قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن كەزەكتٸ ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانى تۇراقتاندىرۋ شارالارى قارالدى. جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ماۋسىمدىق باعانىڭ 0,3%-عا ٶسكەنٸ بايقالدى. بۇل رەتتە, ول ٶتكەن جىلعى قاڭتارعا قاراعاندا 2 ەسە تٶمەن جەنە الدىڭعى جىلدارداعى العاشقى ايلارىنداعى باعانىڭ ٶسۋٸمەن سالىستىرمالى.
«بٸرقاتار جەدەل جەنە جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ ٷشٸن بارلىق قۇرالدار مەن مٷمكٸندٸكتەر بار دەپ ەسەپتەيمٸز. بٸرٸنشٸدەن, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەن باقىلاۋشى ورگانداردىڭ اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸ قولدانىستاعى تەتٸكتەردٸ بارىنشا پايدالانۋى قاجەت. شەكتٸ باعانى بەكٸتۋ تەتٸگٸن بەلسەندٸ پايدالانۋ قاجەت», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ جەنە پايدالانۋ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەردٸ تالاپ ەتەدٸ.
«وسىنداي بالامالى قۇرالداردىڭ بٸرٸ جەڭٸلدەتٸلگەن قارجىلاندىرۋ ارقىلى باعانى ۇستاپ تۇرۋ مٸندەتتەمەلەرٸن قابىلداۋ بويىنشا ساۋدا جەلٸلەرٸن ىنتالاندىرۋ تەتٸگٸ بولىپ تابىلادى. بٸز ونى «اينالىم سحەماسى» دەپ اتادىق جەنە ٶڭٸرلەردٸ ونى بەلسەندٸ پايدالانۋعا بٸرنەشە رەت شاقىردىق. الايدا, بۇل قۇرال, نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارىنان باسقا ەش جەردە قولدانۋعا الىنبادى. ٸس جٷزٸندە باعانى تەجەۋدٸڭ ەڭ ىڭعايلى تەتٸگٸ نارىقتىڭ بەسەكەلەستٸگٸن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ شارالار بولىپ وتىر», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
مونوپوليياعا قارسى ورگان 2019 جىلى 198 حابارلاما جٸبەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە 83 حابارلاما ساۋدا جەلٸلەرٸنە جٸبەرٸلدٸ. ولاردىڭ 182-سٸ, ونىڭ ٸشٸندە 75-ٸ ساۋدا جەلٸلەرٸمەن ورىندالدى. بۇل باعانىڭ ٶسۋٸن بٸرشاما تۇراقتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ٶتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ول تەك 0,1%-عا ٶستٸ. ال الدىڭعى جىلدىڭ تيٸستٸ ايىندا بۇل كٶرسەتكٸش 1,4%-عا قۇرادى. دەلدالدارمەن جۇمىس ٸستەۋ كەزٸندە باعا كەلٸسٸمدەرٸنە قارسى كٷرەس ەدٸستەرٸ قولدانىلۋى تيٸس.
ب. سۇلتانوۆ اتاپ ٶتكەندەي, ەكٸنشٸدەن, ٸشكٸ نارىقتى وتاندىق ازىق-تٷلٸكپەن تولىقتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى تاۋارلاردى ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بارلىق قاۋىمداستىقتارىمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸ. كەزدەسۋلەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ بارلىق ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى بويىنشا ٶندٸرٸستٸ ۇلعايتۋ بويىنشا ٷلكەن ەلەۋەت بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸن دامىتۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن سۋبسيدييا الۋشىلارعا بيزنەستٸڭ قارسى مٸندەتتەمەلەرٸن بەلگٸلەۋ تەتٸگٸ كٶزدەلگەن.
ٷشٸنشٸدەن, تاۋارلاردى ساقتاۋ مەن تۇتىنۋشىلارعا جەتكٸزۋدٸڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ قاجەت.
