Elimizde alǵash ret alty jylǵa josparlanǵan «Tarihi-diahrondyq ádisti qoldaný arqyly onomastikalyq ataýlardy júielendirý qyzmeti» jobasy iske asyrylmaq. Bul joba jazý reformasyn paidalana otyryp, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy eldimekenderdiń tarihi ataýlaryn qalpyna keltirýge múmkindik beredi.
Uzaqmerzimdi aýqymdy jobanyń negizgi mindetteri men naqty nátijesin aiqyndaý maqsatynda 2020 jyldyń 11 naýryzynda QR Mádeniet jáne sport ministrligi Til saiasaty komitetiniń uiymdastyrýymen ǵylymi-zertteý tobynyń otyrysy ótti.
Kún tártibinde jobanyń jyldyq jospary tanystyrylyp, alǵashqy kezeńde qai óńirler zertteletindigi aiqyndaldy. Sonymen qatar mamandar tiimdi ǵylymi ádisterdi qoldaný jaiyn ortaǵa saldy.
Aýqymdy jobanyń negizgi maqsattary men mindetteri jaiynda Sh.Shaiahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń atqarýshy direktory E.Tileshov:
- Onomastikalyq ataýlardy birizdendirýge baǵyttalǵan aýqymdy joba «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy til saiasatyn iske asyrýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń» mindetterin iske asyrý baǵytynda júrgizilmek. Negizgi maqsat - Respýblikadaǵy onomastikalyq qyzmetti retke keltirýdiń negizgi ǵylymi dáiekterin basshylyqqa ala otyryp, jer-sý ataýlaryna qatysty tarihi derekterdi ǵylymi ainalymǵa túsirý jáne tarihi onomastikalyq ataýlardy qalypqa keltirý, júielendirý. Qazirgi Qazaqstan aýmaǵyndaǵy toponimderdiń diahrondyq kartasyn ázirleý arqyly toponimderdiń ózgerý dinamikasyn kórsetý ári birizdilendirý, - deidi.
Alty jylǵa josparlanǵan joba Qazaqstannyń barlyq oblystaǵy eldi mekenderdiń tarihi ataýlaryn qalpyna keltirýge negizdeledi.
- Biylǵy 2020 jyly zertteý jumysyn bastaýǵa Soltústik Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystary alynyp otyr. Top músheleri onomastikalyq ataýlardy ǵylymi ainalymǵa túsirý úshin Qazaqstan Respýblikasy men Resei Federatsiiasyndaǵy muraǵattar men kitaphanalarda bolyp, ǵylymi-zertteý materialdaryn jinastyrady, ár kezeńge bailanysty býklet túrindegi kartalar jinaǵyn ázirleidi, resmi saittarda, BAQ betterinde joba barysy, ǵylymi-zertteý nátijeleri boiynsha maqala jariialaidy, suhbat, aqparat berip otyrady,- dedi Sh.Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýtynyń direktory, tarih ǵylymdarynyń doktory, zertteý tobynyń jetekshisi Z. Qabyldinov.
Bul jobany oryndaýda Sh. Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýtymen, Memleket tarihy institýtymen, A. Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtymen, Geografiia institýtymen, óńirlerdegi onomastika bólimderimen, salanyń jetekshi ǵalymdarymen tyǵyz bailanys ornatylyp, birlesken jumystar atqarylady.
Sonymen qatar joba boiynsha dáleldi qujat jinaý úshin avtorlar Resei Federatsiiasyndaǵy arhivterden materialdar qarap, alýǵa múmkindik alady. Bul onomastika salasyndaǵy jańa múmkindik, ári jańa qadam ekendigi daýsyz.
Basqosý barysynda S.Seifýllin atyndaǵy QazATÝ professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, zertteý tobynyń múshesi S. Imanberdieva onomastikalyq ataýlardy júielendirýdiń ǵylymi-ádistemelik baǵyttaryna toqtaldy.
- Qai óńirde bolsa da jer-sý attaryna bailanysty ańyz, ápsanalar jeterlik. Al bizdiń ǵylymi-zertteý jumysynda ańyz, ápsanalar dáleldi material bola almaidy. Zertteý ádisimiz – tarihi-diahrondyq bolǵandyqtan, aldymen ár ataýdyń etimologiiasy anyqtalady, ýaqyt kezeńderi aralyǵynda ataýlardyń ózgerýi, ekstralingvistikalyq faktorlardyń áseri taldanady, toponimderdiń sýbstrattary aiqyndalyp, toponimderdiń diahrondyq reestri túziledi. Osy reestrdi basshylyqqa ala otyryp, bolashaqta karta jasaý júzege asyrylady, - deidi.
Iá, «jer-sýdyń aty tarihtyń haty». Ony oryndy, ornyqty qoldaný, halyqqa mańyzy men mazmunyn ashyp túsindirý ǵalymdardyń basty mindeti.
Al alty jylǵa sozylatyn bul jobanyń jemisi ne bolmaq? Bul týrasynda Sh.Shaiahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy Terminologiia jáne onomastika basqarmasynyń basshysy mindetin atqarýshy, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty B.Ysqaq baiandady.
- Joǵaryda anyqtalǵandai jobanyń maqsaty aiqyn. Kútiletin nátije:
- Onomastikalyq tarihi ataýlardaǵy orfografiialyq qatelerdi túzetýge, olardyń jazylý barysyn birizdendirýge kómegin tigizedi;
- Diahrondyq ádis boiynsha tarihi ataýlardyń etimologiiasy anyqtalady, maǵynasy aiqyndalady;
- ulttyq onomastikanyń ǵylymi-teoriialyq, praktikalyq bazasyn qamtamasyz etýge, onomastikalyq keńistikti standarttaýǵa úles qosady;
- qalpyna keltirilgen tarihi ataýlardy latyn grafikaly álipbi negizinde retteýge qiyndyq týǵyzbaidy;
- jańa ataýlardy berýde ataýlardyń negizsiz alynýyn boldyrmaýǵa kómektesedi;
- jyl saiyn óńirler boiynsha ǵylymi-zertteý materialdary jinaqtalyp, jobanyń altynshy jylynda ujymdyq ǵylymi monografiialyq eńbek jaryq kórip, nátijesinde respýblikalyq 3D interaktivti karta ázirlenedi, - dedi.
Joba tanystyrylymyn E.Tileshov sáttilik tilep támamdady.
