Foto: jsk.kz
«AMANAT» partiiasynyń Túrkistan oblystyq filialynda Ekonomika, kásipkerlik jáne agrarlyq sektor máseleleri jónindegi Qoǵamdyq keńesiniń májilisi ótti. Jiynda oblystaǵy Tabysty arttyrý baǵdarlamasy da talqyǵa salyndy, - dep habarlaidy «Ult aqparat».
Májiliske aimaqtyq partiia filialynyń atqarýshy hatshysy, keńes tóraǵasy Erlan Nurmahanov, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarma basshysynyń orynbasary N.Bekmuratov, oblystyq kásipkerlik jáne saýda basqarmabasshysynyń orynbasary mindetin atqarýshy S.Kóshkinbai, oblystyq Kásipkerler palatasynyń direktory T.Naqypbekov, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» aktsionerlik qoǵamynyń Túrkistan oblystyq filialynyń direktorynyń orynbasary M.Qańlybaev jáne keńes músheleri qatysty. Kún tártibinde eki másele qaraldy.
Olar: «Biznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda jyl saiyn 300-den astam kásipkerge qoldaý kórsetý jáne aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónimniń kólemin 76 mlrd. teńgege deiin ósirý. Aldymen S.Kóshkinbaidyń partiianyń Jol kartasynda kózdelgen kórsetkishterdi oryndaý baǵytynda atqarylǵan jumystary týraly baiandamasy tyńdaldy. Byltyr «Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy aiasynda biýdjetten 8,2 mlrd.teńge bólinip, 2725 joba qarjylai qoldaý tapqan. Al, biyl 11,7 mlrd.teńge qaralyp, jyl sońyna deiin 2 myńnan astam jobalarǵa qoldaý kórsetý josparlanýda. Sondai-aq, onyń aitýynsha iri kásipkerlerdiń kómegimen mikrobiznesti jáne startapty qoldaý maqsatynda «Kásipkerlik qyrandary» jobasy bastaý alǵan. Birneshe konkýrstar uiymdastyrylyp, startap jobalar investitsiialanyp jatyr.
Sondai-aq, biznesti júrgizýge servistik qoldaý kórsetý boiynsha sońǵy 6 jylda 23 597 kásipkerge 31 711 qyzmet kórsetilgen. 2022 jyldyń I toqsanynda 391 kásipker qoldaýǵa ie bolǵan. Bul aqparatty T.Naqypbekov baiandamasynda atap ótti. Al, agroónerkásiptik keshendi memlekettik júieli qoldaýlar men atqarylǵan jumystardyń nátijesinde byltyr nysanaly indikatorlar tolyǵymen oryndalǵan.
Degenmen N.Bekmuratovtyń málimdeýinshe jylyjai sharýashylyǵynda kemshin tustar bar. Kórshiles Ózbekstan, Tájikstan elderinen keletin jylyjai ónimderiniń baǵasy bizdiń óinmderden tómen bolýyna bailanysty, básekege túse almaýda. Basty sebebi qýat kózderine jumsalatyn shyǵyndar. Búginde onyń úlesi 45%-ǵa deiin jetip otyr. Basqarma tarapynan Energetika jáne Aýyl sharýashylyǵy Ministrligine tarif baǵasyn 50%-ǵa deiin tómendetý jóninde usynys engizilipti. Biyl aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemin 848,4 myń gektarǵa ornalastyrý kózdelýde. Jiyn sońynda kóktemgi dala jumystaryna qajetti tyńaitqyshtardy (ammiak selitrasy, ammofos) óndirýshi «QazAzot» AQ men «KazFasfat» JShS tarapynan agroqurylymdarǵa der kezinde bosatpaý saldaryna kóńil bólý jaiynda syn-eskertpeler aityldy. Óitkeni bul jaǵdai búginde agroqurylymdardyń narazylyǵyn týyndatýda. Osyǵan orai, atalǵan máseleni der kezinde sheshý maqsatynda otandyq óndirýshilerdi shaqyrtyp, qoǵamdyq uiymdardyń qatysýymen májilis ótkizý týraly usynys berildi. Usynys-pikirler qabyldanyp, qaralǵan máselelerdi sheshý jolynda jaýapty mekemelermen birlese jumystar atqarylatynyn aityp, májilisti qorytyndylady.
