Tatýlyq pen birliktiń ordasyna ainalǵan Qazaqstan búginde kóp elderge úlgi bolyp otyr. Baitaq elde birligi buzylmaǵan 100-den astam etnos ókilderi turady. Qily zamanda taǵdyr tálkegimen tarihi Otandarynan ajyrap qalǵan san túrli ulttar kieli qazaq jerinen qonys taýyp ósip-ónip jatyr. Tili men dini, túri men salt-dástúri bólek bolsa da olardyń ana tilderi men salt-dástúrlerin ustanýǵa eshqandai kedergi joq. Óitkeni barlyǵymyzdyń Otanymyz bir, ol- táýelsiz Qazaqstan.
Ustamdylyq barsha ultqa tán qasiet
Birlik kúni qarsańynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵaly¬ǵymen Qazaqstan halqy Assambleiasynyń «Birlik. Jasampaz¬dyq. Órleý» atty HHHIII sessiiasy ótkeni belgili. Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń til máselesine qatysty aitqan paiymdy pikiri qazirgi zaman aǵymyna qarai naqty iske órilgen. Memleket basshysy til taqyrybyna kelgende ustamdylyq tanytý kerektigin aitty.
«Til – kóptegen memleket úshin ózekti máseleniń biri. Osy máseleniń durys sheshilýi kez kelgen eldegi qoǵamdyq-saiasi ahýaldyń turaqtylyǵyna edáýir yqpal etetinin tarihtyń ózi kórsetip otyr. Qazaqstanda da solai. Biz osy shetin máselege kelgende syrtqy-ishki faktorlardy eskere otyryp, strategiialyq ustamdylyq jáne toleranttyq tanytýymyz qajet. Biraq bul bizdiń memlekettik tildi jan-jaqty damytýǵa basa nazar aýdaratynymyzdy joqqa shyǵarmaidy. Men qazaq tili ýaqyt óte kele etnosaralyq qatynas tiline ainalatynyna senimdimin», - dedi.
Toleranttyq – turaqtylyq kepili
Sessiia barysynda Memleket basshysy Q.K. Toqaev terrorizm qaýpine toqtaldy.
«Biz jahandyq kataklizm beleń alyp, túrli memleketter arasynda áskeri-saiasi, saýda-ekonomikalyq teketires, tipti mádeni-gýmanitarlyq tartys kúsheiip bara jatqanyna kýá bolyp otyrmyz. Radikaldy ideologiiany dáripteý jáne ksenofobiia otyn tutatý úshin halyqaralyq turaqsyzdyqty paidalanyp qalǵysy keletinderdiń áreketi anyq kórinýde. Keibir memleketterdiń geostrategiialyq ambitsiiasynan etnodini astar izdeýge tyrysatyndardyń, tipti, ony órkenietaralyq qaqtyǵys retinde kórsetkisi keletinderdiń úni qatty shyǵa bastady. Sonyń saldarynan qazir álemniń ár túkpirinde túrli ekstremistik kúshterdiń belsendiligi artyp kele jatqany baiqalady», – dedi Prezident.
Lańkestik qaýip-qaterler aldyńǵy shepke shyqqan ýaqytta memlekettik til máselesi syndy kúrdeli taqyryptardy qozǵap, ultarazdyqty týyndatýdyń qajeti joqtyǵyn kóptegen mamandar da aityp otyr. Osyndai kezeńde Qazaqstan Halqy Assambleiasynyń jumysy asa mańyzdy ekeni ras. Qazaqstan saiasi zertteýler institýty Qoǵamdyq pikirdi zertetý bóliminiń bas sarapshysy Gúlnaz Qasimova Qazaqstan halqy Assambleiasyn (QHA) – áleýmettik integratsiianyń quraly dep esepteidi.
«Jaqynda Máskeýde oryn alǵan lańkestik áreketter tek Resei qoǵamyn ǵana emes, onyń shekarasynan tys jerlerde de qatty alańdaýshylyq týdyrdy. Bul kútpegen oqiǵa radikaldy jáne ekstremistik aǵymdardyń destrýktivti áserin tiisinshe baǵalamaýdyń saldary qandai bolatynyn taǵy bir dáleldedi. Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleiasynyń HHHII sessiiasynda sóilegen sózinde jahandyq turaqsyzdyqty radikaldy ideialardy ilgeriletý jáne ksenofobiiany qozdyrý maqsatynda paidalaný áreketteriniń kúsheiýine, sondai-aq olarǵa qarsy turý qajettiligine erekshe nazar aýdardy. Bul máselede Prezident QHA-ǵa áleýmettik integratsiia men belsendi patriotizmniń jetekshi institýty rólin júkteidi», - deidi Gúlnaz Qasimova.
Sonymen qatar Qazaqstan halqy Assambleiasynda «Aqsaqaldar keńesi» jumys isteidi. 2023 jyly qurylǵan bul joba dini ekstremizmniń aldyn alýdyń tiimdi tetikterin qurýdy qarastyrady. Óńirlerde barlyǵy 1119 «Aqsaqaldar keńesi» jumys isteidi, onyń quramynda jeti myńnan astam adam bar.
