Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jáne Astanaǵa resmi saparmen kelgen Resei Prezidenti Vladimir Pýtin Qazaqstan men Reseidiń XIX Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmynyń plenarlyq otyrysyna beinebailanys rejiminde qatysty.
Jiyn aldynda Resei Prezidentin saltanatty qarsy alý rásimi ótti. Qasym-Jomart Toqaev pen Vladimir Pýtin bir-birine resmi delegatsiia múshelerin tanystyrdy. Qurmet qaraýyly rotasynyń bastyǵy eki el basshylaryna raport bergen soń, Qazaqstan men Reseidiń memlekettik ánurandary shyrqaldy. Sodan keiin prezidentter «Aqorda» rezidentsiiasynyń Mármár zalyna baryp, forýmǵa onlain-rejimde qosyldy.
Qasym-Jomart Toqaev Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy 20 jyl ishinde eki eldiń ózara tiimdi strategiialyq seriktestigin nyǵaitýǵa zor úles qosyp, óziniń mańyzdylyǵy men tiimdiligin kórsetkenin atap ótti. Onyń aitýynsha, Qazaqstan men Reseidiń saýda-ekonomika, investitsiia salalaryndaǵy jáne ónerkásiptik kooperatsiiadaǵy yqpaldastyǵy jyldan-jylǵa turaqty túrde artyp keledi.
– Búginde ekijaqty taýar ainalymy 27 milliard dollarǵa jetti. Bul – rekordtyq kórsetkish. Reseiden tikelei tartylǵan investitsiia kólemi 20 milliard dollardan asty. Qazaqstanda jumys isteitin sheteldik úlesi bar 42 myńnan astam kásiporynnyń jartysyna jýyǵy, iaǵni 19 myńy - reseilik kompaniialar. Biz ekonomikanyń ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, kólik, infraqurylym siiaqty salalarynda tyǵyz qarym-qatynas jasaimyz. Energetika baǵytyndaǵy yntymaqtastyq deńgeii artyp keledi. Jaqynda Resei gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly Ózbekstanǵa tasymaldaý jobasynyń iske qosylýy aitýly oqiǵa boldy. Bul joba Ortalyq Aziianyń óńirlik turaqtylyǵy men energetikalyq qaýipsizdigin nyǵaitýda sheshýshi ról atqarady. «Tatneft» kompaniiasymen birge qýaty jylyna 340 myń tonnaǵa deiin býtadien óndiretin Qazaqstan-Resei zaýytynyń qurylysy bastaldy. Polietilen shyǵaratyn kásiporyn salýǵa qatysty kelissózder aiaqtaldy. 2019 jyldan bastap Óndiristik kooperatsiia salasyndaǵy birlesken is-qimyl baǵdarlamasy tabysty jumys istep jatyr. Qazirdiń ózinde bul baǵdarlama boiynsha quny 3,2 milliard dollar bolatyn 30 joba iske asyryldy. Jalpy kólemi 27 milliard dollardan asatyn taǵy 60-qa jýyq joba júzege asyrylýda nemese pysyqtalýda. Munyń bári Qazaqstan men Reseidiń strategiialyq seriktes ári odaqtas ekenin aiqyn kórsetedi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy taqyrybyna arnalǵan Forýmnyń Qostanai oblysynda, iaǵni Qazaqstannyń naǵyz astyqty ólkesinde ótkizilýiniń simvoldyq mánine nazar aýdaryp, agroónerkásip kesheni salasyndaǵy saýda men ózara tiimdi kooperatsiiany keńeitý úshin zor múmkindik bar ekenine toqtaldy. Onyń pikirinshe, Qazaqstan men Resei aýyl sharýashylyǵy óniminiń iri óndirýshisi sanalady jáne astyq eksporty boiynsha álemdik kóshbasshylardyń ondyǵyna kiredi. Sondai-aq álemdegi egistik alqaptarynyń shamamen 10 paiyzy, jaiylymdyq jáne shabyndyq jerlerdiń 9 paiyzy osy eki memleketke tiesili.
– Qazaqstanda sońǵy 5 jylda aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 2 eseden astam ulǵaidy. Atalǵan saladaǵy ónim eksporty eki ese artyp, 6 milliard dollarǵa jýyqtady. Búginde bul baǵyttaǵy ónimderimiz álemniń 80 eline jetkiziledi. Byltyr Azyq-túlik qaýipsizdiginiń jahandyq indeksinde Qazaqstan 113 eldiń ishinde 32-shi oryndy ielendi. Osylaisha, biz agroónerkásip keshenin dáiekti túrde damytyp otyrmyz. Búgingi forýmda elderimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin teń quqyly jáne bir-biriniń múddesin eskerý qaǵidattary negizinde ortaq kelisimge kele otyryp, jańa tásilder ázirlenetinine senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy forýmǵa qatysýshylardyń nazaryn birqatar ózekti máselege aýdardy. Qasym-Jomart Toqaev, eń aldymen, Qazaqstannyń agrarlyq sektoryn indýstriialandyrý máselesine toqtalyp, úsh jyl ishinde agroónerkásip keshenindegi qaita óńdelgen ónim úlesin 70 paiyzǵa deiin arttyrý mindeti júktelgenin aitty.