Túrkistan oblysyna 2023 jyly «Aýyl amanaty» jobasyn iske asyrýǵa Túrkistan oblysyna respýblikalyq biýdjetten 11,0 mlrd. teńge nesie qarajaty bólingen bolatyn. Endi óńirge qosymsha 8,7 mlrd. teńge qarajat qarastyrylyp otyr. Endi soǵan sáikes 16 aýdannan anyqtalǵan 32 aýyldyq okrýgke qosymsha ár aýmaqtan 2 aýyldyq okrýgten qosý josparlanýda. Bul maqsat biyl shilde aiynan bastap júzege asyp, óńir boiynsha jalpy 64 aýyldyq okrýg qamtylady. Osy máseleni talqylaý maqsatynda salaǵa jaýapty basshylar men aýdan ákimderiniń orynbasarlary jiyn ótkizdi. Májilisti Túrkistan ÁKK AQ-nyń qarjy jáne «Aýyl amanaty» baǵdarlmasynyń monitoringi jónindegi basqarýshy direktory Nurlybek Isaev jáne «Yrys» MQU basqarma tóraǵasy Muhit Myńbaev júrgizip otyrdy.
Nesielerdi qarjylandyrý boiynsha 6 baǵyt irikteldi. Olar: Ósimdik sharýashylyǵyn damytý; Mal sharýashylyǵyn damytý; Qus sharýashylyǵyn damytý; Balyq sharýashylyǵyn damytý; Aýyl sharýashylyǵy kooperativterdi jabdyqtaý; Turǵyndardyń óz kásibin ashý.
Jobany tiimdi júrgizý úshin óńirde jeke qosalqy sharýashylyqtardy kooperativter negizinde damytýǵa basymdyq beriledi. Úmitkerler qatysatyn aýyldyq okrýgterde 44 kooperativ bekitilip, áleýetti nesie alýshylardyń tizimi jasaqtaldy. Qazirgi tańda, nesie qarjysyn taratýshy ári senim bildirgen ókil retinde «Túrkistan ÁKK» AQ tiisti sharalardy atqarýda.
Eske salsaq, oblystyq barlyq aýyldyq okrýgterinde skriningter jasalyp, turǵyndar saýalnamaǵa qatysty. Jalpy joba aiasynda 2200 (orta nesie qarajaty kólemi 5,0 mln. teńge) birlikke jýyq mikrokreditter beriledi. Nátijesinde baǵdarlama aiasynda 2 300 jańa jumys orny qurylyp, óńirdegi ataýly áleýmettik kómek alýshy otbasy sanyn tómendetý kózdelgen. Qazirgi tańda pilottyq jobaǵa qatysatyn qosymsha eki aýyldy aýdan ákimimen bekitip, salalyq basqarma men «Túrkistan ÁKK» jáne «Yrys» MQU ókilderimen aldyn ala josparlanǵan jobalardy kelisý jumystary júrgizilýde. Aýdan ákimniń orynbasarlary tańdalǵan aýyldyq okrýgter boiynsha tolyq taldaý nátijelerin, usynylatyn basym baǵyttaryn, áleýetti nesie alýshylar sany, aýyldyq okrýg turǵyndarynyń beiim kásipteri týraly tolyqqandy málimet usyndy.
Jiyn qorytyndysynda aýdan ákimdikteri usynǵan aýyldyq okrýgter pilottyq jobaǵa qosymsha qatysatyn bolyp kelisildi. Aita keteiik, 18 sáýirden bastap nesie qujattar qabyldaý bastalyp, búginge deiin 847 ótinim kelip tústi. Onyń ishinde 459 ótinimniń 2,8 mlrd. teńgelik qujattary qaralý satysynda bolsa, nesie komitetimen 1,1 mlrd. teńgeniń 248 qujaty maquldandy. Túrkistan oblysyna biyl «Aýyl amanaty» jobasy boiynsha 20 mlrd teńgege jýyq qarjy bólindi. Búginde oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tikelei qadaǵalaýymen atalǵan jobany úilestirý, turǵyndardyń kásip ashýyna qoldaý kórsetý jumystary qarqyndy júrip jatyr. Kásipker óz jobasyn iske asyrý maqsatynda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aiasynda sút baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵy boiynsha 8,6 mln teńge nesie alýǵa múlkin kepilge qoia otyryp, ótinim joldaǵan. Nátijesinde, oblystyq komissiianyń oń sheshimimen 8 mln teńge qarjy berilgen.
Kásipker nesie qarjysyna Aqmola oblysynan 16 bas saýyn siyr ákelgen. Búgingi kúnde ár siyrdan 10 litrden sút alyp, «Natýr Prodýkt» JShS-na ótkizýde. Kásipker óz kásibin damytý aiasynda aldaǵy ýaqytta mal basyn ulǵaitýdy josparlap otyr. «Aýyl amanaty» jobasy aiasynda pilottyq jobaǵa qatysqan Sairam aýdany Aqbulaq aýyldyq okrýgi boiynsha 20 azamat nesie alýǵa ótinim joldaǵan. Búginde 10 azamattyń jobasy oblystyq komissiia qaraýynan ótip, maquldanǵan. Nesielendirilgen azamattar ishinde oblys boiynsha birinshi bolyp nesie alyp, óz kásibin ashqan – Aqbulaq aýyldyq okrýginiń turǵyny Turar Súleimenov.
