QR Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov bazalyq mólsherlemeni saqtap qalý sebepteri, qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý boiynsha sharalar jáne valiýta naryǵyndaǵy ahýal týraly aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Jaǵdai óte qiyn, belgisizdik deńgeii de orasan. Syrtqy sektorda eń jaǵymsyz qaýip-qaterler men geosaiasi turǵyda táýekelder paida boldy. Biz Úkimetterdiń, ortalyq bankterdiń, qarjy jáne basqa da uiymdardyń Resei Federatsiiasyna qarsy sanktsiialarǵa qatysty málimdemelerin baqylap, osy sanktsiialardyń Qazaqstanǵa qalai áser etetinin baǵalap otyrmyz. Qazaqstanda qarjy jáne baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaityn bolamyz», - dedi ol.
UB tóraǵasy osy rette aqpan aiynda bazalyq mólsherlemeniń 13,5 paiyzǵa deiin kezekten tys kóterilý sebepterin túsindirdi.
«Biz ishki jáne syrtqy naryqtardaǵy jaǵdaidy únemi qadaǵalap otyramyz, sondai-aq naryqtyq ózgeristerdiń yqtimal saldaryn baǵalaimyz. El úshin jaǵymsyz saldarǵa ákep soqtyrýy múmkin kúrt ózgerister oryn alǵan jaǵdaida, Ulttyq bank josparly kesteden tys bazalyq mólsherleme boiynsha sheshimder qabyldaýǵa quqyly. Aqpan aiynyń sońyndaǵy jaǵdai osyny dáleldeidi. Endi onyń týyndaý sebepterin aitsam, syrtqy kúizelister túrli elderge birdei áser ete bermeidi. Resei bizdiń negizgi saýda áriptesimiz ekenin eskersek, rýbl baǵamynyń álsireýi teńgege de qysym kórsetti. Mundai jaǵdaida Qazaqstanda bazalyq mólsherlemeni jedel arttyrý syrtqy kúizelister saldarynyń el ekonomikasyna taralýynyń aldyn alýǵa qajetti shara boldy. Biz qabyldaǵan jedel sheshim teńgeniń aiyrbastaý baǵamyna kórsetiletin qysymdy, atap aitqanda, alypsatarlyq qysymdy tómendetýge múmkindik berip, infliatsiialyq jáne devalvatsiialyq kútýlerdiń ósýin boldyrmaýǵa baǵyttaldy. Mundai daǵdarys jaǵdailarynda jaýapkershilikti óz moinymyzǵa alýǵa daiyn ekenimizdi kórsetý mańyzdy. Biz óz áreketterimizdi, saýdadaǵy ózgerister men interventsiialar týraly aqparatty ashyq jariialap, naryqpen bólisemiz», - dedi Ǵalymjan Pirmatov.
Sonymen qatar ol qazirgi bazalyq mólsherlemeni saqtaý týraly sheshim qabyldaýǵa áser etken faktorlar týraly da aityp berdi.
«Kúrt ózgerip jatqan jaǵdaidy jáne buryn-sońdy bolmaǵan belgisizdik deńgeiin eskerip, belgili bir ýaqytqa úzilis jasadyq. Bul ýaqyt bizge negizgi ishki jáne syrtqy makroekonomikalyq indikatorlardyń osy kútpegen ózgeristerge yqpaly jóninde jańa aqparat jinaýǵa múmkindik beredi. Ahýal túbegeili nasharlaǵan jaǵdaida bizde paiyzdyq saiasat sheńberinde budan bylaiǵy sheshimder qabyldaý úshin keńistik saqtalyp otyr. Eger qarjy naryqtarynda qubylmalylyq artatynyn kóretin bolsaq, biz qarjy turaqtylyǵyna nuqsan keltirmesten, aqsha-kredit talaptaryn eleýli túrde kúsheite alamyz», - dedi UB tóraǵasy.
Ǵalymjan Pirmatov infliatsiiany tómendetý boiynsha jalpy saiasattyń bir bóligi retinde bazalyq mólsherlemege qatysty sheshim qabyldaýǵa qatysty da toqtaldy.
«Biz syrtqy geosaiasi táýekelderdiń paida bolǵanyn eskere otyryp, ol qiyndyqtardy sezinýge ári túsinýge májbúrmiz. Bizdiń barlyq áreketimiz Qazaqstanda baǵa jáne qarjy turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bazalyq mólsherlemeni arttyrýymyzdyń ózi infliatsiialyq kútýdiń ornyn toltyrady jáne teńgedegi jinaqtardyń kiristiligin joǵarylatady. Iaǵni, halyqtyń jinaqtaýǵa degen umtylysyn yntalandyra otyryp, infliatsiialyq qysymdy jeńildetýge tyrysamyz. Biz bazalyq mólsherlemeni kótergennen keiin Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qory usynatyn eń joǵary mólsherlemeler de birden ósti», - dedi ol.