«Qazirgi tańda elimizdiń barlyq óńirlerindegi qoǵamdyq pikir kóshbasshylarynyń basyn biriktirgen «Aqsaqaldar keńesi» ekstremizmniń aldyn alý, radikaldy ideialardy nasihattaý syndy túrli máselelerdi qamtýda. Keńes jumysyna qandai da bir baǵa berýge áli erte ekenine qaramastan, mundai máselelerdi qyzmet baǵyttarynyń qataryna qosý kóńilge qonymdy. Aqsaqaldar keńesin mysalǵa ala otyryp, QHA aiasynda atqarylyp jatqan sharalardyń shielenisterdiń aldyn alýǵa, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitýǵa áleýeti bar ekenin kóremiz. Assambleia memleket, qoǵamdyq uiymdar jáne jergilikti qoǵamdastyq arasynda migranttardy biriktirýge jáne kópultty aimaqtardaǵy ómir súrý jaǵdailaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan áleýmettik jobalardy júzege asyrý úshin deldal bola alady. Sonymen qatar QHA mádenietaralyq almasý jobalaryn, sonyń ishinde stýdentter almasýyn, mádeni festivalderdi, til kýrstaryn jáne basqa da is-sharalardy qoldaý jáne bastamashylyq etý arqyly qazaqstandyqtar arasyndaǵy ózara túsinistik pen toleranttylyqty nyǵaitýǵa kómektesýi kerek» - dep oi túiindedi Gúlnaz Qasimova.
Til máselesine baiyptylyq qajet
Tilderdi damytý – elimizdegi mem¬lekettik saiasattyń eń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Úkimetiniń qaýlysymen elimizde til saiasatyn iske asyrýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵan. Degenmen kópultty memlekette qazaq tiliniń memlekettik til mártebesine sai qyzmet etýin qamtamasyz etý – kúrdeli másele ekeni jasyryn emes.
«Qazaqstanda memlekettik til saiasaty durys baǵytta júrgizilip kele jatyr. Memlekettik til – qazaq tiliniń qoldanys aiasyn keńeitý, ony azamattardyń barlyǵy meńgerýi úshin qajetti materialdyq-tehnikalyq jaǵdailardyń barlyǵy elimizde bar. Qazaqstan halqy Assambleiasynyń sessiiasynda prezidentimizdiń til máselesin kóterýiniń úlken mán-mańyzy bar», - deidi sarapshy Gúlnaz Qasimova.
Qyzbalyq qurdymǵa ketiredi
Sońǵy jyldary áleýmettik jelilerde máseleniń saiasilanýy baiqalady. Memlekettik til saiasatyna kelgende qoǵam pikiri san-saqqa júgirip tur. Qazaqstan azamattary arasynda toqtaýsyz pikirtalas júrip jatqanyn áleýmettik jelilerden ańǵarý qiyn emes. Osy túitkilge qatysty Prezident¬ aitqan pikirler jai ǵana niet emes, búgingi zaman talabyna qarai bergen naqty baǵyt-baǵdar bolyp tabylady. Óitkeni ortaq túsinistik tappaǵan elde birlik bolmaidy.
Qoǵam belsendisi Murat Balabai «Til máselesinde qazaqqa salqynqandylyq qajet. Bizdiń muratymyz, strategiiamyz túsinikti. Taktikamyz búgingidei bolyp qala bergeni durys. Osy rette Ábish Kekilbaevtyń «Búgingi otanshyldyq – tózim, búgingi erlik – sabyr, búgingi eldik – tynyshtyq» degen ustanymy oryndy dep esepteimin. Bizdiń pragmatik bolǵanymyz jón. Ulttyq saiasatta qyzbalyq, emotsiia, jalǵan namys degen bolmaý kerek. Máseleni saiasilandyrýdy qarsy jaq kútip otyr. Aýyzdarynan sýy aǵyp, synyqqa syltaý izdep júrgen olarǵa múmkindik bermeý kerek», - degen pikir bildirdi.
Sarapshylardyń pikirinshe, qazirgi tańda elimiz ǵylymdy damytýǵa, tsifrlandyrýǵa, qazaq tilinde kontent jasaýǵa, ekonomikalyq táýelsizdikti nyǵaitýǵa kúsh salýy qajet. Abai atamyz aitqandai, Qazaqstan halqy «aqyryn júrip, anyq basatyn» kezeńde tur. Belgili ǵalym Mekemtas Myrzahmetov «Meniń oiymsha qazaq tilin kúshpen úiretýge bolmaidy. Sebebi, eli¬mizdegi ózge ult ókilderiniń talap-tilegimen de sanasýymyz kerek. Alaida, til úirený úshin árbir azamat memleket aldyndaǵy óz jaýapkershiligin ózi sezinse, til máselesiniń kúrmeýi ózinen ózi sheshiletini aqiqat» dep aitqan bolatyn. Prezident Qasym-Jomart Toqaev «óz tiliń – birlik úshin, ózge tilder – tirlik úshin» degen ustanymyn bildirdi.
«Jastarymyz kóp til bilgen saiyn básekege qabiletti, bilikti maman bolady. Til, ultaralyq qatynas – ishki turaqtylyqqa yqpal etetin ózara tyǵyz ári mańyzdy faktorlar. Sondyqtan, mundai mańyzdy máselelerden saiasi qural jasaýǵa bolmaidy. Osyndai qoǵamdyq turǵydan sezimtal máselelerdi saiasilandyrýdyń kesirinen keibir elder qasiretti jaǵdaiǵa ushyrady. Bul – biz júretin jol emes», – dedi memleket basshysy.
Avtor: Sandýǵash Raiym
