸڭ تٷپ نەگٸزٸ رەتٸندە اتادى.
– بٸز 2040 جىلعا دەيٸنگٸ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ دامۋ باعدارىن تولىق ٸسكە اسىرۋعا باسا مەن بەرۋٸمٸز قاجەت. بٷگٸنگٸ سامميت وسى جوسپاردى ناقتى شارالارمەن تولىقتىرۋعا تيٸس. ۇيىمعا قاتىسۋشى ەر مەملەكەتتٸڭ ٶزٸنە تەن ارتىقشىلىعى جەنە جەتٸستٸگٸ بار. سوعان قاراماستان ۇيىم اياسىندا ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ناقتى تەتٸكتەر ۇسىنىلعان. سونىڭ بٸرٸ – تٷركٸ ينۆەستيتسييالىق قورى. وسى قارجى ۇيىمىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن بارىنشا پايدالانۋىمىز كەرەك. بيىل تٷركٸستاندا ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكا جەنە ساۋدا مينيسترلەرٸ باس قوسادى. سول كەزدە قور قارجىلاندىراتىن جوبالار تٸزٸمٸن جاساعان جٶن بولار ەدٸ. ٶنەركەسٸپ سالاسىنداعى ىقپالداستىق ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ ٸسٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. وسى ورايدا, تٷركٸ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ پالاتاسىنىڭ ەلەۋەتٸ زور دەپ ەسەپتەيمٸز. كەلەسٸ جىلى وسى پالاتاعا قازاقستان تٶراعا بولادى. بۇل باعىتتا بٸز ناقتى جوبالارعا باسىمدىق بەرەتٸن ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا باعدارلاماسىن قابىلداۋدى ۇسىناتىن بولامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸكتٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدٸ باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ سانايدى.
– ەلدەرٸمٸز شىعىس پەن باتىستى, وڭتٷستٸك پەن سولتٷستٸكتٸ جالعايتىن توعىز جولدىڭ تورابى – ەۋرازييا تٶرٸندە ورنالاسقان. قازٸر قازاقستان اۋماعى ارقىلى 5 حالىقارالىق تەمٸرجول دەلٸزٸ ٶتەدٸ. جاقىندا بٸز «دوستىق – مويىنتى» تەمٸرجولىنىڭ ەكٸنشٸ جەلٸسٸن ٸسكە قوستىق. بۇل قادام ترانسقازاقستان تەمٸرجول دەلٸزٸن قارقىندى دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ. جاڭا جول جٷك تاسىمالىنىڭ كٶلەمٸن 5 ەسە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇدان باسقا تاعى دا ەكٸ ماڭىزدى تەمٸرجول سالىنىپ جاتىر. وسى جوبالار ايماقتىق لوگيستيكانى ەرتاراپتاندىرۋ ٸسٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸ انىق. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارى ەۋرازيياداعى جول تورابىنىڭ ستراتەگييالىق بٶلٸگٸنە اينالدى. سوڭعى 5 جىلدا ورتا دەلٸز ارقىلى تاسىمالداناتىن جٷك كٶلەمٸ 6 ەسە ٶستٸ. جاقىندا ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ كٶلٸك مينيسترلەرٸ الماتىدا باس قوستى. تاراپتار كەزدەسۋدە وسى جول باعدارىنا قاتىستى بٸرقاتار كەلٸسٸمگە قول جەتكٸزدٸ. بۇل رەتتە بٸز تٷركٸ مەملەكەتتەرٸن ورتا دەلٸز بويىنداعى ەۋە حابتارى, تەمٸرجول بەكەتتەرٸ جەنە تەڭٸز پورتتارى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىرامىز. قازٸر كٶلٸك-ترانزيت سالاسىن تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى جۇمىس قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. وسى ورايدا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن پايدالانۋ تيٸمدٸ بولاتىنى سٶزسٸز. سوندىقتان بەدەلدٸ ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, ۇيىم اياسىندا ارنايى تسيفرلىق مونيتورينگ ورتالىعىن قۇرۋ مەسەلەسٸن تالقىلاۋدى ۇسىنامىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