Onyń atap ótýinshe, Qazaqstan Ulttyq banki Úkimetpen birlesip teńgedegi salymdardy qorǵaý baǵdarlamasyn jariialady. Ol 10 paiyz mólsherinde ótemaqy tóleýdi qarastyrady. Bul sharalardyń barlyǵy teńgedegi jinaqtardyń kiristiligin arttyrýǵa, halqymyzdy qoldaýǵa jáne ekonomikadaǵy infliatsiialyq qysymdy tómendetýge baǵyttalǵan.
«Qalypty jaǵdaida bazalyq mólsherlemeniń ósýi belgili bir dárejede ekonomikadaǵy aqsha quny ósýi úshin jasalatynyn qosymsha atap ótkim keledi. Qandai da bir jolmen kredit qarajatynyń qoljetimdilik deńgeii tómendeýi múmkin. Dál osy jaǵdaida biz ekonomikadaǵy aqsha qunyn arttyrý jáne kredit berýdiń qoljetimdiligin shekteý úshin jasaǵan joqpyz. Biz mólsherlemeni bankterdi qarjylandyrý úshin kóterdik. Óitkeni, bankterdiń bazasy halyq depozitterinen quralady, onyń kómegimen bank halyqqa kredit beredi. Eger halyqtyń devalvatsiialyq jáne infliatsiialyq kútýleri úi sharýashylyǵyn júrgizý tásilderiniń ózgerýine, iaǵni depozittik bazanyń dollarlanýyna ákep soqtyrar bolsa, onda bankterde kredit berýge múmkindik beretin qor jinaqtaý bazasy taýsylyp qalar edi. Sondyqtan bul sheshim bankterdiń ekonomikamyzdy kreditteýge múmkindigi bolýy úshin jasalyp otyr», - dedi Ǵalymjan Pirmatov.
Ol rýbl baǵamy dinamikasynyń teńge baǵamyna áseri jáne valiýta naryǵyndaǵy qazirgi ahýalǵa da jeke toqtalyp ótti.
«Jaǵdai shynymen de kúrdeli. Odan ári de sanktsiialar kúsheitilýi múmkin degen boljamdarǵa bailanysty saýda-sattyqta rýbldiń jaǵdaiy qubylmaly. Árine, Resei Federatsiiasy qazir bizdiń negizgi saýda áriptesimiz sanalady. Rýbl baǵamynyń dollarǵa shaqqandaǵy ózgerýi Qazaqstan teńgesine de áser etpei qoimaidy. Engizilgen sanktsiialardyń nátijesinde rýbl endi tehnikalyq túrde negizgi eki alańda – Máskeý birjasynda, ishki naryqta jáne bankaralyq naryqta saýdalanady. Ókinishke qarai, olarda baǵa belgileý ártúrli. Biz Máskeý birjasyna kóbirek qaraimyz, onda ótimdilik bar. Bankaralyq birjada ótimdilik kóp emes. Rýbldiń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy osy deńgeide bolsa da, rýbl segmenttiń ósýimen saýdalanatynyn atap ótkim keledi, onyń quny qansha bolýy kerek degen irgeli taldaý joq. Bul – naryqtyń qalypty yqpal etýi. Meniń oiymsha, teńge rýbl baǵamynyń áserine ushyrai bermeýge tiis jáne bizde qubylmalylyq ta ósti, biraq ol rýblge shaqqandaǵy baǵammen bir deńgeide emes. Qazaqstan men Resei arasyndaǵy saýda men saýda aǵynynyń qazir qalai ózgeretinin eskere otyryp, teńge men rýbl basqa tepe-teńdik qunyn tabady dep oilaimyn. Sondyqtan bul deńgeidiń qandai bolatynyn qazir aitý qiyn. Biraq biz qazirdiń ózinde sońǵy 6 jylda baiqalǵan deńgei endi biz úshin baǵdar bola almaitynyn túsindik», - dedi ol.
Onyń atap ótýinshe, Ulttyq bank belgilengen baǵamǵa kóshýdi qarastyrmaidy.
«Biz kezinde bul jaǵdaidan ótkenbiz. Ekonomikamyzdyń qurylymy baǵamdy belgili bir deńgeide ustap turýǵa, bekitýge tyrysqanymen, onyń arty kúrdeli túzetýge, bir ýaqytta devalvatsiiaǵa alyp kelgenin tájiribe kórsetip berdi. Belgilengen baǵam altyn-valiýta rezervterinen aitarlyqtai úlken shyǵystardy talap etedi. Eger biz muny sońǵy ret jasaýǵa tyrysqan 2014-2015 jyldardy eske alsaq, bizge 35 mlrd dollar qajet boldy, nátijesinde biz teńge baǵamyn báribir ustap tura almadyq. Belgilengen aiyrbastaý baǵamy sarapshylar ortasynda biznestiń investitsiialaryn, shyǵysyn, kirisin josparlai alatyn talap retinde usynylady jáne bul biznes úshin mańyzdy. Degenmen biznes belgisizdik kóptep oryn alǵan jaǵdaida ómir súre alady. Bul – aiyrbastaý baǵamy ǵana emes, baǵa, infliatsiia. Bul – kreditter boiynsha paiyzdyq mólsherlemeler. Bul, ádette, bolashaqqa úmit artý jáne erteńgi kúnge senim bildirý. Sondyqtan aiyrbastaý baǵamy – faktorlardyń biri ǵana»,- dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Sondai-aq Ǵalymjan Pirmatov infliatsiialyq kútýlerge jáne baǵa turaqtylyǵyna áser etetin basqa da faktorlarǵa da toqtaldy.