«AMANAT» partiiasy janyndaǵy Agrarlyq sektor máseleleri jónindegi Respýblikalyq keńestiń kezekti otyrysynda «Aýyl amanaty» jobasynyń júzege asyrylý barysy talqylandy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáikes, 2022 jyly sáýirde «Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasy» bekitilgen edi. Aýyl turǵyndary jyldyq 2,5% jeńildikpen qaryz alý, kooperativ qurý jáne tehnikany lizingke resimdeý kezinde kómek ala alady. Osy baǵdarlama aiasynda «AMANAT» partiiasy Úkimetpen birge «Aýyl amanaty» jobasyn júzege asyrýda. Keńes tóraǵasy, Májilis depýtaty Nurjan Áshimbetov Prezident Qasym-Jomart Toqaev óziniń «Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaisymyz úshin. Qazir jáne árdaiym» sailaýaldy baǵdarlamasynda aýyl turǵyndarynyń ómir súrý deńgeiin arttyrý máselesine basymdyq bergenin atap ótti.
«Jalpy, aldaǵy 7 jylda aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrýǵa 1 trln teńge bólý kózdelip otyr. Bul qadam aýyl sharýashylyǵynda 350 myńnan astam sapaly jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Partiiamyzdyń sailaýaldy baǵdarlamasynda da aýyldyń jáne aýyl turǵyndarynyń jaǵdaiyn jaqsartýǵa erekshe nazar aýdaryldy. «Aýyl amanaty» jobasy aýyldyń turaqty ekonomikalyq ósimin qamtamasyz etý jáne azamattardyń tabysyn arttyrý maqsatynda qolǵa alyndy», – dedi ol.
Biyl «Aýyl amanaty» jobasyn júzege asyrý úshin 100 mlrd teńge bólindi. Osy qarajatty 17 myńǵa jýyq shaǵyn nesie berýge jumsaý josparlanyp otyr. Bul jóninde Keńes múshelerine QR Aýyl sharýashylyǵy ministrligine qarasty Qarjylyq quraldar jáne mikrokredit berý departamentiniń direktory Turar Muhamedjanov aitty.
«Mikrokreditterdi jergilikti atqarýshy organdar senim bildirilgen agent arqyly, iaǵni áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialar arqyly jylyna 2,5%-dan aspaityn syiaqy mólsherlemesimen 5 jylǵa deiingi merzimge (mal sharýashylyǵy salasynda 7 jylǵa deiin) beredi. Jeke qosalqy sharýashylyqtar úshin – 2,5 myń AEK nemese 8,6 mln teńgege, al aýyl sharýashylyǵy kooperativteri úshin – 8 myń AEK nemese 27,6 mln teńgege deiin mikrokredit usynylady. Búginde jalpy somasy 49,97 mlrd teńgege 8846 ótinim qabyldandy. Onyń ishinde 8,3 mlrd teńgege 1679 ótinim maquldandy», – dedi ol.
«AMANAT» partiiasynyń Hatshysy Eldar Jumaǵaziev mal ósiretin sharýashylyqtarǵa nesie bermes buryn tórt túliktiń azyǵy men jaiylymnyń jetkilikti bolýy máselesin sheshý qajet ekenine nazar aýdardy. Sondai-aq, ol aýyldaǵy kásipkerlikti qoldaý máselesine jeke toqtaldy.
«Túrkistan oblysyndaǵy Lenger qalasynda 2 myńnan astam jeke kásipker jumys isteidi. Turǵyndar bal, sút jáne et óndiredi. Alaida litsenziia men ózge de qujattardyń bolmaýyna bailanysty olardyń taýary dúkenge qabyldanbaidy. Amaly quryǵan kásipkerler ónimin bazarda saýdalaidy. Turǵyndar azyq-túlik qana emes, sapasy joǵary toqyma jáne t.b. taýar túrlerin óndirýdi úirendi. Aýyl turǵyndarynyń ónimin sertifikattaý jumysyn ońailandyrý kerek», – dedi partiia Hatshysy.
Atalǵan joba osydan tórt jyl buryn Jambyl oblysynda qanatqaqty rejimde júzege asyryla bastaǵan edi. Osy óńirdegi aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Dýlat Ospanovtyń aitýynsha, 2019 jyly mal sharýashylyǵyn damytý úshin 2,5 myńnan astam nesie berilip, sharýalar jalpy somasy 6,4 mlrd teńgeden astam qarajatqa 45 myńnan astam mal basyn satyp aldy.
Bul rette, Keńes múshesi, