تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتٸڭ ورداسىنا اينالعان قازاقستان بٷگٸندە كٶپ ەلدەرگە ٷلگٸ بولىپ وتىر. بايتاق ەلدە بٸرلٸگٸ بۇزىلماعان 100-دەن استام ەتنوس ٶكٸلدەرٸ تۇرادى. قيلى زاماندا تاعدىر تەلكەگٸمەن تاريحي وتاندارىنان اجىراپ قالعان سان تٷرلٸ ۇلتتار كيەلٸ قازاق جەرٸنەن قونىس تاۋىپ ٶسٸپ-ٶنٸپ جاتىر. تٸلٸ مەن دٸنٸ, تٷرٸ مەن سالت-دەستٷرٸ بٶلەك بولسا دا ولاردىڭ انا تٸلدەرٸ مەن سالت-دەستٷرلەرٸن ۇستانۋعا ەشقانداي كەدەرگٸ جوق. ٶيتكەنٸ بارلىعىمىزدىڭ وتانىمىز بٸر, ول- تەۋەلسٸز قازاقستان.
ۇستامدىلىق بارشا ۇلتقا تەن قاسيەت
بٸرلٸك كٷنٸ قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالى¬عىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «بٸرلٸك. جاسامپاز¬دىق. ٶرلەۋ» اتتى حححٸٸٸ سەسسيياسى ٶتكەنٸ بەلگٸلٸ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٸل مەسەلەسٸنە قاتىستى ايتقان پايىمدى پٸكٸرٸ قازٸرگٸ زامان اعىمىنا قاراي ناقتى ٸسكە ٶرٸلگەن. مەملەكەت باسشىسى تٸل تاقىرىبىنا كەلگەندە ۇستامدىلىق تانىتۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
«تٸل – كٶپتەگەن مەملەكەت ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. وسى مەسەلەنٸڭ دۇرىس شەشٸلۋٸ كەز كەلگەن ەلدەگٸ قوعامدىق-ساياسي احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا ەدەۋٸر ىقپال ەتەتٸنٸن تاريحتىڭ ٶزٸ كٶرسەتٸپ وتىر. قازاقستاندا دا سولاي. بٸز وسى شەتٸن مەسەلەگە كەلگەندە سىرتقى-ٸشكٸ فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگييالىق ۇستامدىلىق جەنە تولەرانتتىق تانىتۋىمىز قاجەت. بٸراق بۇل بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جان-جاقتى دامىتۋعا باسا نازار اۋداراتىنىمىزدى جوققا شىعارمايدى. مەن قازاق تٸلٸ ۋاقىت ٶتە كەلە ەتنوسارالىق قاتىناس تٸلٸنە اينالاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن», - دەدٸ.
تولەرانتتىق – تۇراقتىلىق كەپٸلٸ
سەسسييا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ق.ك. توقاەۆ تەرروريزم قاۋپٸنە توقتالدى.
«بٸز جاھاندىق كاتاكليزم بەلەڭ الىپ, تٷرلٸ مەملەكەتتەر اراسىندا ەسكەري-ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق تەكەتٸرەس, تٸپتٸ مەدەني-گۋمانيتارلىق تارتىس كٷشەيٸپ بارا جاتقانىنا كۋە بولىپ وتىرمىز. راديكالدى يدەولوگييانى دەرٸپتەۋ جەنە كسەنوفوبييا وتىن تۇتاتۋ ٷشٸن حالىقارالىق تۇراقسىزدىقتى پايدالانىپ قالعىسى كەلەتٸندەردٸڭ ەرەكەتٸ انىق كٶرٸنۋدە. كەيبٸر مەملەكەتتەردٸڭ گەوستراتەگييالىق امبيتسيياسىنان ەتنودٸني استار ٸزدەۋگە تىرىساتىنداردىڭ, تٸپتٸ, ونى ٶركەنيەتارالىق قاقتىعىس رەتٸندە كٶرسەتكٸسٸ كەلەتٸندەردٸڭ ٷنٸ قاتتى شىعا باستادى. سونىڭ سالدارىنان قازٸر ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە تٷرلٸ ەكسترەميستٸك كٷشتەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸ ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى», – دەدٸ پرەزيدەنت.
لاڭكەستٸك قاۋٸپ-قاتەرلەر الدىڭعى شەپكە شىققان ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك تٸل مەسەلەسٸ سىندى كٷردەلٸ تاقىرىپتاردى قوزعاپ, ۇلتارازدىقتى تۋىنداتۋدىڭ قاجەتٸ جوقتىعىن كٶپتەگەن ماماندار دا ايتىپ وتىر. وسىنداي كەزەڭدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى اسا ماڭىزدى ەكەنٸ راس. قازاقستان ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى قوعامدىق پٸكٸردٸ زەرتەتۋ بٶلٸمٸنٸڭ باس ساراپشىسى گٷلناز قاسيموۆا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن (قحا) – ەلەۋمەتتٸك ينتەگراتسييانىڭ قۇرالى دەپ ەسەپتەيدٸ.