– Bul mindetti oryndaý úshin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń importqa táýeldiligin tómendetýge baǵyttalǵan iri investitsiialyq jobalar júzege asyryla bastady. Aldaǵy jyldary 115 taýarly sút fermasy salynady. Bul sút óndirý kólemin 600 myń tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq jylyna 120 myń tonnadan astam et óndiretin 15 iri qus fabrikasyn paidalanýǵa beremiz. Aldaǵy bes jylda Qazaqstannyń agrosektorynda jalpy somasy 2,7 trillion teńge bolatyn 900-ge jýyq investitsiialyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Ozyq halyqaralyq standarttarǵa, sonyń ishinde «Halal» standartyna sai ári básekege qabiletti, ekologiialyq taza jáne eksportqa baǵdarlanǵan ónim shyǵarýǵa basa mán beriledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy agroónerkásip jáne eksport áleýetiniń tolyqqandy paidalanylmaýyna kóp jaǵdaida kólik-logistika salasyndaǵy shekteýler áser etedi degen pikir aitty. Mysaly, logistika jáne qoima júiesiniń tapshylyǵyna bailanysty Qazaqstan men Reseide óndirilgen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń shyǵyny 40 paiyzǵa jýyqtaidy.
– Ónim saqtaý infraqurylymyn damytý, sonyń ishinde elevatorlardy, kókónis, jemis-jidek qoimalaryn kóbeitý ekijaqty yntymaqtastyqtyń mańyzdy baǵytyna ainalýǵa tiis. Qazaqstan jýyq arada klimattyq baqylaý júiesi bar ónim saqtaý qoimalarynyń syiymdylyǵyn 1 million tonnaǵa ulǵaitýdy josparlap otyr. Bizde Qytai, Úndistan, Taiaý Shyǵys elderi siiaqty keleshegi zor ónim ótkizý naryqtary bar. Olardyń azyq-túlikke suranysy ulǵaia túskenin eskersek, «Soltústik – Ońústik» kólik dáliziniń de róli kúsheiedi. Ortalyq Aziia arqyly logistikanyń jańa baǵyttaryn damytý jáne Qytaimen aradaǵy qazirgi kólik baǵdarlarynyń júk ótkizý múmkindigin arttyrý yqpaldastyqtyń basym baǵyttarynyń biri bola alady. Osyǵan bailanysty Kaspii teńizindegi Quryq jáne Aqtaý porttaryna aýqymdy jańǵyrtý jumystaryn júrgizýdi josparlap otyrmyz. Qytai baǵytynda «Dostyq – Moiynty» temirjol ýchaskesiniń ekinshi jolyn salý jobasyn júzege asyrýǵa kiristik. Jalpy, Qazaqstanda aldaǵy úsh jylda 1,3 myń shaqyrymnan astam temirjol salynady, – dedi Memleket basshysy.
Prezident zamanaýi agrarlyq ǵylymdy damytý jáne agroónerkásip keshenine innovatsiiany belsendi túrde engizý isin yntymaqtastyqtyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde atady. Memleket basshysynyń aitýynsha, Qazaqstan zertteý ýniversitetteriniń rólin kúsheite otyryp, «bilim – ǵylym – óndiris» úshtaǵan júiesi aiasynda ǵylym salasyn reformalaýdy bastady. Bul rette Qasym-Jomart Toqaev birlesken agroinnovatsiia ortalyqtaryn qurýdy usyndy. Olar jańa tehnologiialardy, sonyń ishinde jasandy intellektini kommertsiialandyrýmen jáne óndiriske engizýmen ainalysar edi.
Budan bólek, ózimizdiń daqyldar tuqymyn kóbeitý – taǵy bir strategiialyq mindettiń biri. Qasym-Jomart Toqaev kartop pen qant qyzylshasy siiaqty negizgi daqyldar boiynsha Qazaqstandaǵy otandyq selektsiianyń úlesi 10 paiyzǵa jetpeitinin atap ótip, qalyptasqan jaǵdaidy shuǵyl retteýge shaqyrdy.
