عىلىمي-زەرتتەۋ توبىنىڭ وتىرىسى ٶتتٸ

ەلٸمٸزدە العاش رەت التى جىلعا جوسپارلانعان «تاريحي-دياحروندىق ەدٸستٸ قولدانۋ ارقىلى ونوماستيكالىق اتاۋلاردى جٷيەلەندٸرۋ قىزمەتٸ» جوباسى ٸسكە اسىرىلماق. بۇل جوبا جازۋ رەفورماسىن پايدالانا وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلدٸمەكەندەردٸڭ تاريحي اتاۋلارىن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

ۇزاقمەرزٸمدٸ اۋقىمدى جوبانىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸ مەن ناقتى نەتيجەسٸن ايقىنداۋ ماقساتىندا 2020 جىلدىڭ 11 ناۋرىزىندا قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ تٸل ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن عىلىمي-زەرتتەۋ توبىنىڭ وتىرىسى ٶتتٸ.

كٷن تەرتٸبٸندە جوبانىڭ جىلدىق جوسپارى تانىستىرىلىپ, العاشقى كەزەڭدە قاي ٶڭٸرلەر زەرتتەلەتٸندٸگٸ ايقىندالدى. سونىمەن قاتار ماماندار تيٸمدٸ عىلىمي ەدٸستەردٸ قولدانۋ جايىن ورتاعا سالدى.

اۋقىمدى جوبانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸ جايىندا ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ە.تٸلەشوۆ:

- ونوماستيكالىق اتاۋلاردى بٸرٸزدەندٸرۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى جوبا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٸل ساياساتىن ٸسكە اسىرۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ» مٸندەتتەرٸن ٸسكە اسىرۋ باعىتىندا جٷرگٸزٸلمەك. نەگٸزگٸ ماقسات - رەسپۋبليكاداعى ونوماستيكالىق قىزمەتتٸ رەتكە كەلتٸرۋدٸڭ نەگٸزگٸ عىلىمي دەيەكتەرٸن باسشىلىققا الا وتىرىپ, جەر-سۋ اتاۋلارىنا قاتىستى تاريحي دەرەكتەردٸ عىلىمي اينالىمعا تٷسٸرۋ جەنە تاريحي ونوماستيكالىق اتاۋلاردى قالىپقا كەلتٸرۋ, جٷيەلەندٸرۋ. قازٸرگٸ قازاقستان اۋماعىنداعى توپونيمدەردٸڭ دياحروندىق كارتاسىن ەزٸرلەۋ ارقىلى توپونيمدەردٸڭ ٶزگەرۋ ديناميكاسىن كٶرسەتۋ ەرٸ بٸرٸزدٸلەندٸرۋ, - دەيدٸ.

التى جىلعا جوسپارلانعان جوبا قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستاعى ەلدٸ مەكەندەردٸڭ تاريحي اتاۋلارىن قالپىنا كەلتٸرۋگە نەگٸزدەلەدٸ.

- بيىلعى 2020 جىلى زەرتتەۋ جۇمىسىن باستاۋعا سولتٷستٸك قازاقستان جەنە قاراعاندى وبلىستارى الىنىپ وتىر. توپ مٷشەلەرٸ ونوماستيكالىق اتاۋلاردى عىلىمي اينالىمعا تٷسٸرۋ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسيياسىنداعى مۇراعاتتار مەن كٸتاپحانالاردا بولىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ ماتەريالدارىن جيناستىرادى, ەر كەزەڭگە بايلانىستى بۋكلەت تٷرٸندەگٸ كارتالار جيناعىن ەزٸرلەيدٸ, رەسمي سايتتاردا, باق بەتتەرٸندە جوبا بارىسى, عىلىمي-زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ماقالا جارييالايدى, سۇحبات, اقپارات بەرٸپ وتىرادى,- دەدٸ ش.ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, زەرتتەۋ توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ ز. قابىلدينوۆ.

بۇل جوبانى ورىنداۋدا ش. ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىمەن, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىمەن, ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىمەن, گەوگرافييا ينستيتۋتىمەن, ٶڭٸرلەردەگٸ ونوماستيكا بٶلٸمدەرٸمەن, سالانىڭ جەتەكشٸ عالىمدارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلىپ, بٸرلەسكەن جۇمىستار اتقارىلادى.