«جاقىندا مەسكەۋدە ورىن العان لاڭكەستٸك ەرەكەتتەر تەك رەسەي قوعامىن عانا ەمەس, ونىڭ شەكاراسىنان تىس جەرلەردە دە قاتتى الاڭداۋشىلىق تۋدىردى. بۇل كٷتپەگەن وقيعا راديكالدى جەنە ەكسترەميستٸك اعىمداردىڭ دەسترۋكتيۆتٸ ەسەرٸن تيٸسٸنشە باعالاماۋدىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن تاعى بٸر دەلەلدەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حححٸٸ سەسسيياسىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە جاھاندىق تۇراقسىزدىقتى راديكالدى يدەيالاردى ٸلگەرٸلەتۋ جەنە كسەنوفوبييانى قوزدىرۋ ماقساتىندا پايدالانۋ ەرەكەتتەرٸنٸڭ كٷشەيۋٸنە, سونداي-اق ولارعا قارسى تۇرۋ قاجەتتٸلٸگٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇل مەسەلەدە پرەزيدەنت قحا-عا ەلەۋمەتتٸك ينتەگراتسييا مەن بەلسەندٸ پاتريوتيزمنٸڭ جەتەكشٸ ينستيتۋتى رٶلٸن جٷكتەيدٸ», - دەيدٸ گٷلناز قاسيموۆا.
سونىمەن قاتار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا «اقساقالدار كەڭەسٸ» جۇمىس ٸستەيدٸ. 2023 جىلى قۇرىلعان بۇل جوبا دٸني ەكسترەميزمنٸڭ الدىن الۋدىڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸن قۇرۋدى قاراستىرادى. ٶڭٸرلەردە بارلىعى 1119 «اقساقالدار كەڭەسٸ» جۇمىس ٸستەيدٸ, ونىڭ قۇرامىندا جەتٸ مىڭنان استام ادام بار.
«قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندەگٸ قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارىنىڭ باسىن بٸرٸكتٸرگەن «اقساقالدار كەڭەسٸ» ەكسترەميزمنٸڭ الدىن الۋ, راديكالدى يدەيالاردى ناسيحاتتاۋ سىندى تٷرلٸ مەسەلەلەردٸ قامتۋدا. كەڭەس جۇمىسىنا قانداي دا بٸر باعا بەرۋگە ەلٸ ەرتە ەكەنٸنە قاراماستان, مۇنداي مەسەلەلەردٸ قىزمەت باعىتتارىنىڭ قاتارىنا قوسۋ كٶڭٸلگە قونىمدى. اقساقالدار كەڭەسٸن مىسالعا الا وتىرىپ, قحا اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان شارالاردىڭ شيەلەنٸستەردٸڭ الدىن الۋعا, قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸن كٶرەمٸز. اسسامبلەيا مەملەكەت, قوعامدىق ۇيىمدار جەنە جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىق اراسىندا ميگرانتتاردى بٸرٸكتٸرۋگە جەنە كٶپۇلتتى ايماقتارداعى ٶمٸر سٷرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن دەلدال بولا الادى. سونىمەن قاتار قحا مەدەنيەتارالىق الماسۋ جوبالارىن, سونىڭ ٸشٸندە ستۋدەنتتەر الماسۋىن, مەدەني فەستيۆالدەردٸ, تٸل كۋرستارىن جەنە باسقا دا ٸس-شارالاردى قولداۋ جەنە باستاماشىلىق ەتۋ ارقىلى قازاقستاندىقتار اراسىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن تولەرانتتىلىقتى نىعايتۋعا كٶمەكتەسۋٸ كەرەك» - دەپ وي تٷيٸندەدٸ گٷلناز قاسيموۆا.
تٸل مەسەلەسٸنە بايىپتىلىق قاجەت
تٸلدەردٸ دامىتۋ – ەلٸمٸزدەگٸ مەم¬لەكەتتٸك ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن ەلٸمٸزدە تٸل ساياساتىن ٸسكە اسىرۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى قابىلدانعان. دەگەنمەن كٶپۇلتتى مەملەكەتتە قازاق تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸل مەرتەبەسٸنە ساي قىزمەت ەتۋٸن قامتاماسىز ەتۋ – كٷردەلٸ مەسەلە ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس.
