Tatý kórshi, strategiialyq áriptes Qytaimen qarym-qatynasymyz týraly

Egemen Qazaqstan gazetinde QR Syrtqy ister ministriniń birinshi orynbasary Shahrat Nuryshevtiń Qazaqstan men Qytai yntymaqtastyǵy jaily kólemdi materialy jariialandy. "Ult aqparat" maqalanyń tolyq mátinin oqyrman nazaryna usynady.

Keiingi kezde qoǵamymyzda Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy qatynastar­dyń qajettiligine, ekijaqty yntymaqtastyqtyń tiimdiligine kúmán bil­dirip júrgenderdiń daýystary qattyraq estilip júr. Olardyń bir bóligi «saiasi egemendigimizdiń joǵalý qaýpin» aitsa, basqasy elimizdiń «Qytaiǵa ekonomikalyq táýeldiligi» týraly sóz qozǵaidy. Kóp jaǵdaida qaýeset áńgimeler aqparattyń jetkiliksiz bolýynan nemese berilgen aqparattyń burmalanýynan týyndaidy.Árine, bul jait memlekettik organ­dar­dyń aqparatty buqaraǵa jetkizý tásil­derin jetildirýi qajettigin kórsetedi. Degen­men Qazaqstan men Qytai qa­tynas­tarynyń sońǵy jyldary qarqyndy damýyna qyzǵanyshpen qaraityn «úshinshi kúshterdiń» de belsendi jumys istep jatqanyn esten shyǵarmaý kerek. 

Prezident Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan jeriniń sheteldikterge satylmaityny jáne jalǵa berilmeitini týraly birneshe márte qaitalap aitsa da, osy taqyryptyń ainalasynda halyqty dúrliktirip, kóshege shyǵaryp, sherýler uiymdastyrýdy kózdeitin toptar bar. Olar jer máselesi boiynsha bilik tarapynan tabandy qadamdar jasalǵanyn kórip, endi sońǵy mitingterde Qytaimen qarym-qatynasty múldem shekteý talaptaryn kótere bastady.

Osyǵan orai, 1700 kilometr ortaq she­karamyz bar Qytaimen yntymaqtas­tyqtyń qazirgi jaǵdaiy jáne ony odan ári damytý taqyrybyn saraptap kórsek. 

Saiasi yntymaqtastyq

Eń aldymen, bizdiń memleket Tuń­ǵysh Prezidentimiz – Elbasy Nursul­tan Nazar­baev negizin qalaǵan kóp­vektorly syrtqy saiasatty ustanatynyn eske sala ketken jón. Bul baǵytty Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta el damýynyń jańa kezeńindegi syrtqy saia­si sabaqtastyǵy aiasynda birneshe márte rastaǵan bolatyn.

Qazaqstan Respýblikasynyń syrt­qy saiasatynyń 2020-2030 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasynda elimiz Resei Federatsiiasymen odaqtas­tyq qaty­­nastardy, Qytai Halyq Res­pýbli­­ka­­symen jan-jaqty strategiia­lyq áriptestikti, Amerika Qurama Shtat­tarymen keńeitil­gen strategiialyq áriptestikti, Ortalyq Aziia memleket­teri­men strategiialyq qa­rym-qatynas­tar­dy, Eýropalyq Odaq­pen jáne oǵan múshe memlekettermen ke­ńei­tilgen áriptes­tik pen yntymaq­tas­tyqty odan ári damytatyny týraly aitylǵan.

