قاسىم-جومارت توقاەۆ قحر تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ شاقىرۋىمەن بريكس+ ۇيىمىنىڭ جاھاندىق دامۋ جٶنٸندەگٸ جوعارى دەڭگەيلٸ ديالوگىنا ونلاين فورماتتا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
«بريكس ەلدەرٸ اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەگٸ سەرٸكتەستٸك قاتىناس ورناتۋ, جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا دەۋٸرٸن قۇرۋ» اتتى تاقىرىپتاعى بريكس-تٸڭ 14-سامميتٸ قىتايدىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتٸپ جاتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ جيىن قاتىسۋشىلارىنا ٸلتيپات بٸلدٸرە وتىرىپ, وسى ماڭىزدى ٸس-شاراعا شاقىرعانى جەنە ۇيىمداستىرعانى ٷشٸن قحر تٶراعاسى سي تسزينپينگە ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
– قازاقستان بريكس-تٸ ىقپالدى ۇيىم ەرٸ ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸن ٶرگە سٷيرەپ كەلە جاتقان نەگٸزگٸ كٷشتەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە قاراستىرادى. قازاقستان بريكس ەلدەرٸمەن قارقىندى سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋعا مٷددەلٸ. سونداي-اق بىلتىر بۇل ۇيىمعا مٷشە ەلدەرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 45 ميلليارد اقش دوللارىنان استى. وسىعان وراي الداعى ۋاقىتتا بۇل كٶرسەتكٸشتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن مول مٷمكٸندٸك بار, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەمدٸك دامۋ جٶنٸندە ايتا كەلە, قازٸر دٷنيەجٷزٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي جەنە ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىقپەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸنٸڭ قيىنداپ كەتكەنٸنە مەن بەردٸ.
– سوڭعى بٸرنەشە ايدا ەلەمدە ازىق-تٷلٸك مەسەلەسٸنە قاتىستى جاعداي كٷردەلەنٸپ كەتتٸ. ەگەر ازىق-تٷلٸك جەتكٸزۋ جەلٸسٸنٸڭ بۇزىلۋى جالعاسا بەرسە, ميلليونداعان ادامنىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶنەدٸ. بٷگٸندە ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ازىق-تٷلٸك ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ تٶرتتەن ٷشٸ بريكس ەلدەرٸ جەنە وسى ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ بٷكٸلەلەمدٸك ٶنٸمنٸڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايدى, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ازىق-تٷلٸك داعدارىسىن تيٸمدٸ ەڭسەرۋ ٸسٸ وعان تٶتەپ بەرۋ جٶنٸندەگٸ قىسقا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ حالىقارالىق شارالاردىڭ ٷيلەسٸمدٸ بولۋىن قاجەت ەتەتٸنٸن ايتتى.
– قازاقستان ٶزٸنٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مول ەلەۋەتٸن پايدالانا وتىرىپ, وسى يگٸ ٸسكە ٷلەس قوسۋعا دايىن. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ازىق-تٷلٸك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ساتۋ جٷيەسٸنٸڭ دۇرىس جۇمىس ٸستەۋٸن تالاپ ەتەدٸ. بۇل جۇمىستار ەدٸلدٸك پەن تەپە-تەڭدٸك قاعيداتىنا نەگٸزدەلۋٸ كەرەك. وسىعان بايلانىستى جاقىندا عانا قازاقستاننىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمىنا مٷشە ەلدەر مينيسترلەرٸنٸڭ 12-كونفەرەنتسيياسى تيٸستٸ كەلٸسسٶزدەرگە جاڭا ساياسي باعىت بەردٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەم بويىنشا ينفلياتسييانىڭ قارقىندى ٶسۋٸ شەشٸمٸن قاجەت ەتەتٸن تاعى بٸر ٶزەكتٸ مٸندەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قارجى احۋالىنىڭ ناشارلاۋى قارىزى كٶپ مەملەكەتتەرگە, بيزنەس پەن وتباسىلاردىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنا اۋىر تيٸپ قانا قويماي, جاھاندىق جەتكٸزۋ جەلٸسٸنٸڭ بۇزىلۋىنا ەكەپ سوقتىرادى.
