Sýret: qazaly.kz
Memlekettik tildi bilý – árbir qazaqstandyqtyń paryzy. Elimiz Táýelsizdik alǵanyna 30 jyldan astam ýaqyt ótti. Degenmen, qazaq tili, onyń ishinde memlekettik organdarda onsha keń taralmaǵan. Mamandar memlekettik tildiń mártebesin arttyrý týraly jii aitady. Olardyń Úkimet deńgeiinde qabyldaǵysy keletin jańashyldyqtarynyń biri – joǵary laýazymdy memlekettik qyzmetkerlerge qazaq tilin bilýge mindetteý talaby. Olardyń arasynda ministrler, ákimder jáne olardyń orynbasarlary bar, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Osy Qazan aiynda Qazaqstanda Til saiasatyn damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy qabyldandy. Qazaqstan Úkimeti óz qaýlysymen Til saiasatyn damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn bekitti.
Tujyrymdamada 2029 jylǵa qarai memlekettik tildi meńgergen halyqtyń úlesin 84 paiyzǵa jetkizý kózdelgen.
Memlekettik telearnalardaǵy qazaq tilindegi telebaǵdarlamalardyń úlesi 2029 jylǵa qarai 84 paiyzdy quraýy tiis.
Memlekettik organdar men ulttyq kompaniialardaǵy qujat ainalymynyń memlekettik tildegi úlesi 94 paiyzdy quraýy tiis.
Qaztest júiesi boiynsha V2 deńgeiinde qazaq tilin meńgergen memlekettik qyzmetshilerdiń úlesi 2029 jyly 50 paiyzdy quraidy.
Osy maqsattarǵa qol jetkizý tujyrymdamasynda basqalarmen qatar, halyqqa qazaq tilin úiretý kýrstaryn ashý, beinesabaqtar ótkizý, joǵary oqý oryndary men joǵary oqý ornynan keiingi bilim berý uiymdarynyń baǵdarlamalaryn jańartý usynylady.
Sonymen qatar, qujatta jańa sózdikter men anyqtamalyqtar ázirlep, basyp shyǵarý, túrli kýrstar men seminarlar uiymdastyrý usynylady.
Buǵan deiin Tujyrymdama «Ashyq zańdy jáne zańdy tulǵalar» saitynda talqylanǵan bolatyn. Bul týraly QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Til saiasaty komitetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov baiandap berdi.
«Osy nemese kelesi aida Qazaqstan Úkimeti respýblikadaǵy til saiasatyn damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn bekitedi. Tujyrymdama aiasynda qazaq tilindegi sózderdiń leksikalyq-grammatikalyq minimýmdary alǵash ret qurylady. Ár synypta qansha sóz oqytylady, olardyń qajettiligi qandai. Ol ártúrli talaptarmen anyqtalady: mysaly, qoldanylý jiiligi, sózderdiń semantikalyq maǵynasy. Bul bizdiń tájiribemiz emes edi. Sondyqtan mektep oqýlyqtarynyń jumys istemeitini ras», – dedi QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Til saiasaty komitetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov.
Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń ókili Janat Muhamedjanov jańa talaptarmen tolyq kelisedi.
«Menińshe, bizdiń eldiń depýtattary da halyqtyń atynan sóileitindikten, tildi bilýge mindetti. Jaǵdaidy osy turǵydan qarasańyz, árkim til bilýge umtylady. Memleket halyqtyń tildi meńgerý qajettiligin týǵyzýy kerek. Bizdiń elde tildik qysym joq. Árkimniń óz tilinde sóileýge quqyǵy bar. Keibiriniń memlekettik tildi úirenýge degen qulshynysy men qulshynysy joq. Biz bul úshin jas urpaqqa kómektesýimiz kerek», – dedi «Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy» OQOF QB ókili Janat Muhamedjanov.
«Tujyrymdamada budan da aýqymdy mindetter qoiylýy tiis» Qazaqstandyq diplomat, Qoldanbaly etnosaiasi zertteýler institýtynyń direktory Talǵat Qaliev tujyrymdamanyń aldyna óte qarapaiym maqsattar qoiylǵanyn atap ótti. Onyń oiynsha, aldaǵy jeti jylda respýblikadaǵy qazaqtildi halyqtyń úlesin 84 paiyzǵa jetkizý – ondai qol jetpes maqsat emes.
«Halqymyz jas, ortasha jasy 30-ǵa jýyq. Al qalǵandary, shamasy, motivatsiia jetpeidi. Men, mysaly, Amerikaǵa nemese Eýropaǵa kóshýshiler retinde baratyn jáne bir aidyń ishinde poliak nemese aǵylshyn tilin meńgerip alatyn adamdardy jaqsy bilemin. Nelikten qazaq tilin jyldar boiy úirene almai júrsiz? Tujyrymdamada neǵurlym órshil maqsattar qoiylýy kerek. Biz eshteńe istemei-aq 84 paiyzǵa jetemiz. Másele mynada, adamdar eski jolmen istegisi keledi. Burynǵy qatelikterdi qaitalamaýymyz kerek. Biz 30 jyl ishinde elimizdiń búkil turǵyndarynyń memlekettik tildi tolyq meńgerýine qol jetkizgen joqpyz», – dedi Talǵat Qaliev.
Spikerlerdiń pikirinshe, oblysta etnostarǵa memlekettik tildi oqytýdyń aiasyn keńeitý baǵytynda aýqymdy jumystar júrgizilýde. Atap aitqanda, oblysta 20 oqý ortalyǵy jumys isteidi jáne qazaq tilin ynta-yqylaspen úirenetin ózge ult ókilderiniń sany jyldan-jylǵa artyp keledi.
Qujatqa júktelgen mindetterdi júzege asyrý úshin baǵdarlamalardyń, kýrstardyń jáne ár túrli is-sharalar tizimi engizilgen.
Qaýly qol qoiylǵan kúninen bastap kúshine enedi.
Sondai-aq, Toqaev orys tili jónindegi halyqaralyq uiym týraly kelisimniń jobasyn maquldaǵan bolatyn.
Qujatqa sáikes, Birikken Ulttar Uiymynyń, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy, Ujymdyq qaýipsizdik sharty uiymy, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq, Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń resmi nemese jumys tili jáne negizgi quraly retinde, ár túrli memleketterdiń halyqtary úshin ultaralyq qatynas tili - orys tiliniń róli atap ótildi.
