Foto: Akorda.kz
Prezident Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Aziia memleketteri basshylarynyń V Konsýltativtik kezdesýine qatyst, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysy óz sózinde sammittiń, shyn máninde, mańyzdy jiyn bolatynyna, Ortalyq Aziia memleketteri arasyndaǵy kópjaqty yntymaqtastyqtyń damý qarqynyn aiqyndaitynyna senim bildirdi.
– Ózara tiimdi saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyq dáiekti túrde keńeiip keledi. Biznes arasyndaǵy bailanystar jandanyp, birlesken kásiporyndar sany arta tústi. Iri aimaqtyq jobalar bárimizge aitarlyqtai paida ákelip qana qoimai, sonymen qatar Ortalyq Aziia ekonomikasynyń búkil qurylymyn ózgertedi. Sońǵy bes jylda óńirishilik taýar ainalymy 80 paiyzdan astam ósip, 10,6 milliard dollarǵa jetti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, Ortalyq Aziia saýda, investitsiia, biznes, ǵylym jáne innovatsiia salalary boiynsha jańa ekonomikalyq múmkindikter keńistigine ainalady.
– Aldaǵy onjyldyq óńirimizdiń keleshegin aiqyndaidy. Osy tarihi múmkindikti qanshalyqty tiimdi paidalanatynymyz, ol tek ózimizge bailanysty. Bul rette bizdiń ekonomikalyq múmkindikterimiz ben áleýetimizdi barynsha jumyldyrý – basym mindet, – dedi Memleket basshysy.
Prezident, eń aldymen, Ortalyq Aziia elderi arasyndaǵy saýda-sattyq aýqymyn dáiekti túrde ulǵaitý kerek dep sanaidy.
– Elderimizdiń ózara taýar ainalymyn aldaǵy ýaqytta 15 milliard dollarǵa deiin jetkizý úshin mol múmkindik bar. Ol úshin kedergilerdi joiý, shamadan tys protektsionizmnen bas tartý jáne saýda-sattyqtyń ashyq ári turaqty bolýyna jaǵdai jasaý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń pikirinshe, aimaqtaǵy elder importtalatyn ónimniń kóptegen túrin ózara tiimdi negizde almastyra alady. Atap aitqanda, bul jerde aýyl sharýashylyǵy, qurylys, himiia jáne toqyma ónerkásibi salalaryndaǵy taýarlar týraly sóz bolyp otyr.
– Saýda nomenklatýrasyn keńeitý esebinen eksportty ulǵaitý – basym mindet. Qazaqstan óńirdegi elderge óz eksportyn 175 shikizattyq emes taýar túri boiynsha ulǵaita alar edi, – dedi Prezident.
Onyń aitýynsha, elderimizdiń isker toptary saýda ainalymyn keńeitetin negizgi jetekshi kúsh bolýǵa tiis.
– Kásiporyndar arasynda tikelei bailanys ornatý úshin taýar óndirýshilerdiń biryńǵai elektrondy bazasyn qurýdy usynamyz. Mysaly, ony Central Asia Gateway portaly aiasynda iske asyrýǵa bolady, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev taýarlardyń jekelegen túrlerin óndirýdiń tuiyq tsiklin qalyptastyryp, aldaǵy ýaqytta úshinshi elderdiń naryqtaryna eksporttaýǵa baǵyttalǵan Ortalyq Aziia memleketteriniń ónerkásiptik kooperatsiiasyn damytý jónindegi is-qimyl josparyn ázirleýdi usyndy.
Budan bólek, Prezident aimaqtaǵy elderdiń kólik-logistikalyq áleýetin tolyqqandy iske asyrý máselelerine toqtaldy.
– Qazirgi kezeńde Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdary erekshe ról atqarady. Orta merzimdi perspektivada atalǵan dáliz arqyly júk tasymaldaý kólemi bes ese ulǵaiýy múmkin. Biz tsifrlyq sheshimder engizý jáne infraqurylymdy jańǵyrtý arqyly onyń ótkizý qabiletin josparly túrde arttyrýǵa niettimiz. Ortalyq Aziia elderiniń osy dálizdi damytý jónindegi jobalarǵa qatysýǵa daiyndyǵyn quptaimyz, – dedi Memleket basshysy.
Prezident elimizdiń kólik-logistika salasyndaǵy negizgi jobalary týraly málimet berdi.