Sonyń ishinde kórshiles Qytaimen jańa dáýirdegi qatynastarymyzǵa 2022 jyldyń 3 qańtarynda 30 jyl tola­dy. Osy tarihi turǵydan qysqa mer­zim ishinde eki memleket arasyndaǵy ynty­maq­tastyq jańa deńgeige kóterildi. 1995 jyly Qytai Úkimeti iadrolyq derjava retinde Qazaqstan qaýipsizdigine kepildik berdi. 1999 jyly Keńes Odaǵy zamanynan mura bolyp qalǵan shekara máselesi tolyqtai sheshilip, Qazaqstan jáne Qytai Úkimetteri arasynda tiisti Shartqa qol qoiyldy. Qazirgi tańda eki memleket arasyndaǵy memlekettik shekaradaǵy delimitatsiia jáne demarkatsiia jumystary tolyǵymen aiaqtaldy. Shekara belgileriniń qartaǵa túsip, shekara baǵanalarynyń she­kara boiynda ornatylǵany onyń myz­ǵy­mastyǵynyń belgisi bolyp tabylady.

1996 jyly Shanhaida jáne 1997 jyly Máskeýde «Shanhai bestigi» aiasynda qol qoiylǵan Shekara mańyndaǵy áskeri saladaǵy senimdi nyǵaitý jáne áskeri kúshterdi ózara qysqartý týraly kelisimderge sáikes taraptar shekara mańynda ornalasqan áskeri kúshterdi qysqartýǵa jáne olardyń jaǵdaiyn jyl saiyn birlesip tekserip turý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizgen bolatyn. Qazirgi tańda bundai tekserýler jylyna eki ret bes memlekettiń qatysýymen júrgizilip otyrady.

Osyndai mańyzdy saiasi kelisimderge qol jetkizý eki memleket basshylarynyń saiasi erikteriniń arqasynda múmkin boldy. Qazir keibireýler Qytai úkimeti burynǵy basshylar qol qoiǵan qujat­tar­dy oryndamaidy degen túrli qaýeset áńgimeler taratyp júr. Álbette, ár halyqaralyq shartta onyń kúshiniń qalai joiylatyny týraly tiisti baptar bar. Alaida Qytai tarapy búgingi kúnge deiin birde-bir ret joǵaryda atalyp ótken ekijaqty qatynastardy damytýda erekshe oryn alatyn kelisimderdi toqtatý máselesin kótermegenin jáne kelissózder barysynda olardy qatań ustanatynyn birneshe ret rastaǵanyn atap ótken jón.

Bul rette memleket basshylyǵynyń Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy qaty­nas­tardyń qalyptasýyna, turaqty damýy­na jáne elimizdiń múddesine sai bolýyna erekshe nazar aýdaratynyna kúmán bolmaýy kerek. Men 1996 jyldan beri Syrtqy ister ministrliginde qyzmet etemin. 25 jyl boiy Qytai baǵytynda eńbek etip kelemin. Jas diplomat retinde memleket, úkimet jáne ministrlikter basshylarynyń talai kelissózderine aýdarmashy retinde, odan keiin aǵa diplomat bolyp talai kezdesýlerge qatysqan tájiribem bar. Osyndai ár kezdesýdiń bas­­ty maqsaty – memleket igiligi men halyq paidasyna laiyqty ortaq sheshimderge qol jetkizý.

Qytai tarapymen yntymaqtastyqta memleket basshylary arasyndaǵy jeke qaty­nas­tar erekshe oryn alady. Táýel­sizdi­gi­mizdiń 30 jyly boiy Elbasy N.Na­zar­baev pen Prezident Q.Toqaev Qy­tai­­­dyń úsh býyn basshylarymen tyǵyz qa­rym-qatynas ornatý arqyly elimiz úshin ózekti máselelerdiń oń sheshilýine zor úles qosqany daýsyz. Sonyń ishinde eki­­jaqty transshekaralyq ózen­derdi bir­­lese paidalaný máselesi boiyn­sha kelis­sózderdi bastaý jáne kórshi mem­leket­te turyp jatqan qandastary­myz­ǵa jer­gilikti úkimet tarapynan qamqor­lyq kór­setý siiaqty mańyzdy máseleler de bar.

Sondai-aq eki memlekettiń halyqara­lyq uiymdar aiasyndaǵy yntymaqtas­tyǵyna da toqtala ketken jón. Ásirese Birik­ken Ulttar Uiymy (BUU), Shanhai ynty­maq­tastyq uiymy (ShYU), Aziia­daǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńesi (AÓSShK) sheńberindegi ózara qoldaý­dyń biik deńgeide ekenine nazar aýdaramyn.

