QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken kezekti Úkimet otyrysynda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany turaqtandyrý sharalary qaraldy. Júrgizilip jatqan jumystar týraly saýda jáne integratsiia ministri Baqyt Sultanov baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Ministr atap ótkendei, aǵymdaǵy jyldyń qańtar aiynda maýsymdyq baǵanyń 0,3%-ǵa óskeni baiqaldy. Bul rette, ol ótken jylǵy qańtarǵa qaraǵanda 2 ese tómen jáne aldyńǵy jyldardaǵy alǵashqy ailaryndaǵy baǵanyń ósýimen salystyrmaly.
«Birqatar jedel jáne júieli sharalar qabyldaý úshin barlyq quraldar men múmkindikter bar dep esepteimiz. Birinshiden, jergilikti atqarýshy organdar men baqylaýshy organdardyń aýmaqtyq bólimsheleri qoldanystaǵy tetikterdi barynsha paidalanýy qajet. Shekti baǵany bekitý tetigin belsendi paidalaný qajet», — dedi B. Sultanov.
Ministrdiń aitýynsha, turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý jáne paidalaný túbegeili ózgeristerdi talap etedi.
«Osyndai balamaly quraldardyń biri jeńildetilgen qarjylandyrý arqyly baǵany ustap turý mindettemelerin qabyldaý boiynsha saýda jelilerin yntalandyrý tetigi bolyp tabylady. Biz ony «ainalym shemasy» dep atadyq jáne óńirlerdi ony belsendi paidalanýǵa birneshe ret shaqyrdyq. Alaida, bul qural, Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynan basqa esh jerde qoldanýǵa alynbady. Is júzinde baǵany tejeýdiń eń yńǵaily tetigi naryqtyń básekelestigin qorǵaý jónindegi sharalar bolyp otyr», — dedi B. Sultanov.
Monopoliiaǵa qarsy organ 2019 jyly 198 habarlama jiberdi, onyń ishinde 83 habarlama saýda jelilerine jiberildi. Olardyń 182-si, onyń ishinde 75-i saýda jelilerimen oryndaldy. Bul baǵanyń ósýin birshama turaqtandyrýǵa múmkindik berdi. Ótken jyldyń jeltoqsan aiynda ol tek 0,1%-ǵa ósti. Al aldyńǵy jyldyń tiisti aiynda bul kórsetkish 1,4%-ǵa qurady. Deldaldarmen jumys isteý kezinde baǵa kelisimderine qarsy kúres ádisteri qoldanylýy tiis.
B. Sultanov atap ótkendei, ekinshiden, ishki naryqty otandyq azyq-túlikpen tolyqtyrýdy qamtamasyz etý qajet.
Saýda jáne integratsiia ministrligi Áleýmettik mańyzdy taýarlardy óndirýshilerdiń barlyq qaýymdastyqtarymen kezdesýler ótkizdi. Kezdesýlerdiń qorytyndysy boiynsha Qazaqstannyń barlyq azyq-túlik taýarlary boiynsha óndiristi ulǵaitý boiynsha úlken áleýet bar ekenin kórsetti. Agroónerkásiptik keshenin damytý Memlekettik baǵdarlamasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý kólemin ulǵaitý úshin sýbsidiia alýshylarǵa biznestiń qarsy mindettemelerin belgileý tetigi kózdelgen.
Úshinshiden, taýarlardy saqtaý men tutynýshylarǵa jetkizýdiń zamanaýi infraqurylymyn qurý qajet.
«Bul infraqurylymdy qurý bizdi tiimsiz deldaldar jelisinen aryltady jáne qosylǵan qunnyń barlyq tizbegi boiynsha marjinaldyqtyń ashyq deńgeiin belgileýge múmkindik beredi. Tiimsiz deldaldardy boldyrmaityn otandyq taýar óndirýshiler úshin ónimdi tikelei ótkizý arnasy paida bolady. Ónimdi saqtaý jáne tiimdi bólý úshin qajetti jaǵdailar jasalatyn bolady», — dedi B. Sultanov.
Budan ózge, ministrlik memlekettik organdarmen jáne damý institýttarymen birlesip Qazaqstanda tiimdi taýar ótkizý júiesin qurý boiynsha jumys júrgizýde.
Aǵymdaǵy jylǵy 15 qańtarda Premer-Ministr janynan jańa jobalyq ofis quryldy, ol apta saiyn múddeli memlekettik organdar men Aziia damý bankiniń qatysýymen otyrystar ótkizýdi bastady.
«Taýar ótkizý infraqurylymy aiasynda 15 agro-logistikalyq ortalyq qurý josparlanýda. Ortalyqtar óndirýshilerdiń janynda bolady jáne taýarlardy jinaýdy, saqtaýdy jáne bastapqy óńdeýdi júzege asyrady. Sondai-aq kóterme-taratý ortalyqtarynyń jelisi qurylatyn bolady. Bul kópfýnktsionaldy ortalyqtar óndirýshiler men satyp alýshylardyń kezdesý ornyna ainalady. Zamanaýi kóterme bazarlar júiesi qalyptasady jáne taýarlardy jetkizý logistikasy ońtailandyrylady», — dep túsindirdi B. Sultanov.
Tórtinshiden, baǵa monitoringi jáne elektrondyq saýdany damytý úshin halyqty tartý qajet.