«قازاقستاندا مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتى دۇرىس باعىتتا جٷرگٸزٸلٸپ كەلە جاتىر. مەملەكەتتٸك تٸل – قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, ونى ازاماتتاردىڭ بارلىعى مەڭگەرۋٸ ٷشٸن قاجەتتٸ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايلاردىڭ بارلىعى ەلٸمٸزدە بار. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسيياسىندا پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ تٸل مەسەلەسٸن كٶتەرۋٸنٸڭ ٷلكەن مەن-ماڭىزى بار», - دەيدٸ ساراپشى گٷلناز قاسيموۆا.
قىزبالىق قۇردىمعا كەتٸرەدٸ
سوڭعى جىلدارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە مەسەلەنٸڭ ساياسيلانۋى بايقالادى. مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتىنا كەلگەندە قوعام پٸكٸرٸ سان-ساققا جٷگٸرٸپ تۇر. قازاقستان ازاماتتارى اراسىندا توقتاۋسىز پٸكٸرتالاس جٷرٸپ جاتقانىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن اڭعارۋ قيىن ەمەس. وسى تٷيتكٸلگە قاتىستى پرەزيدەنت¬ ايتقان پٸكٸرلەر جاي عانا نيەت ەمەس, بٷگٸنگٸ زامان تالابىنا قاراي بەرگەن ناقتى باعىت-باعدار بولىپ تابىلادى. ٶيتكەنٸ ورتاق تٷسٸنٸستٸك تاپپاعان ەلدە بٸرلٸك بولمايدى.
قوعام بەلسەندٸسٸ مۇرات بالاباي «تٸل مەسەلەسٸندە قازاققا سالقىنقاندىلىق قاجەت. بٸزدٸڭ مۇراتىمىز, ستراتەگييامىز تٷسٸنٸكتٸ. تاكتيكامىز بٷگٸنگٸدەي بولىپ قالا بەرگەنٸ دۇرىس. وسى رەتتە ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ «بٷگٸنگٸ وتانشىلدىق – تٶزٸم, بٷگٸنگٸ ەرلٸك – سابىر, بٷگٸنگٸ ەلدٸك – تىنىشتىق» دەگەن ۇستانىمى ورىندى دەپ ەسەپتەيمٸن. بٸزدٸڭ پراگماتيك بولعانىمىز جٶن. ۇلتتىق ساياساتتا قىزبالىق, ەموتسييا, جالعان نامىس دەگەن بولماۋ كەرەك. مەسەلەنٸ ساياسيلاندىرۋدى قارسى جاق كٷتٸپ وتىر. اۋىزدارىنان سۋى اعىپ, سىنىققا سىلتاۋ ٸزدەپ جٷرگەن ولارعا مٷمكٸندٸك بەرمەۋ كەرەك», - دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸز عىلىمدى دامىتۋعا, تسيفرلاندىرۋعا, قازاق تٸلٸندە كونتەنت جاساۋعا, ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸكتٸ نىعايتۋعا كٷش سالۋى قاجەت. اباي اتامىز ايتقانداي, قازاقستان حالقى «اقىرىن جٷرٸپ, انىق باساتىن» كەزەڭدە تۇر. بەلگٸلٸ عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ «مەنٸڭ ويىمشا قازاق تٸلٸن كٷشپەن ٷيرەتۋگە بولمايدى. سەبەبٸ, ەلٸ¬مٸزدەگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ تالاپ-تٸلەگٸمەن دە ساناسۋىمىز كەرەك. الايدا, تٸل ٷيرەنۋ ٷشٸن ەربٸر ازامات مەملەكەت الدىنداعى ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ٶزٸ سەزٸنسە, تٸل مەسەلەسٸنٸڭ كٷرمەۋٸ ٶزٸنەن ٶزٸ شەشٸلەتٸنٸ اقيقات» دەپ ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ٶز تٸلٸڭ – بٸرلٸك ٷشٸن, ٶزگە تٸلدەر – تٸرلٸك ٷشٸن» دەگەن ۇستانىمىن بٸلدٸردٸ.
«جاستارىمىز كٶپ تٸل بٸلگەن سايىن بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, بٸلٸكتٸ مامان بولادى. تٸل, ۇلتارالىق قاتىناس – ٸشكٸ تۇراقتىلىققا ىقپال ەتەتٸن ٶزارا تىعىز ەرٸ ماڭىزدى فاكتورلار. سوندىقتان, مۇنداي ماڭىزدى مەسەلەلەردەن ساياسي قۇرال جاساۋعا بولمايدى. وسىنداي قوعامدىق تۇرعىدان سەزٸمتال مەسەلەلەردٸ ساياسيلاندىرۋدىڭ كەسٸرٸنەن كەيبٸر ەلدەر قاسٸرەتتٸ جاعدايعا ۇشىرادى. بۇل – بٸز جٷرەتٸن جول ەمەس», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
اۆتور: ساندۋعاش رايىم