سونىمەن قاتار جوبا بويىنشا دەلەلدٸ قۇجات جيناۋ ٷشٸن اۆتورلار رەسەي فەدەراتسيياسىنداعى ارحيۆتەردەن ماتەريالدار قاراپ, الۋعا مٷمكٸندٸك الادى. بۇل ونوماستيكا سالاسىنداعى جاڭا مٷمكٸندٸك, ەرٸ جاڭا قادام ەكەندٸگٸ داۋسىز.

باسقوسۋ بارىسىندا س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاتۋ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, زەرتتەۋ توبىنىڭ مٷشەسٸ س. يمانبەرديەۆا ونوماستيكالىق اتاۋلاردى جٷيەلەندٸرۋدٸڭ عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك باعىتتارىنا توقتالدى.

- قاي ٶڭٸردە بولسا دا جەر-سۋ اتتارىنا بايلانىستى اڭىز, ەپسانالار جەتەرلٸك. ال بٸزدٸڭ  عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىندا  اڭىز, ەپسانالار دەلەلدٸ ماتەريال بولا المايدى. زەرتتەۋ ەدٸسٸمٸز – تاريحي-دياحروندىق بولعاندىقتان, الدىمەن ەر اتاۋدىڭ ەتيمولوگيياسى انىقتالادى,  ۋاقىت كەزەڭدەرٸ ارالىعىندا اتاۋلاردىڭ ٶزگەرۋٸ, ەكسترالينگۆيستيكالىق فاكتورلاردىڭ ەسەرٸ تالدانادى, توپونيمدەردٸڭ سۋبستراتتارى ايقىندالىپ, توپونيمدەردٸڭ دياحروندىق رەەسترٸ تٷزٸلەدٸ. وسى رەەستردٸ باسشىلىققا الا وتىرىپ, بولاشاقتا كارتا جاساۋ جٷزەگە اسىرىلادى, - دەيدٸ.

يە, «جەر-سۋدىڭ اتى تاريحتىڭ حاتى». ونى ورىندى, ورنىقتى قولدانۋ, حالىققا ماڭىزى مەن مازمۇنىن اشىپ تٷسٸندٸرۋ عالىمداردىڭ باستى مٸندەتٸ.

ال التى جىلعا سوزىلاتىن بۇل جوبانىڭ جەمٸسٸ نە بولماق? بۇل تۋراسىندا ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى تەرمينولوگييا جەنە ونوماستيكا  باسقارماسىنىڭ باسشىسى مٸندەتٸن اتقارۋشى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ب.ىسقاق باياندادى.

- جوعارىدا انىقتالعانداي جوبانىڭ ماقساتى ايقىن. كٷتٸلەتٸن نەتيجە:

- ونوماستيكالىق تاريحي اتاۋلارداعى ورفوگرافييالىق قاتەلەردٸ تٷزەتۋگە, ولاردىڭ جازىلۋ بارىسىن بٸرٸزدەندٸرۋگە كٶمەگٸن تيگٸزەدٸ;

- دياحروندىق ەدٸس بويىنشا تاريحي اتاۋلاردىڭ ەتيمولوگيياسى انىقتالادى, ماعىناسى ايقىندالادى;

- ۇلتتىق ونوماستيكانىڭ عىلىمي-تەورييالىق, پراكتيكالىق بازاسىن قامتاماسىز ەتۋگە, ونوماستيكالىق كەڭٸستٸكتٸ ستاندارتتاۋعا ٷلەس قوسادى;

- قالپىنا كەلتٸرٸلگەن تاريحي اتاۋلاردى لاتىن گرافيكالى ەلٸپبي نەگٸزٸندە رەتتەۋگە  قيىندىق تۋعىزبايدى;

- جاڭا اتاۋلاردى بەرۋدە اتاۋلاردىڭ نەگٸزسٸز الىنۋىن بولدىرماۋعا كٶمەكتەسەدٸ;

- جىل سايىن ٶڭٸرلەر بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ماتەريالدارى جيناقتالىپ, جوبانىڭ التىنشى جىلىندا ۇجىمدىق عىلىمي مونوگرافييالىق ەڭبەك جارىق كٶرٸپ, نەتيجەسٸندە رەسپۋبليكالىق 3D ينتەراكتيۆتٸ كارتا ەزٸرلەنەدٸ, - دەدٸ.

جوبا تانىستىرىلىمىن ە.تٸلەشوۆ سەتتٸلٸك تٸلەپ تەمامدادى.