31 mamyr – Dúniejúzilik temekige qarsy kúres kúni. 1988 jyly Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń bastamasymen qolǵa alynǵan dástúrli shara biyl «Temeki jáne ókpe aýrýlary» taqyrybyna arnalady.
Shylymqorlyq – álemdegi eń úlken ziiandy ádetterdiń biri. Qazirgi tańda álemdegi ár tórtinshi erkek pen ár jiyrmasynshy áiel nikotinge táýeldi sanalady. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy men kóptegen elder oǵan kúreske barynsha kúshin salyp keledi. Ókinishke orai, temeki men sigara baǵasyn kóterý, temeki ónimderin jarnamalaýǵa tyiym salý, tipti, qoǵamdyq oryndarda shylym shegýdi shekteý de ázirge ońdy nátije bermei tur.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy málimetinshe, jyl saiyn álemde 7 million adam temeki saldarynan kóz jumady. Sonyń 890 myńǵa jýyǵy ózgeler shekken shylymnyń tútinine ýlanǵandar. Olardyń arasynda temeki ósiretin elderde turatyn balalar da bar. Iaǵni, passivti shylymqorlyq ta biz oilaǵandai qaýipsiz emes. Ol júrek-qan tamyry, júrektiń ishemiialyq aýrýy, ókpe, óńesh, asqazan obyry syndy t.b. aýrýlardyń birden-bir sebepkeri.
Resmi statistikaǵa súiensek, Qazaqstanda jyl saiyn aýrýhanaǵa jatatyn turǵyndardyń 68 paiyzy nemese 2 millionǵa jýyq adam – shuǵyl jaǵdaida jetkizilgender. Bylaisha aitqanda, árbir onynshy adam ómirine qaýip tónbeiinshe emdeý mekemeleriniń tabaldyryǵynan attamaidy degen sóz. Al, ólim-jitim jaǵynan alǵashqy orynda turǵan júrek-qan tamyry aýrýlary, tynys alý organdary aýrýlary men qaterli isiktiń qai-qaisysy da shylymqorlyq saldarynan bolatyn dertter.
Shyn máninde, eger ishki organdardy jyl saiyn tekserip otyratyn bolsa munyń aldyn alýǵa bolar edi, deidi mamandar. Temeki shegetinder úshin júrek pen ókpeni turaqty baqylaýda ustaýdyń mańyzy zor. Onyń ústine, memleket halyqqa járdem retinde kepildendirilgen tegin meditsinalyq kómek paketin usynady. Atalǵan paketke jalpy praktika dárigeriniń qabyldaýy men konsýltatsiiasy, kózdiń kórý qabileti men kóz qysymyn tekserý, qandaǵy holesterin, gliýkoza deńgeiin tekserý úshin qan tapsyrý, elektrokardiogramma, fliýorografiia, spirografiia syndy qyzmetter kiredi. Organizmde shylymnyń saldarynan bolyp jatqan ózgerister men aýytqýlardy osy protsedýralar arqyly erterek anyqtaýǵa bolady.
Memlekettik tapsyrys sheńberinde kórsetiletin kepildendirilgen meditsinalyq kómekti Qazaqstanda turatyn ár azamat paidalana alady. Biýdjet qarajaty esebinen kórsetiletin kómek profilaktikalyq, diagnostikalyq jáne emdik qyzmetterden turady.
2019 jyly densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýǵa qazynadan 972,7 mlrd teńge bólindi. Onyń 395,4 mlrd teńgesi emhanalyq-ambýlatorlyq kómekke baǵyttalady, negizinen profilaktikalyq sharalarǵa den qoiylmaq.
Oǵan qosa, tegin meditsinalyq kómekti memlekettik qana emes, jeke menshik klinikalar da kórsetedi. Biyl memlekettik tapsyrysty oryndap jatqan 1403 meditsina uiymynyń 701-i – jeke menshik. 2018 jylmen salystyrǵanda olardyń sany 57-ge kóbeigen. Al, memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa qulshynys bildirgen jeke sýbektilerdiń sany jaǵynan Shymkent, Nur-Sultan, Almaty qalalary men Qyzylorda, Jambyl oblystary kósh bastap tur.
Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory baspasóz qyzmetiniń málimeti boiynsha