«بۇل ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ بٸزدٸ تيٸمسٸز دەلدالدار جەلٸسٸنەن ارىلتادى جەنە قوسىلعان قۇننىڭ بارلىق تٸزبەگٸ بويىنشا مارجينالدىقتىڭ اشىق دەڭگەيٸن بەلگٸلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تيٸمسٸز دەلدالداردى بولدىرمايتىن وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن ٶنٸمدٸ تٸكەلەي ٶتكٸزۋ ارناسى پايدا بولادى. ٶنٸمدٸ ساقتاۋ جەنە تيٸمدٸ بٶلۋ ٷشٸن قاجەتتٸ جاعدايلار جاسالاتىن بولادى», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
بۇدان ٶزگە, مينيسترلٸك مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە دامۋ ينستيتۋتتارىمەن بٸرلەسٸپ قازاقستاندا تيٸمدٸ تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە.
اعىمداعى جىلعى 15 قاڭتاردا پرەمەر-مينيستر جانىنان جاڭا جوبالىق وفيس قۇرىلدى, ول اپتا سايىن مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ قاتىسۋىمەن وتىرىستار ٶتكٸزۋدٸ باستادى.
«تاۋار ٶتكٸزۋ ينفراقۇرىلىمى اياسىندا 15 اگرو-لوگيستيكالىق ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ورتالىقتار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جانىندا بولادى جەنە تاۋارلاردى جيناۋدى, ساقتاۋدى جەنە باستاپقى ٶڭدەۋدٸ جٷزەگە اسىرادى. سونداي-اق كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلٸسٸ قۇرىلاتىن بولادى. بۇل كٶپفۋنكتسيونالدى ورتالىقتار ٶندٸرۋشٸلەر مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ كەزدەسۋ ورنىنا اينالادى. زاماناۋي كٶتەرمە بازارلار جٷيەسٸ قالىپتاسادى جەنە تاۋارلاردى جەتكٸزۋ لوگيستيكاسى وڭتايلاندىرىلادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ب. سۇلتانوۆ.
تٶرتٸنشٸدەن, باعا مونيتورينگٸ جەنە ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ ٷشٸن حالىقتى تارتۋ قاجەت.
«2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قاراعاندى قالاسىندا PRICE SCANNER باعا مونيتورينگٸ ٷشٸن موبيلدٸ قوسىمشا ٸسكە قوسىلدى. باعالار تۋرالى بارلىق دەرەكتەر ازاماتتاردان الىنعان اقپاراتقا نەگٸزدەلگەن. بۇدان باسقا, ەلەكتروندىق ساۋدا الاڭدارىن ٸسكە قوسۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. مەسەلەن, بٷگٸنگٸ كٷندە وڭاي بازار جەنە Happy food Astana سيياقتى جەلٸلەر اشىلدى. ولار ٶنٸمدٸ ٶندٸرۋشٸدەن تۇتىنۋشىعا دەيٸن جەتكٸزۋ تٸزبەگٸن وڭتايلاندىرۋعا جەنە حالىق ٷشٸن تاۋارلاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ مينيستر.
ٶز كەزەگٸندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ساپارحان وماروۆ ۆەدومستۆونىڭ ٸشكٸ نارىقتى ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىمەن تولىقتىرۋ بويىنشا شارالار كەشەنٸن ٸسكە اسىرىپ جاتقانىن باياندادى.
ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ بارلىق نەگٸزگٸ تٷرلەرٸ بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ 80% جەنە ودان دا كٶپ پايىزدى, ال كەيبٸرەۋلەرٸ بويىنشا 100%-دان استامىن قۇرايدى. بۇعان الما (69,5%), بالىق (62%), شۇجىق ٶنٸمدەرٸ (61,1%), ٸرٸمشٸك جەنە سٷزبە (58,4%), قانت (54,4%) جەنە قۇس ەتٸ (51,2%) كٸرمەيدٸ, ولار بويىنشا يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك بار.
