فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ V كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸنە قاتىست, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە سامميتتٸڭ, شىن مەنٸندە, ماڭىزدى جيىن بولاتىنىنا, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ قارقىنىن ايقىندايتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
– ٶزارا تيٸمدٸ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق دەيەكتٸ تٷردە كەڭەيٸپ كەلەدٸ. بيزنەس اراسىنداعى بايلانىستار جاندانىپ, بٸرلەسكەن كەسٸپورىندار سانى ارتا تٷستٸ. ٸرٸ ايماقتىق جوبالار بەرٸمٸزگە ايتارلىقتاي پايدا ەكەلٸپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ورتالىق ازييا ەكونوميكاسىنىڭ بٷكٸل قۇرىلىمىن ٶزگەرتەدٸ. سوڭعى بەس جىلدا ٶڭٸرٸشٸلٸك تاۋار اينالىمى 80 پايىزدان استام ٶسٸپ, 10,6 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازييا ساۋدا, ينۆەستيتسييا, بيزنەس, عىلىم جەنە يننوۆاتسييا سالالارى بويىنشا جاڭا ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەر كەڭٸستٸگٸنە اينالادى.
– الداعى ونجىلدىق ٶڭٸرٸمٸزدٸڭ كەلەشەگٸن ايقىندايدى. وسى تاريحي مٷمكٸندٸكتٸ قانشالىقتى تيٸمدٸ پايدالاناتىنىمىز, ول تەك ٶزٸمٸزگە بايلانىستى. بۇل رەتتە بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەرٸمٸز بەن ەلەۋەتٸمٸزدٸ بارىنشا جۇمىلدىرۋ – باسىم مٸندەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق اۋقىمىن دەيەكتٸ تٷردە ۇلعايتۋ كەرەك دەپ سانايدى.
– ەلدەرٸمٸزدٸڭ ٶزارا تاۋار اينالىمىن الداعى ۋاقىتتا 15 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋ ٷشٸن مول مٷمكٸندٸك بار. ول ٷشٸن كەدەرگٸلەردٸ جويۋ, شامادان تىس پروتەكتسيونيزمنەن باس تارتۋ جەنە ساۋدا-ساتتىقتىڭ اشىق ەرٸ تۇراقتى بولۋىنا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ايماقتاعى ەلدەر يمپورتتالاتىن ٶنٸمنٸڭ كٶپتەگەن تٷرٸن ٶزارا تيٸمدٸ نەگٸزدە الماستىرا الادى. اتاپ ايتقاندا, بۇل جەردە اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس, حيمييا جەنە توقىما ٶنەركەسٸبٸ سالالارىنداعى تاۋارلار تۋرالى سٶز بولىپ وتىر.
– ساۋدا نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ ەسەبٸنەن ەكسپورتتى ۇلعايتۋ – باسىم مٸندەت. قازاقستان ٶڭٸردەگٸ ەلدەرگە ٶز ەكسپورتىن 175 شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋار تٷرٸ بويىنشا ۇلعايتا الار ەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدەرٸمٸزدٸڭ ٸسكەر توپتارى ساۋدا اينالىمىن كەڭەيتەتٸن نەگٸزگٸ جەتەكشٸ كٷش بولۋعا تيٸس.
– كەسٸپورىندار اراسىندا تٸكەلەي بايلانىس ورناتۋ ٷشٸن تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بٸرىڭعاي ەلەكتروندى بازاسىن قۇرۋدى ۇسىنامىز. مىسالى, ونى Central Asia Gateway پورتالى اياسىندا ٸسكە اسىرۋعا بولادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن ٶندٸرۋدٸڭ تۇيىق تسيكلٸن قالىپتاستىرىپ, الداعى ۋاقىتتا ٷشٸنشٸ ەلدەردٸڭ نارىقتارىنا ەكسپورتتاۋعا باعىتتالعان ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسيياسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىل جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ ۇسىندى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت ايماقتاعى ەلدەردٸڭ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەتٸن تولىققاندى ٸسكە اسىرۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالدى.
– قازٸرگٸ كەزەڭدە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارى ەرەكشە رٶل اتقارادى. ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا اتالعان دەلٸز ارقىلى جٷك تاسىمالداۋ كٶلەمٸ بەس ەسە ۇلعايۋى مٷمكٸن. بٸز تسيفرلىق شەشٸمدەر ەنگٸزۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ارقىلى ونىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن جوسپارلى تٷردە ارتتىرۋعا نيەتتٸمٸز. ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ وسى دەلٸزدٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جوبالارعا قاتىسۋعا دايىندىعىن قۇپتايمىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى نەگٸزگٸ جوبالارى تۋرالى مەلٸمەت بەردٸ.