– Ósimdik sharýashylyǵynda mineraldyq tyńaitqyshtardyń jetkilikti deńgeide qoldanylmaýy problemaǵa ainaldy. Qazaqstanda ǵylymi negizdelgen qajettiliktiń 25 paiyzy ǵana, al Reseide is júzinde úsh ese kóp óteledi. Sonyń saldarynan aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń basym bóligi boiynsha Qazaqstannyń ónim alý kórsetkishi basqa jetekshi agrarlyq derjavalarǵa qaraǵanda ázirge aitarlyqtai tómen. Resei – álemde eń iri organikalyq tyńaitqysh eksporttaityn eldiń biri. Ónim ótkizý naryǵynyń ózgerýine bailanysty Qazaqstandaǵy Resei tyńaitqyshtarynyń importy aitarlyqtai artty. Munyń saldary otandyq kásiporyndarǵa áser etip otyr. Biz EAEO-nyń ishki naryǵynda bir-birimizben básekelespeýimiz kerek dep sanaimyn. Biz birlese otyryp, fermerlerimizge tyńaitqyshtardy qol jetimdi etý jáne syrtqy naryqtarǵa shyǵý joldaryn izdestirýimiz qajet. Qazaqstan azyq-túlik, tyńaitqysh jáne daqyl tuqymdary halyqaralyq sanktsiialyq shekteýlerge ilikpeýi kerek degen pozitsiiany ustanady. Óitkeni ol jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaitý úshin qajet, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev taiaý arada Qazaqstannyń mashina jasaý salasyna kórsetiletin memlekettik qoldaý sharasynyń baǵyty kezeń-kezeńmen ózgeretinin aitty. Aldaǵy ýaqytta tehnikany iri bólshekterden ǵana emes, birte-birte usaq bólshekten qurastyratyn aralas óndiriske basymdyq beriletinin jetkizdi. Bul rette Prezident eńbek ónimdiligine, importtalatyn qosalqy bólshekterdiń jergilikti óndirisin jolǵa qoiýǵa jáne ónimdi jumys oryndaryn ashýǵa basa mán berý mańyzdy ekenin atap ótti.
Memleket basshysynyń aitýynsha, keleshekte kúsheie túsetin sý resýrstarynyń tapshylyǵy Qazaqstan úshin ózekti problemanyń biri sanalady. Otandyq ekonomikanyń negizgi salalarynda, ásirese, aýyl sharýashylyǵynda sýdyń kóp mólsherde paidalanylýy jaǵdaidy odan saiyn kúrdelendire tústi.
– Biz sý sektoryn jańǵyrtýǵa kiristik. Jańadan 20 sý qoimasyn salyp, kem degende 15 sý qoimasyn rekonstrýktsiialaý, sondai-aq 3500 shaqyrymnan astam kanaldy jańǵyrtý jáne tsifrlandyrý josparlanyp otyr. Bul sharalar 2027 jylǵa qarai qosymsha 2 tekshe kilometrge jýyq sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazaqstanda jańa Sý kodeksi ázirlenýde. Bul qujat sý resýrstarynyń tapshylyǵyn azaitýǵa baǵyttalǵan. Reseimen birge Jaiyq, Ertis sekildi iri ózenderdiń basseiinderinde zertteý júrgizý jónindegi yntymaqtastyqty jandandyrý úshin Biryńǵai jol kartasy júzege asyrylyp jatyr. Mundai kúrdeli problemany sheshýge bir ǵana eldiń kúsh-jigeri jetpeidi. Bul máseleni múddeler teńgerimin saqtap, birlese áreket etý arqyly sheshý qajet. Osy múmkindikti paidalana otyryp, bizdiń Reseimen strategiialyq seriktestik qarym-qatynasymyz eki el halyqtarynyń múddesi jolynda sý resýrstaryn birlese tiimdi paidalanýǵa qatysty teńgerimdi tásildiń kepili bolatynyna senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezidenti sózin qorytyndylai kele, buryn-sońdy bolmaǵan jahandyq syn-qaterler jaǵdaiynda azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan eki eldiń kúsh-jigerin úilestirý mańyzdy ekenin atap ótti. Memleket basshysy birlesken nátijeli jumysqa atsalysqany úshin Resei Prezidenti Vladimir Pýtinge, Forýmnyń reseilik jáne qazaqstandyq qatysýshylaryna alǵys aitty.
Sonymen qatar Qazaqstan men Reseidiń XIX Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmynda Resei Federatsiiasynyń Prezidenti Vladimir Pýtin, Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń orynbasary Serik Jumanǵarin, Resei Federatsiiasy Úkimeti tóraǵasynyń orynbasary Aleksei Overchýk sóz sóiledi.