«Eger halyq, úi sharýashylyqtary jáne biznes – Ulttyq bank infliatsiiany ustap tura alady dep sense, infliatsiialyq kútýler turaqtalyp qalar edi, baǵalar qalai bolatyny, ekonomikadaǵy aqshanyń naqty quny qandai bolatyny túsinikti bolar edi. Qazaqstandaǵy biznes-ortaǵa áli de uzaq merzimdi senimdi qamtamasyz ete alsaq, biznes úshin jaqsy bolar edi – biznes pen úi sharýashylyqtarynyń ekonomikalyq sheshimder qabyldaýyna áser etetin máseleler óte kóp. Sondyqtan biz belgilengen baǵamǵa qaita oralýdy qarastyrmaitynymyzdy aitqym keledi. Qubylmaly aiyrbastaý baǵamy syrtqy kútpegen ózgeristerdi retteýge múmkindik beredi jáne biz úshin Qazaqstandaǵy baǵa turaqtylyǵy negizgi basymdyq bolyp qalady»,- dedi ol.
Ol Qazaqstan ekonomikasyn odan ári damytýdaǵy boljamdar men kezekti boljamdyq raýndtardyń qorytyndylaryna da egjei-tegjeili toqtalyp ótti.
«Syrtqy naryqtardaǵy jáne saýda áriptes elderdegi jaǵdaidyń ózgerýi boljamdy raýndty tolyq daiyndaýǵa qiyndyq týǵyzyp otyr. Osyǵan bailanysty negizgi baǵyttarǵa toqtalyp, ekonomikamyzdyń qysqa jáne orta merzimdi perspektivada ózin qalai ustaitynyna toqtalǵan jón. Qazaqstan ekonomikasynyń ósýin biz eksporttaityn negizgi energetikalyq resýrstardyń baǵasy, biýdjet shyǵystary qamtamasyz etedi jáne belgili bir dárejede eldegi epidemiologiialyq jaǵdaidyń jaqsarýy da iskerlik belsendilikti qalpyna keltirýge yqpal etedi. Jiyntyq suranys tarapynan investitsiialyq jáne tutynýshylyq suranys serpini bizdiń aldyńǵy boljamdarymyzben jáne baǵalaýlarymyzben salystyrǵanda anaǵurlym tómen bolatyndyǵyn, sondai-aq kóbine Resei Federatsiiasyna qarsy túpkilikti sanktsiialardyń aýqymymen jáne ol sanktsiialardyń álemdik ekonomikaǵa, Resei Federatsiiasynyń ekonomikasyna jáne bizdiń ekonomikamyzǵa qalai áser eterin eske salar edim. Sondyqtan osy faktorlardy eskere otyryp, biz 2022 jyly Qazaqstan ekonomikasynyń ósýi bizdiń aldyńǵy boljamdarymyzben salystyrǵanda tómendeý jaǵyna qarai ózgeshe bolady dep esepteimiz. Degenmen 2023 jyly ekonomikanyń ósý baǵyty qalpyna keledi degen boljam bar», - dedi Ǵalymjan Pirmatov.
UB tóraǵasynyń atap ótýinshe, infliatsiia aldyńǵy boljamdardan joǵary bolady jáne teńgeniń AQSh dollaryna qatysty baǵamynyń álsireýi negizgi faktorǵa jatady.
«Bul bizdiń azyq-túlik taýarlaryn da importtaitynymyzdy eskergende, infliatsiiaǵa teris áser etetin bolady. Mundai ózgeris proinfliatsiialyq qysym jasaidy. Resei Federatsiiasynda da infliatsiia ósýi yqtimal – bul infliatsiiany syrttan importtaityn faktor bolady. Azyq-túlik infliatsiiasy turǵysynan biz álemdik baǵanyń turaqty ósýin baiqaimyz. Resei Federatsiiasy siiaqty Ýkraina – iri astyq óndirýshilerdiń biri. Sony eskere otyryp, álemdik naryqtarǵa astyq pen dándi daqyldardy jetkizýde belgili bir deńgeide tapshylyq týyndaýy múmkin táýekeldiń joǵary ekenin túsinemiz. Qazir jetkizý tizbeginde kóptegen máseleler týyndap otyr. Tipti óndirilgen ónim bolsa da, sanktsiialar ritorikasy saqtalatynyn eskergen kúnde múmkindiginshe tiimdi ári naryqqa ońtaily túrde qalai jetkizýge bolatyny másele týdyratyny ras», - dep túiindedi oiyn Ulttyq bank basshysy.
