Qasym-Jomart Toqaev QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń shaqyrýymen BRIKS+ uiymynyń jahandyq damý jónindegi joǵary deńgeili dialogyna onlain formatta qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
«BRIKS elderi arasynda joǵary deńgeidegi seriktestik qatynas ornatý, jahandyq damýdyń jańa dáýirin qurý» atty taqyryptaǵy BRIKS-tiń 14-sammiti Qytaidyń tóraǵalyǵymen ótip jatyr.
Qazaqstan Prezidenti jiyn qatysýshylaryna iltipat bildire otyryp, osy mańyzdy is-sharaǵa shaqyrǵany jáne uiymdastyrǵany úshin QHR Tóraǵasy Si Tszinpinge rizashylyǵyn bildirdi.
– Qazaqstan BRIKS-ti yqpaldy uiym ári álemdik ekonomikanyń ósimin órge súirep kele jatqan negizgi kúshterdiń biri retinde qarastyrady. Qazaqstan BRIKS elderimen qarqyndy seriktestikti damytýǵa múddeli. Sondai-aq byltyr bul Uiymǵa múshe eldermen aradaǵy taýar ainalymy 45 milliard AQSh dollarynan asty. Osyǵan orai aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti arttyrý úshin mol múmkindik bar, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev álemdik damý jóninde aita kele, qazir dúniejúzi buryn-sońdy bolmaǵan geosaiasi jáne ekonomikalyq turaqsyzdyqpen betpe-bet kelip otyrǵanyna nazar aýdardy. Atap aitqanda, Prezident azyq-túlik qaýipsizdigi máselesiniń qiyndap ketkenine mán berdi.
– Sońǵy birneshe aida álemde azyq-túlik máselesine qatysty jaǵdai kúrdelenip ketti. Eger azyq-túlik jetkizý jelisiniń buzylýy jalǵasa berse, milliondaǵan adamnyń ómirine qaýip tónedi. Búginde álemdegi eń iri azyq-túlik óndirýshilerdiń tórtten úshi BRIKS elderi jáne osy Uiymǵa múshe memleketterdiń aýyl sharýashylyǵy boiynsha jalpy ishki ónimi búkilálemdik ónimniń jartysynan astamyn quraidy, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev azyq-túlik daǵdarysyn tiimdi eńserý isi oǵan tótep berý jónindegi qysqa jáne uzaq merzimdi halyqaralyq sharalardyń úilesimdi bolýyn qajet etetinin aitty.
– Qazaqstan óziniń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy mol áleýetin paidalana otyryp, osy igi iske úles qosýǵa daiyn. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin satý júiesiniń durys jumys isteýin talap etedi. Bul jumystar ádildik pen tepe-teńdik qaǵidatyna negizdelýi kerek. Osyǵan bailanysty jaqynda ǵana Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen ótken Dúniejúzilik saýda uiymyna múshe elder ministrleriniń 12-konferentsiiasy tiisti kelissózderge jańa saiasi baǵyt berdi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev álem boiynsha infliatsiianyń qarqyndy ósýi sheshimin qajet etetin taǵy bir ózekti mindet ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, qarjy ahýalynyń nasharlaýy qaryzy kóp memleketterge, biznes pen otbasylardyń turmystyq jaǵdaiyna aýyr tiip qana qoimai, jahandyq jetkizý jelisiniń buzylýyna ákep soqtyrady.
– Qazaqstan Shyǵys pen Batys, Ońtústik pen Soltústik arasyndaǵy «aralyq naryq» retinde paidasyn tigize alady. Uzaq merzimdi perspektivada bizge ashyq, ádil, ózara úilesimdi ári ornyqty jahandyq ekonomikany saqtap qalý kerek. Bul rette, ósim men ózara bailanystylyqtyń jańa dáýirine jol ashatyn BRIKS+ jáne «Bir – beldeý, bir – jol», sondai-aq Úlken Eýraziialyq seriktestik bastamalarynyń mol áleýeti bar ekenin kórip otyrmyn, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Memleket basshysy klimattyń ózgerýine qatysty máselege toqtalyp, 2060 jylǵa qarai kómirtegine beitaraptyqqa qol jetkizý úshin Qazaqstannyń qabyldaǵan mindetteri týraly aitty. Prezident elimizdiń energetikalyq balansyna atom energetikasyn qosý josparyna toqtaldy. Osy rette, tehnikalyq kómek jáne klimattyń ózgerýine qarsy kúrestegi áleýetti kúsheitý salasy boiynsha BRIKS elderimen tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa beiildi ekenin rastady.