– Álemdik jetekshi operatorlardy tarta otyryp, Aqtaý portynyń bazasynda konteinerlik hab qurýdy josparlap otyrmyz. Bizge baýyrlas memlekettermen birlesip, óńirishilik saýda-sattyqqa kedergi keltiretin «osal tustardy» retteý úshin kólik jáne logistika infraqurylymyn damytý jumysyn jalǵastyrý óte mańyzdy. Qazaqstan jaqyn seriktesterimen ekonomikalyq bailanystarǵa yqpal etetin birqatar iri jobany jedel júzege asyrýdy kózdeidi. Bul jerde «Dostyq – Moiynty», «Baqty – Aiagóz», «Darbaza – Maqtaaral» temirjol jobalary, sondai-aq «Jańaózen – Túrikmenstan shekarasy» avtomobil joly týraly sóz bolyp otyr. Jalpy, Qazaqstan Eýraziianyń tranzittik haby retinde óz rólin kúsheitýge nietti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy tsifrlyq sheshimderdiń Ortalyq Aziiada qoldanylý aiasyn josparly túrde keńeitýdi basym baǵyt retinde atap ótti.
– Qazaqstan tsifrlyq sheshimderdi ekonomikanyń barlyq salasyna belsendi engizip jatyr. Mysaly, elimizdegi qolma-qol aqshasyz tranzaktsiialardyń úlesi 82 paiyzǵa jetti. Memlekettik qyzmetterdiń 90 paiyzy elektrondy túrde kórsetiledi. Otandyq IT salasynyń eksport kólemi tek byltyrdyń ózinde bes ese ósti. Biz 2026 jylǵa qarai bul kórsetkishti bir milliard dollarǵa deiin jetkizýge niettimiz. Qazaqstan atalǵan strategiialyq salada jaqyn kórshilerimen aradaǵy jan-jaqty bailanystardy nyǵaitýdy kózdeidi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Dostyq, tatý kórshilik jáne yntymaqtastyq týraly sharttyń tez arada kúshine enýin qamtamasyz etý mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
Sonymen qatar Prezident ózara yqpaldastyqtyń besjaqty formatyn odan ári jetildirý ózekti dep sanaidy.
– Qazaqstan Tájikstannyń Ulttyq úilestirýshiler keńesin qurý jónindegi bastamasyn qoldaidy. Muny biz formatty institýtsiialandyrý jolyndaǵy alǵashqy qadam retinde qarastyramyz. Keleshekte biz Konsýltativtik kezdesýlerdiń hatshylyǵyn qurý, sondai-aq arnaýly ókilderimizdi taǵaiyndaý máselelerin talqylaýǵa kirise alamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy kezdesýge qatysýshylardy ortaq nemese barynsha uqsas ustanymǵa kelip, álemdik qoǵamdastyqqa yntymaǵymyz ben birligimizdi kórsetýge shaqyrdy.
– Álemdegi tártip tez ózgerip, bizdiń óńirdiń turaqtylyǵyn buzýǵa talpynystar jasalyp jatqan jaǵdaida elderimizdiń qaýipsizdik salasyndaǵy ózara is-qimyl tetikterin jetildirýdiń mańyzy arta tústi, – dedi Prezident.
Prezident naqty aldyn alý sharalaryn ázirleý úshin qaýipsizdik keńesteriniń hatshylary deńgeiinde Ortalyq Aziiadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi dialogty kelesi jyly Qazaqstanda ótkizýdi usyndy.
Memleket basshysy sóilegen sózinde mádeni-gýmanitarlyq yntymaqtastyqty, sonyń ishinde ýniversitetter arasyndaǵy bailanystardy damytý máselelerine airyqsha nazar aýdardy.
– Byltyr Qyrǵyzstanda Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń filialdary ashyldy. Sonymen qatar Tájikstannyń joǵary oqý oryndary bazasynda birlesken fakýltetter ashý isi qarastyrylyp jatyr. Qazaqstan men Ózbekstanda eki eldiń jetekshi ýniversitetteriniń filialdaryn ashý kózdelip otyr. Bul mańyzdy saladaǵy yntymaqtastyqty keńeitýge bizdiń Dýshanbedegi kezdesýimiz aiasynda 2-shi Rektorlar forýmy men Ortalyq Aziia elderi ǵalymdarynyń 1-shi forýmyn ótkizý óz septigin tigizedi, – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Aziia elderi tarihshylarynyń tuńǵysh forýmyn ótkizý jóninde bastama kóterdi. Onyń aitýynsha, mundai shara birlesken zertteý jumystaryn júrgizýge jáne túrli ǵylymi eńbekterdiń jaryq kórýine negiz bolady.
– «Ortalyq Aziia» týristik brendin birge nasihattai otyryp, elderimizdiń biregei tabiǵatyn jáne ózine tán bai mádenietin búkil álemge tanystyrýǵa keremet múmkindigimiz bar, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, áriptesterin Qazaqstanda ótetin Ortalyq Aziia memleketteri basshylarynyń VI Konsýltativtik kezdesýine shaqyrdy.
Sonymen qatar jiynda Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon, Túrikmenstan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov, Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev sóz sóiledi. Ázerbaijan Prezidenti Ilham Áliev qurmetti qonaq retinde shaqyryldy.