«اتاپ ايتقاندا, قۇس ەتٸ, ٸرٸمشٸك جەنە سٷزبە, سارى ماي, قانت, الما جەنە شۇجىق ٶنٸمدەرٸ بويىنشا يمپورت الماستىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ۇزاق مەرزٸمدٸ سالالىق باعدارلامالار ەزٸرلەندٸ. 2020 جىلى قۋاتى 105 مىڭ توننا 25 تاۋارلىق سٷت فەرماسى, 3 ەت كومبيناتى, قۋاتى 73 مىڭ توننا 8 قۇس فابريكاسى سالىناتىن بولادى, 2000 گەكتارعا باق وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا, جامبىل جەنە پاۆلودار وبلىستارىندا جىلىنا جالپى ٶندٸرٸس قۋاتى 200 مىڭ توننا قانت ٶندٸرەتٸن 2 قانت زاۋىتى قۇرىلىسىن سالۋ باستالدى جەنە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان 3 قانت زاۋىتتارىنا جاڭعىرتۋ جٷرگٸزۋ جوسپارلانۋدا», — دەدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ.
س. وماروۆ اتاپ ٶتكەندەي, قازٸرگٸ كەزدە وڭ ٶزگەرٸستەر بار. مىسالى الما بويىنشا سوڭعى جىلدارى ٶنٸمدٸلٸك 70 تس/گا-دان 74 تس/گا-عا دەيٸن ارتتى. سەيكەسٸنشە ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 18%-عا ارتتى. وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ المامەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ 65%-دان 69,5%-عا دەيٸن ارتتى.
قانت بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 345 مىڭ توننادان 505 مىڭ تونناعا دەيٸن, ٶنٸمدٸلٸك 285 تس/گا-دان 305 تس/گا-عا دەيٸن ارتتى. وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ قانتپەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ 7% - دان 14% - عا دەيٸن ارتتى.
ٸرٸمشٸك پەن سٷزبە بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 2019 جىلى 7,5%-عا ٶسٸپ, 29,5 مىڭ توننانى قۇرادى. ٶزٸندٸك ٶندٸرٸس ٸشكٸ نارىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن 58%-عا جابادى (50,5 مىڭ توننا).
قۇس ەتٸ ٶندٸرٸسٸ 3 جىلدا (2016-2018 جج.) 26%-عا ارتىپ, 192 مىڭ توننانى قۇرادى.
ماكارون بويىنشا 2019 جىلى 165,3 مىڭ توننا ماكارون ٶنٸمدەرٸ ٶندٸرٸلدٸ (2018 جىلعا قاراي ٶسٸم 4,3%), ٸشكٸ تۇتىنۋ 140 مىڭ تونناعا باعالانادى, بۇل حالىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن ماكارون ٶنٸمدەرٸمەن تولىق جابادى.
ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ قازاقستانداعى ٶڭٸرلٸك ٶكٸلٸ دجوۆانني كاپپانەللي ادب كٶتەرمە ساۋدا نارىقتارىن, اگرو-لوگيستيكالىق جەنە كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن دامىتۋ ستراتەگيياسى بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلٸ جوسپار مەن جول كارتاسىن ەزٸرلەگەنٸن حابارلادى.
د. كاپپانەلليدٸڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى كٶتەرمە ساۋدا نارىقتارىن جەنە اگرو-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى قۇرۋ ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانىڭ قۇبىلمالىلىعىن تٶمەندەتۋگە, فەرمەرلەردٸڭ ساۋدانىڭ ٷستەمە باعاسىنان ەدٸل ٷلەس الۋىنا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل, ٶز كەزەگٸندە, ولارعا ٷلكەن كٸرٸس ەكەلٸپ, استىقتان كەيٸنگٸ شىعىنداردى قىسقارتۋعا جول اشادى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ پرەمەر-مينيستر اسقار ماميننٸڭ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا قىسقا مەرزٸمدٸ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ شارالار پاكەتٸ دايىندالىپ, ٸسكە اسىرىلىپ جاتقانىن حابارلادى. ول ٶڭٸرلەر ەكٸمدەرٸ اتالعان شارالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋى تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قىسقا مەرزٸمدٸ شارالار اياسىندا ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن قر اشم جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ ماڭىزدى تٷرلەرٸ بويىنشا ٶندٸرٸس, ەكسپورت, يمپورت جەنە تۇتىنۋ تەڭگەرٸمٸن دايىنداۋى تيٸس. وسى تەڭگەرٸمدەر نەگٸزٸندە ەربٸر ٶڭٸردٸڭ ٸشكٸ نارىعىندا ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى ۇسىنىستارىنىڭ تالاپ ەتٸلەتٸن كٶلەمٸن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