Qytai BUU Qaýipsizdik Keńesiniń bes turaqty múshesiniń biri ekenin eskere otyryp, Qazaqstanmen túrli ǵalamdyq másele boiynsha, ásirese 2017-2018 jyl­dary elimiz atalǵan qurylymnyń turaq­ty emes múshesi bolǵanda tyǵyz jumys istegenin aita ketken jón.

AÓSShK qurý Elbasynyń bastamasy ekeni belgili. Keibir sarapshylardyń atalǵan keńestiń jumysy ShYU ispettes degen pikirine qaramastan, Qytai –2014-2018 jyldary AÓSShK-ke tóraǵalyq etip, onyń nyǵaiýyna, yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn bastaýǵa bastamashy bolǵan jáne 2014 jyly Shanhaida Keńestiń sammitin ótkizgen memleket. 

Ekonomikalyq yqpaldastyq

Qytai qazirgi kezde dúnie júzindegi eń iri ekonomikalardyń biri ekeni belgili. Resmi málimetterge súiensek, 2020 jyly álemge taraǵan koronavirýs indetiniń teris áserine qaramastan, QHR-dyń ishki jalpy ónimi shamamen 16 trillion AQSh dol­lary boldy. Qytai avtomattandyrý, robot shyǵarý, tsifrlandyrý, nanoteh­nologiia, biotehnologiia, blokchein siiaq­ty salalarǵa kóńil bólip, qarqyndy damyp kele jatqan ekonomikasymen erek­shelenedi. Birneshe jyldan soń, sarap­shylardyń boljamy boiynsha, Qytai ekonomikasy álemde birinshi orynǵa shyǵady. Árine, osyndai alpaýyt memleket kórshi bolǵanda keibir adam­darda túrli úrei men qorqynysh týyn­daýy tań­ǵa­lar­lyq jaǵdai emes. Dei turǵan­men, biz budan óz memleketimizdiń damýyna múm­kinshilik izdep, paida tabýymyz kerek.

Eń aldymen, Qytai – úlken naryq. Bir milliard tórt júz million halqy bar memleket turǵyndaryn asyraý maq­satyn­da shetelden azyq-túlik satyp alýǵa májbúr. Qolda bar aqparatqa sáikes Qytaidyń jyldyq azyq-túlik naryǵy 1,5 trillion AQSh dollaryn quraidy. Demek bizdiń aýyl sharýashylyǵymyz úshin kórshi memleketke óz ónimin eks­portqa shyǵarý basym baǵyttardyń biri bolýy kerek. Ókinishke qarai, qazir Qytai kóptegen azyq-túlik túrin basqa memleketterden, tipti basqa qurlyqtardan tasymaldaýǵa májbúr. Solardyń ishinde Ońtústik Amerikada ornalasqan jáne Aýstraliia men Jańa Zelandiia siiaqty mem­leketter et, sút, jemis pen soia siiaq­ty ónimderdi eksporttaý kólemderin jyl­dan-jylǵa ulǵaitýda.

Qytaida azyq-túlikke turaqty sura­nys bolatyndyqtan, bizdiń maqsat – Qytai naryǵyna shyǵý bolýy tiis. Tu­raq­ty suranys bolsa, óndiris kólemi ulǵaia­dy. Jańa kásiporyndardyń paida bolýy – jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne jumyssyzdyq máselesin sheshýge múm­kinshilik beredi. Árine, Qytai nary­ǵyna shyǵý úshin birshama ter tógip, kásip­oryn­nyń jáne onda óndiriletin ónimniń sapasyn kýálandyrý qajet. Bul úshin sońǵy jyldary elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy jáne Syrtqy ister mi­nistr­likteri bizdiń kásiporyndarǵa tiisti kómek kórsetip, Qazaqstan jáne Qytai úkimetteri arasynda ekijaqty 18 hattamaǵa qol qoiýǵa bastamashy boldy. Nátijesinde, qazirgi tańda bidai, siyr eti, shoshqa eti, soia, bal, balyq, raps, jońyshqa, júgeri, un jáne un ónim­derin shyǵaratyn 600-ge jýyq otandyq kásiporynǵa Qytai naryǵyna óz ónimin shyǵarýǵa ruqsat alynǵan.

Taǵy bir mańyzdy baǵyt – kóliktik-tran­zit­tik saladaǵy ózara tiimdi yn­ty­maq­tastyq. Qytai úlken naryq bol­ǵan­dyq­tan, onyń shet memlekettermen ta­ýar ainal­ymynyń kólemi jyldan-jyl­ǵa artý­da. Osy taýar ainalymynyń ba­sym bóligi teńiz joldary arqyly ta­sy­mal­dansa, bir bóligi temir jol kóli­gi ar­qy­ly jetkiziledi. Osy rette Qazaq­stan­­nyń geografiialyq ornalasýyn utym­­dy pai­dalanýdy jalǵastyrý óte ma­ńyz­dy. Óitkeni bul artyqshylyqty biz pai­da­lanbasaq, kórshiles memleketterdiń qazirgi infraqurylymdardy damytý jáne jańa temir joldardy salý arqyly júk tasymaldaryn óz aýmaqtaryna tartýǵa talpynýlary – zańdy qubylys.

Kezinde «Nurly jol» jańa ekonomi­ka­­lyq saiasaty aiasynda salynǵan jáne jańartylǵan temir jol dálizderi arqyly ótetin tranzit memleket biýdjetine qo­maq­ty tabys tabýǵa kómektesýde. My­sal­y, 2020 jyldyń qorytyndysy bo­iyn­sha Qazaqstan – Qytai shekarasynda or­nalasqan «Dostyq – Alashankoý» jáne «Altynkól – Qorǵas» temir jol beketteri arqyly barlyǵy 20 million tonnadan astam júk tasymaldandy.

«Qazaqstan temir joly» kompaniia­synyń aqparaty boiynsha 2020 jyldyń 11 aiy ishinde Qazaqstan aýmaǵy arqyly 718,6 myń jiyrma fýttyq ekvivalenttegi (JFE) (2019 jylmen salystyrǵanda 35% ósken), sonyń ishinde «Qytai – Eýropa – Qytai» baǵyty boiynsha 455,626 myń JFE (+167%) konteinerler tasymaldandy. Qazirgi tańda osy júk­terdi tasy­maldaý úshin kórshiles memleket­ter arasyn­da úlken básekelestik bai­qalady. Tip­ti keibireýleri baǵany túsi­rip, demping jasaý arqyly tasy­mal kólemin óz aý­maq­tary arqyly ót­kizý sharalaryn qabyl­dap jatqanyn kórip otyrmyz. Soǵan qaramastan, biz­diń infraqurylym­nyń tiimdiligi men yń­ǵai­lylyǵy ar­qa­­syn­da qa­zirgi tań­daǵy «Qytai – Eýro­pa – Qytai» baǵyty boiynsha temir jol­­men tasy­maldanatyn konteinerlerdiń 49%-y Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótedi. Al tran­­zitpen ótken ár poiyzdan memle­ket biýd­jetine salyq túsip otyratynyn, ol sa­lyqtyń keiin halyqtyń áleýmet­tik qa­jettilikterine bólinetin tólemder­ge paida­lanylatynyna nazar aýdarý qajet.

Sonymen qatar Qytai biz úshin Tynyq muhit aýmaǵynyń basqa mem­le­ketterine shyǵatyn kópir ekenin umyt­paý qajet. Tsziansý ólkesinde orna­­las­qan Lianiýngan teńiz portyndaǵy «Lianiýngan qalasynyń Qazaqstan – Qytai halyqaralyq logistikalyq kompaniiasy» atty birlesken kásiporny 2020 jyly 200 myńnan astam JFE konteiner óńdegenine nazar aýdaramyz. Sonyń ishinde bizdiń ónimderdi Ońtústik Koreia jáne Vetnam siiaqty memleketterge tasymaldaý úshin paidalanyldy.

Sońǵy kezde Qytaidyń «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn túrli sarapshylar synap júrgenin kórip otyrmyz. Biraz adamdar bul bastamanyń astarynda Qytaidyń Qazaqstanǵa ústemdik kórsetý, ony qaryzǵa batyrý maqsaty bar degen tujyrymdar aityp júr. Qoǵamymyzdaǵy keibir toptarda Qazaqstanda birlesken kásiporyndardy qurý arqyly «bizdiń jerdi iemdený piǵyly bar», al investitsiia quiýdyń basty maqsaty – «bizdiń paidaly qazbalar kenderin óz menshigine alý» degen pikir bar. Tipti iske asyrylýy jos­parlanǵan birlesken investitsiialyq nysandarda eski qural-jabdyqtar men kóne tehnologiialar paidalanylady deidi.

Bundai pikirlerdegi toptar tek bizde ǵana emes, shet memleketterde de bar ekeni ras. Qarqyndy damyp jatqan Qytaidyń «Bir beldeý, bir jol» jobasy syni kózben qabyldanatyny, onyń kóleminiń bir aimaq emes, túrli qurlyqqa taraǵany kóptegen iri memleketti alańdatatyny sózsiz. Meniń oiymsha, koronavirýs pandemiiasyna deiin Beijińde turaqty túrde ótkizilgen «Bir beldeý, bir jol» forýmyna 100-den asa memlekettiń ókilderi qatysqany – bul bastamanyń olarǵa paidaly ekeniniń dáleli.

Osy bastama túrli memleketterge jańa múmkinshilik ashty. Birlesken jo­ba­lar­dy iske asyrý arqyly jańa inf­­ra­qurylymdyq nysandar men óner­kásiptik kásiporyndardy salý, ozyq tehnologiia­lardy tartý jáne jańa jumys oryndaryn ashý siiaqty máselelerdi sheshý múmkinshiligi paida boldy. Bul rette erekshe nazar aýdarýdy qajet etetin másele – jobalardy qarjylandyrý. Ár jobanyń óz qarjylandyrý joldary bar. Jobalardyń jalpy somasy – bizdiń memlekettiń alatyn qaryzy emes, olardy iske asyratyn kásiporyndardyń birlesip qarjylandyratyn qarajatynyń somasy. Qazirgi kezde Qazaqstan men Qytai arasynda birlesip iske asyrýdy jospar­laǵan jobalardyń basym kópshiligi jeke kásipk­erlerge tiesili jáne olardy qar­jy­landyrýǵa tartylǵan qarajat sol kásiporyndardyń jeke qaryzdary bolady. Ol qaryzdar tek Qytaidyń ǵana emes, sondai-aq Qazaqstannyń damý institýttarynan da alynady.

Ulttyq ekonomikanyń ósýinde syrt­qy investitsiialardy jáne ozyq tehno­logiialardy tartý mańyzdy ról atqara­tynyn moiyndaý qajet. Bul – naryqtyq ekonomikanyń zańy. Osy baǵytta Qazaq­stan Úkimeti sheteldik memleketterden, onyń ishinde Qytaidan da inves­ti­tsiia­lardy tartý boiynsha dáiekti jumys júrgizýde. Búgingi tańda Qytai Ni­derlandy, AQSh jáne Ulybritaniiadan keiin Qazaqstanǵa tartylǵan tikelei shetel­dik investitsiialar boiynsha tórtin­shi oryndy iemdenedi.