– ەلەمدٸك جەتەكشٸ وپەراتورلاردى تارتا وتىرىپ, اقتاۋ پورتىنىڭ بازاسىندا كونتەينەرلٸك حاب قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بٸزگە باۋىرلاس مەملەكەتتەرمەن بٸرلەسٸپ, ٶڭٸرٸشٸلٸك ساۋدا-ساتتىققا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن «وسال تۇستاردى» رەتتەۋ ٷشٸن كٶلٸك جەنە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ ٶتە ماڭىزدى. قازاقستان جاقىن سەرٸكتەستەرٸمەن ەكونوميكالىق بايلانىستارعا ىقپال ەتەتٸن بٸرقاتار ٸرٸ جوبانى جەدەل جٷزەگە اسىرۋدى كٶزدەيدٸ. بۇل جەردە «دوستىق – مويىنتى», «باقتى – اياگٶز», «داربازا – ماقتاارال» تەمٸرجول جوبالارى, سونداي-اق «جاڭاٶزەن – تٷرٸكمەنستان شەكاراسى» اۆتوموبيل جولى تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. جالپى, قازاقستان ەۋرازييانىڭ ترانزيتتٸك حابى رەتٸندە ٶز رٶلٸن كٷشەيتۋگە نيەتتٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى تسيفرلىق شەشٸمدەردٸڭ ورتالىق ازييادا قولدانىلۋ اياسىن جوسپارلى تٷردە كەڭەيتۋدٸ باسىم باعىت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
– قازاقستان تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا بەلسەندٸ ەنگٸزٸپ جاتىر. مىسالى, ەلٸمٸزدەگٸ قولما-قول اقشاسىز ترانزاكتسييالاردىڭ ٷلەسٸ 82 پايىزعا جەتتٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 90 پايىزى ەلەكتروندى تٷردە كٶرسەتٸلەدٸ. وتاندىق IT سالاسىنىڭ ەكسپورت كٶلەمٸ تەك بىلتىردىڭ ٶزٸندە بەس ەسە ٶستٸ. بٸز 2026 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸشتٸ بٸر ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋگە نيەتتٸمٸز. قازاقستان اتالعان ستراتەگييالىق سالادا جاقىن كٶرشٸلەرٸمەن اراداعى جان-جاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋدى كٶزدەيدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتىڭ تەز ارادا كٷشٸنە ەنۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ٶزارا ىقپالداستىقتىڭ بەسجاقتى فورماتىن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ ٶزەكتٸ دەپ سانايدى.
– قازاقستان تەجٸكستاننىڭ ۇلتتىق ٷيلەستٸرۋشٸلەر كەڭەسٸن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ باستاماسىن قولدايدى. مۇنى بٸز فورماتتى ينستيتۋتسييالاندىرۋ جولىنداعى العاشقى قادام رەتٸندە قاراستىرامىز. كەلەشەكتە بٸز كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەردٸڭ حاتشىلىعىن قۇرۋ, سونداي-اق ارناۋلى ٶكٸلدەرٸمٸزدٸ تاعايىنداۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋعا كٸرٸسە الامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى ورتاق نەمەسە بارىنشا ۇقساس ۇستانىمعا كەلٸپ, ەلەمدٸك قوعامداستىققا ىنتىماعىمىز بەن بٸرلٸگٸمٸزدٸ كٶرسەتۋگە شاقىردى.
– ەلەمدەگٸ تەرتٸپ تەز ٶزگەرٸپ, بٸزدٸڭ ٶڭٸردٸڭ تۇراقتىلىعىن بۇزۋعا تالپىنىستار جاسالىپ جاتقان جاعدايدا ەلدەرٸمٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋدٸڭ ماڭىزى ارتا تٷستٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت ناقتى الدىن الۋ شارالارىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەستەرٸنٸڭ حاتشىلارى دەڭگەيٸندە ورتالىق ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ديالوگتى كەلەسٸ جىلى قازاقستاندا ٶتكٸزۋدٸ ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى سٶيلەگەن سٶزٸندە مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى, سونىڭ ٸشٸندە ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ مەسەلەلەرٸنە ايرىقشا نازار اۋداردى.
– بىلتىر قىرعىزستاندا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلدى. سونىمەن قاتار تەجٸكستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا بٸرلەسكەن فاكۋلتەتتەر اشۋ ٸسٸ قاراستىرىلىپ جاتىر. قازاقستان مەن ٶزبەكستاندا ەكٸ ەلدٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ فيليالدارىن اشۋ كٶزدەلٸپ وتىر. بۇل ماڭىزدى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە بٸزدٸڭ دۋشانبەدەگٸ كەزدەسۋٸمٸز اياسىندا 2-شٸ رەكتورلار فورۋمى مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸ عالىمدارىنىڭ 1-شٸ فورۋمىن ٶتكٸزۋ ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتالىق ازييا ەلدەرٸ تاريحشىلارىنىڭ تۇڭعىش فورۋمىن ٶتكٸزۋ جٶنٸندە باستاما كٶتەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي شارا بٸرلەسكەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە جەنە تٷرلٸ عىلىمي ەڭبەكتەردٸڭ جارىق كٶرۋٸنە نەگٸز بولادى.
– «ورتالىق ازييا» تۋريستٸك برەندٸن بٸرگە ناسيحاتتاي وتىرىپ, ەلدەرٸمٸزدٸڭ بٸرەگەي تابيعاتىن جەنە ٶزٸنە تەن باي مەدەنيەتٸن بٷكٸل ەلەمگە تانىستىرۋعا كەرەمەت مٷمكٸندٸگٸمٸز بار, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ەرٸپتەستەرٸن قازاقستاندا ٶتەتٸن ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ VI كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸنە شاقىردى.
سونىمەن قاتار جيىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆ, تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمون, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ سەردار بەردٸمۇحامەدوۆ, ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ سٶز سٶيلەدٸ. ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ قۇرمەتتٸ قوناق رەتٸندە شاقىرىلدى.
