beinejazbadan alynǵan kadr
«Shyn máninde, bul máseleniń masshtabyna sáikes keletin quiylǵan qarajat bolǵan emes. Óitkeni bul rasynda úlken kólemdi resýrs talap etetin másele. Qarapaiym kontent turǵysynan qaraǵanda, ózge tilderdegi mazmunnyń janynda, qazaq tilindegi mazmun – kóldegi tamshydai»,-deidi R.Kenjehanuly.
Spikerdiń sózinshe, qazir til saiasatyna qatysty vedomstvonyń jyldyq biýdjeti milliard teńgeden aspaidy. Elimizdiń 20 óńiriniń tek beseýinde tilmen ainalysatyn bólek basqarmalar bar, qalǵandarynda tilmen ainalysatyn – basqa basqarmalar quramyndaǵy bólimder. Olardyń árqaisysynyń janynda til oqytatyn ortalyqtar bar. Sondaǵy mamandardyń jalaqysy, ustap turýǵa ketetin shyǵyndy qosa eseptegende, búkil aimaqta bólinetini taǵy da bir milliard teńgeden aspaidy.
«Sonda ári ketse bir jylda memleket tarapynan jumsalatyn qarajattyń kólemi 2 milliard teńgege jetpeidi. Ol az ba, kóp pe? Bir qaraǵanda, 2 milliard dep aitý kóp bolyp kórinýi múmkin. Biraq salystyrý úshin, bir mekteptiń salyný quny – qazir 10 milliard, 1 shaqyrym jol salýǵa jarty milliard teńge ketedi. Beinelep aitsaq, bir jylda til máselesine ketetin qarajat – 4 shaqyrym joldyń aqshasy»,-deidi ol.
Podkast avtory Rahat Jaqsybai tilge qatysty dilemmaǵa toqtaldy.
«Máselen, qazaqtardyń halyq sanyndaǵy úlesi 70 paiyzdan asty, UBT tapsyrýshylardyń 75%-y testi qazaqsha tapsyrady, 90-jyldardyń basynda 38% bolǵan qazaq tilinde oqityn stýdentter sany qazir negizgi basymdyqqa ie. Alaida, osy tabiǵi ósim kórsetkishimen qatar, «aýlaǵa shyqsaq, balalar oryssha sóileidi, qazaq tiliniń qoldanys aiasy tar, otyz jylda kóp nárse ózgermedi me» degen pikir qaishylyǵy da bar»,-dedi ol.
Raýan Kenjehanuly elimizde kóp adamdardyń tildi uzaq ýaqyt igermeýi, qazaq tilinde sóilemeýi emotsiialyq tosqaýyldy eńsere almaýynan dep túsinedi.
«Qazaqstanda turyp, qazaqsha sóilep ketpeý túsiniksiz. Sebebi seni qorshaǵan orta, ainala túgel eki tilde jazylyp, aýdarylyp, daiyn tur. Radiony qossań da, qazaqsha-oryssha sóilep tur, telearnany qossań da, qazaqsha-oryssha jazýy bar. Qazaqstanda ómir súretin kez kelgen azamattyń osynda mektep bitirip, keminde 200 sóz bilmeýi múmkin emes. Biraq sony ainalymǵa engizý, eń qarapaiym amandasý-qoshtasý, birdeńe suraý degen siiaqty dúnielerge qoldana bastaýǵa keide adamdar qulyqsyz. Osy tilge degen durys niet paida bolsa, ári qarai sóilep ketý jeńildeidi, -deidi spiker.
***
Jaqsy Podcast jobasynyń tolyq nusqasy osy siltemede: https://youtu.be/6jz6FamAg5M?si=5q_JC3qNQaY6uy9P