Búginde Qytai investitsiialary Eýro­pa, Aziia, Afrika jáne Latyn Ameri­ka­syn qosa alǵanda, álem memleket­teri­niń salamatty ekonomikalyq damýyn qam­tamasyz etýdiń jalpyálemdik úr­disi men nyshanyna ainaldy. Kópte­gen memle­kettiń úkimetteri men biz­nes or­talary Beijińmen qarjylyq yn­ty­­maqtastyqtyń keńeiýin quptai­dy. Óz keze­ginde, qytailyq kompaniia­lar in­ves­­titsiialardyń saqtalýy men ózara tiim­diligine kepildik beretin serik­tes­ter­di tańdaýǵa muqiiat jáne tań­daý­ly túrde qaraidy. Qazaqstan – osyn­dai memle­ketterdiń biri. Buǵan «Astana» halyqaralyq qarjy or­talyǵy­nyń ashylǵany da oń áserin tigizip, investor­lardyń senimin artty­rýǵa jol ashty.

Qytaimen birlesip iske asyrylǵan jobalar óńirlerdiń ekonomikalyq múmkindigin ózgertkeni kórinip tur. Mysaly, Soltústik Qazaqstan oblysynda rapsty qaita óńdeý jáne raps maiyn óndirý boiynsha innovatsiialyq kásiporyn quryldy. Osylaisha, óńirde qytailyq seriktestermen kooperatsiia esebinen astyqtan basqa taǵy bir aýyl sharýashylyǵy daqylyn ósirý bastaldy.

Túrkistan oblysynda Qytaimen joba esebinen bie jáne túie sútin óńdeý júrgizilýde. Tamaq ónerkásibiniń jańa teh­nologiialaryn qoldaný arqasynda, qazaq­standyqtar maqtan tutatyn sút ónim­deri sheteldik tutynýshylarǵa qol­jetimdi boldy.

Qytaidan tartylǵan investitsiialar esebinen Shymkent munai óńdeý zaýytyn jańǵyrtý aiaqtaldy. Búginde bul – elimizdiń naryǵynda jáne shetelde suranysqa ie munai-gaz himiiasy ónimderiniń keń aýqymyn óndiretin zamanaýi tehnolo­giialyq keshenge ainaldy.

Osyndai jobalardy iske asyrý barysynda paida bolatyn máseleler Úkimet basshylarynyń turaqty kezdesýleri, Qazaqstan – Qytai yntymaqtastyq jó­nindegi komiteti men Qazaqstan – Qytai iskerlik keńesi tetikteriniń sheńberinde talqylanyp, qisyndy sheshimderin taýyp júrgenin atap ótkim keledi. 

Azamattardyń jaǵdaiy boiynsha árekettesý

Bul saladaǵy máselelerdiń ishinde, árine, eń ózektisi jáne halyqtyń kó­keiindegi basty másele – Qytaida tura­tyn qandastarymyzdyń jaǵdaiy. Ásire­se sońǵy jyldary Shyńjań-Uiǵyr avtonomiialy aýdanyndaǵy ahýalǵa qatysty túrli aqparattyń taralýyna bailanysty.

Resmi derekterge súienetin bolsaq, QHR aýmaǵynda 1,6 mln qazaq turady. Olardyń barlyǵy – Qytai Halyq Res­pýblikasynyń azamattary. Arasynda túrli zań buzýshylyq úshin sot sheshimimen túrli merzimderge bas bostandyǵynan aiy­rylǵan kisiler de bar. Birikken Ult­tar Uiymynyń Jarǵysy boiynsha eshbir memlekettiń basqa memlekettiń ishki isterine qol suǵýǵa quqyǵy joq. Son­­dyqtan da biz QHR azamattary – qan­das­­tary­­myzǵa qatysty olardyń Qazaq­stan aza­mat­tary bolyp tabylatyn týy­stary­­nan ótinish túsken kezde qytai tara­­­py­na bólinip qalǵan otbasylardyń birigýi­ne qolǵabys kórsetý týraly saýal jiberemiz.