«2019 jyldyń jeltoqsanynda Qaraǵandy qalasynda PRICE SCANNER baǵa monitoringi úshin mobildi qosymsha iske qosyldy. Baǵalar týraly barlyq derekter azamattardan alynǵan aqparatqa negizdelgen. Budan basqa, elektrondyq saýda alańdaryn iske qosý boiynsha jumystar júrgizilýde. Máselen, búgingi kúnde Ońai Bazar jáne Happy food Astana siiaqty jeliler ashyldy. Olar ónimdi óndirýshiden tutynýshyǵa deiin jetkizý tizbegin ońtailandyrýǵa jáne halyq úshin taýarlardyń qoljetimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», — dedi ministr.
Óz kezeginde aýyl sharýashylyǵy ministri Saparhan Omarov vedomstvonyń ishki naryqty azyq-túlik taýarlarymen tolyqtyrý boiynsha sharalar keshenin iske asyryp jatqanyn baiandady.
Azyq-túlik taýarlarynyń barlyq negizgi túrleri boiynsha qamtamasyz etý 80% jáne odan da kóp paiyzdy, al keibireýleri boiynsha 100%-dan astamyn quraidy. Buǵan alma (69,5%), balyq (62%), shujyq ónimderi (61,1%), irimshik jáne súzbe (58,4%), qant (54,4%) jáne qus eti (51,2%) kirmeidi, olar boiynsha importqa táýeldilik bar.
«Atap aitqanda, qus eti, irimshik jáne súzbe, sary mai, qant, alma jáne shujyq ónimderi boiynsha import almastyrý jumystary júrgiziletin bolady. Qazirdiń ózinde uzaq merzimdi salalyq baǵdarlamalar ázirlendi. 2020 jyly qýaty 105 myń tonna 25 taýarlyq sút fermasy, 3 et kombinaty, qýaty 73 myń tonna 8 qus fabrikasy salynatyn bolady, 2000 gektarǵa baq otyrǵyzý josparlanýda, Jambyl jáne Pavlodar oblystarynda jylyna jalpy óndiris qýaty 200 myń tonna qant óndiretin 2 qant zaýyty qurylysyn salý bastaldy jáne jumys istep turǵan 3 qant zaýyttaryna jańǵyrtý júrgizý josparlanýda», — dedi aýyl sharýashylyǵy ministri.
S. Omarov atap ótkendei, qazirgi kezde oń ózgerister bar. Mysaly alma boiynsha sońǵy jyldary ónimdilik 70 ts/ga-dan 74 ts/ga-ǵa deiin artty. Sáikesinshe óndiris kólemi 18%-ǵa artty. Otandyq óndiristiń almamen qamtamasyz etilýi 65%-dan 69,5%-ǵa deiin artty.
Qant boiynsha óndiris kólemi 345 myń tonnadan 505 myń tonnaǵa deiin, ónimdilik 285 ts/ga-dan 305 ts/ga-ǵa deiin artty. Otandyq óndiristiń qantpen qamtamasyz etilýi 7% - dan 14% - ǵa deiin artty.
Irimshik pen súzbe boiynsha óndiris kólemi 2019 jyly 7,5%-ǵa ósip, 29,5 myń tonnany qurady. Ózindik óndiris ishki naryqtyń qajettiligin 58%-ǵa jabady (50,5 myń tonna).
Qus eti óndirisi 3 jylda (2016-2018 jj.) 26%-ǵa artyp, 192 myń tonnany qurady.
Makaron boiynsha 2019 jyly 165,3 myń tonna makaron ónimderi óndirildi (2018 jylǵa qarai ósim 4,3%), ishki tutyný 140 myń tonnaǵa baǵalanady, bul halyqtyń qajettiligin makaron ónimderimen tolyq jabady.
Aziia Damý Bankiniń Qazaqstandaǵy óńirlik ókili Djovanni Kappanelli ADB kóterme saýda naryqtaryn, agro-logistikalyq jáne kóterme-taratý ortalyqtaryn damytý strategiiasy boiynsha egjei-tegjeili jospar men jol kartasyn ázirlegenin habarlady.
D. Kappanellidiń aitýynsha, aýyl sharýashylyǵy kóterme saýda naryqtaryn jáne agro-logistikalyq ortalyqtardy qurý azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń qubylmalylyǵyn tómendetýge, fermerlerdiń saýdanyń ústeme baǵasynan ádil úles alýyna qol jetkizýge múmkindik beredi. Bul, óz kezeginde, olarǵa úlken kiris ákelip, astyqtan keiingi shyǵyndardy qysqartýǵa jol ashady.
Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary – qarjy ministri Álihan Smaiylov Premer-Ministr Asqar Maminniń áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý aiasynda qysqa merzimdi jáne uzaq merzimdi sharalar paketi daiyndalyp, iske asyrylyp jatqanyn habarlady. Ol óńirler ákimderi atalǵan sharalardy júzege asyrýǵa erekshe nazar aýdarýy tiis ekenin atap ótti. Qysqa merzimdi sharalar aiasynda azyq-túlik ónimderiniń baǵasynyń ósýine jol bermeý úshin QR AShM jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, azyq-túlik taýarlarynyń mańyzdy túrleri boiynsha óndiris, eksport, import jáne tutyný teńgerimin daiyndaýy tiis. Osy teńgerimder negizinde árbir óńirdiń ishki naryǵynda azyq-túlik taýarlary usynystarynyń talap etiletin kólemin qamtamasyz etý qajet.