– قازاقستان شىعىس پەن باتىس, وڭتٷستٸك پەن سولتٷستٸك اراسىنداعى «ارالىق نارىق» رەتٸندە پايداسىن تيگٸزە الادى. ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا بٸزگە اشىق, ەدٸل, ٶزارا ٷيلەسٸمدٸ ەرٸ ورنىقتى جاھاندىق ەكونوميكانى ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل رەتتە, ٶسٸم مەن ٶزارا بايلانىستىلىقتىڭ جاڭا دەۋٸرٸنە جول اشاتىن بريكس+ جەنە «بٸر – بەلدەۋ, بٸر – جول», سونداي-اق ٷلكەن ەۋرازييالىق سەرٸكتەستٸك باستامالارىنىڭ مول ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قاتىستى مەسەلەگە توقتالىپ, 2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸنە بەيتاراپتىققا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن قازاقستاننىڭ قابىلداعان مٸندەتتەرٸ تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق بالانسىنا اتوم ەنەرگەتيكاسىن قوسۋ جوسپارىنا توقتالدى. وسى رەتتە, تەحنيكالىق كٶمەك جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەستەگٸ ەلەۋەتتٸ كٷشەيتۋ سالاسى بويىنشا بريكس ەلدەرٸمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا بەيٸلدٸ ەكەنٸن راستادى.
مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ جاھاندىق سىن-تەگەۋرٸندەرمەن كٷرەستە جالعىز مەحانيزم بولىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتٸپ, كٶپجاقتى داعدارىسقا جەنە جاھاندىق باسقارۋعا باسا مەن بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق سەرٸكتەستٸكتٸڭ جاڭا تٷرلەرٸن ٶزارا تيٸمدٸ ديالوگقا الماستىرۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادامزاتتىڭ بٸرتۇتاس تاعدىرى قوعامداستىعى» تۇجىرىمداماسىن جەنە تٶراعا سي تسزينپين ۇسىنعان جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە جاھاندىق دامۋ باستامالارىن قۇپتادى.
پرەزيدەنت ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋدٸڭ ماڭىزدى ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
– بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتٸڭ سامميتتٸ كەلەسٸ جىلى شاقىرۋ ارقىلى بۇۇ-نىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ كٷن تەرتٸبٸن جٷزەگە اسىرۋعا كٷش سالۋ جٶنٸندەگٸ بەلسەندٸلٸگٸن قۇپتايمىن. بٸز بارلىعىن, ەسٸرەسە, ەيەلدەردٸ, جاستار مەن بالالاردى, ەگدە ادامدار مەن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى ەسكەرۋسٸز قالدىرماي, ٶز مٸندەتتەمەلەرٸمٸزدٸ ناقتىلاۋىمىز قاجەت. بريكس+ ەلدەرٸ سولتٷستٸك پەن وڭتٷستٸك اراسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا جەنە دامۋداعى تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسا الار ەدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ كٷن تەرتٸبٸن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا ايماقتىق ىقپالداستىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنٸنە باسا مەن بەردٸ.
– بٸز الماتى قالاسىندا ورتالىق ازييا مەن اۋعانستاننىڭ ورنىقتى دامۋىن كٶزدەيتٸن بۇۇ ورتالىعىن اشۋ جٶنٸندەگٸ يدەيانى ٸلگەرٸلەتە بەرەمٸز. سۋ, ەنەرگەتيكا جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى ايماقتاعى ۋشىعىپ كەلە جاتقان قاتەرمەن كٷرەسۋٸمٸز قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ەربٸر داعدارىستىڭ قاۋٸپتٸ جاعى دا, مٷمكٸندٸگٸ دە بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بۇل جەردە بٸز ادامداردىڭ مٷددەسٸ بەرٸنەن جوعارى دەگەن ادامگەرشٸلٸك قاعيداتىن باسشىلىققا الۋعا تيسپٸز. بريكس پليۋس پلاتفورماسى وسى يگٸ ٸسكە لايىقتى ٷلەسٸن قوسادى دەپ سەنەمٸن. قازاقستان ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸن جاھاندىق مٸندەتتەمەلەرمەن ٷيلەستٸرۋگە تولىق ەزٸر, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ٸس-شاراعا قازاقستان مەن قىتاي كٶشباسشىلارىنان بٶلەك رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, ٷندٸستان پرەمەر-مينيسترٸ نارەندرا مودي, وار پرەزيدەنتٸ سيريل رامافوسا, برازيلييا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اميلتون موۋراو, الجير پرەزيدەنتٸ ەبدەلمەجيد تەببۋن, ارگەنتينا پرەزيدەنتٸ البەرتو فەرناندەس, مىسىر پرەزيدەنتٸ ەبدەل فاتتاح اس-سيسي, يندونەزييا پرەزيدەنتٸ دجوكو ۆيدودو, يران پرەزيدەنتٸ يبراحيم رايسي, سەنەگال پرەزيدەنتٸ ماكي سالل, ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆ, مالايزييا پرەمەر-مينيسترٸ يسمايل سابري ياكۋب, تايلاند پرەمەر-مينيسترٸ پرايۋت چان-وچا, كامبودجا پرەمەر-مينيسترٸ حۋن سەن, ەفيوپييا پرەمەر-مينيسترٸ ابيي احمەد ەلي, فيدجي پرەمەر-مينيسترٸ دجوساييا ۆورەكە باينيماراما قاتىستى.