Sheteldegi qandastarǵa kómektesýdi talap etkende keibir azamattar Qazaq­standa turyp jatqan júzden asa basqa ult ókilderiniń bar ekenin esten shyǵaryp alady. Olardyń kópshiliginiń óz tarihi otany bar. Erteń basqa ult ókili bolyp tabylatyn Qazaqstan azamatyna qatysty basqa memleket tarapynan onyń quqyqtaryn qorǵaý jóninde talap túsip otyrsa, bizdiń reaktsiiamyz qandai bolmaq? Árine, biz onyń Qazaqstan azamaty bolǵandyqtan, shet memleketten bizdiń memlekettiń ishki isterine aralas­paýyn talap etemiz.

Qytaidaǵy qandastarymyzdyń arasynda Qazaqstanǵa qonys aýdarý múmkin­digin qarastyratyndary da, qarastyr­maityndary da bar. Kindik qany tamǵan, ata-babalary ǵasyrlar boiy turǵan mekennen basqa jaqqa nege kóshý kerek degen suraq ta qoiady. Bizdiń memleket qandastardyń barlyǵyn Qazaqstanǵa jappai kóshirýdi maqsat etip qoiyp otyrǵan joq. Kóshýdi qalaityn, zańdy turǵydan ruqsattary bar kisilerge Qazaqstannyń sheteldegi mekemeleri tarapynan tiisti qolǵabys kórsetiledi. Mysaly, 2018-2020 jyldary Qytaidaǵy konsýldyq mekemelerde 60 myńǵa jýyq qandasymyzǵa viza resimdeldi. Keibir qandastar bizdiń elge kelgen soń Qazaqstan azamattyǵyn qabyldaǵan. Biraq arasynda bir bóligi QHR azamattyǵynan shyǵý rásimderin oryn­damaǵandyqtan, Qytaiǵa keri qait­qan kezde túrli qiynshylyqqa tap bolǵan.

Degenmen eki memleket syrtqy ister ministrlikteri arasynda qol jetkizilgen ýaǵ­da­lastyqtarǵa sáikes Qytaidyń Qazaq­standaǵy elshiliginiń beiresmi aqpa­raty boiynsha 2018-2019 jyldary 7 myń qandasymyz Qazaqstanda júrip, Qytai­dyń Nur-Sultandaǵy elshiligi jáne Al­matydaǵy Bas konsýldyǵy ar­qyly QHR azamattyǵynan shyǵý rásim­­derin bitirýge múmkinshilik aldy. Ókinish­ke qarai, bul jumys pandemiiaǵa baila­nysty ýaqytsha toqtap qaldy, biraq jaǵ­dai túzelgen soń bul baǵyttaǵy ju­­mys jalǵastyrylatyn bolady. Son­dyq­tan da Qazaqstanǵa kóshýdi qalaityn qan­das­­tarǵa aitylatyn ótinish – Qytai­dan ketpei turyp, resmi túrde QHR aza­mat­­ty­ǵynan shyǵý qajet. Sol kezde azamat­tyqqa kirý, zeinetaqy alý jáne shekara­dan ótýge qatysty máseleler týyndamaidy.

* * *

Toqsan aýyz sózdiń tobyqtai túiini – Qazaqstan men Qytai kórshi memleketter bolǵandyqtan, jan-jaqty strategiialyq áriptestikti odan ári damytý, túrli sala­daǵy yntymaqtastyqtyń baǵyt­taryn keńeitý, sezimtal máseleler bo­iyn­sha dialogti jalǵastyrý jáne týyn­dai­tyn máselelerdi birlesip sheshý – eki­jaqty qatynastarymyzdyń bolashaq basym­dyqtary bolyp qala berýi tiis.

Qazaqta «Qudai qosqan kórshi» degen túsinik bar, Qytai irgemizde turǵan ári jyldam damyp kele jatqan kórshi bol­ǵandyqtan, biz onymen ózara tiimdi áre­kettesýdiń utymdy jaqtaryn óz mem­leketimizdiń qarqyndy órkendeýine paidalanýymyz qajet.

Shahrat NURYShEV,

Syrtqy ister ministriniń birinshi orynbasary