Memleket basshysy halyqaralyq institýttardyń jahandyq syn-tegeýrindermen kúreste jalǵyz mehanizm bolyp otyrǵanyn atap ótip, kópjaqty daǵdarysqa jáne jahandyq basqarýǵa basa mán berdi. Onyń aitýynsha, jahandyq seriktestiktiń jańa túrlerin ózara tiimdi dialogqa almastyrý qajet. Atap aitqanda, Qasym-Jomart Toqaev «Adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵy» tujyrymdamasyn jáne Tóraǵa Si Tszinpin usynǵan Jahandyq qaýipsizdik jáne Jahandyq damý bastamalaryn quptady.
Prezident Ornyqty damý salasyndaǵy maqsattarǵa qol jetkizýdiń mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
– BUU Bas hatshysy Antoniý Gýterrishtiń Sammitti kelesi jyly shaqyrý arqyly BUU-nyń 2030 jylǵa deiingi kún tártibin júzege asyrýǵa kúsh salý jónindegi belsendiligin quptaimyn. Biz barlyǵyn, ásirese, áielderdi, jastar men balalardy, egde adamdar men múmkindigi shekteýli jandardy eskerýsiz qaldyrmai, óz mindettemelerimizdi naqtylaýymyz qajet. BRIKS+ elderi Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy alshaqtyqty qysqartýǵa jáne damýdaǵy teńsizdikti joiýǵa óz úlesin qosa alar edi, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev 2030 jylǵa deiingi kún tártibin júzege asyrý aiasynda aimaqtyq yqpaldastyqtyń mańyzdy ekenine basa mán berdi.
– Biz Almaty qalasynda Ortalyq Aziia men Aýǵanstannyń ornyqty damýyn kózdeitin BUU Ortalyǵyn ashý jónindegi ideiany ilgerilete beremiz. Sý, energetika jáne azyq-túlik qaýipsizdigine qatysty aimaqtaǵy ýshyǵyp kele jatqan qatermen kúresýimiz qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti sózin qorytyndylai kele, árbir daǵdarystyń qaýipti jaǵy da, múmkindigi de bar ekenin atap ótti.
– Bul jerde biz adamdardyń múddesi bárinen joǵary degen adamgershilik qaǵidatyn basshylyqqa alýǵa tispiz. BRIKS pliýs platformasy osy igi iske laiyqty úlesin qosady dep senemin. Qazaqstan óziniń ulttyq múddelerin jahandyq mindettemelermen úilestirýge tolyq ázir, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Is-sharaǵa Qazaqstan men Qytai kóshbasshylarynan bólek Resei Prezidenti Vladimir Pýtin, Úndistan Premer-ministri Narendra Modi, OAR Prezidenti Siril Ramafosa, Braziliia Vitse-prezidenti Amilton Moýrao, Aljir Prezidenti Ábdelmájid Tebbýn, Argentina Prezidenti Alberto Fernandes, Mysyr Prezidenti Ábdel Fattah As-Sisi, Indoneziia Prezidenti Djoko Vidodo, Iran Prezidenti Ibrahim Raisi, Senegal Prezidenti Maki Sall, Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev, Malaiziia Premer-ministri Ismail Sabri Iakýb, Tailand Premer-ministri Praiýt Chan-Ocha, Kambodja Premer-ministri Hýn Sen, Efiopiia Premer-ministri Abii Ahmed Áli, Fidji Premer-ministri Djosaiia Voreke Bainimarama qatysty.
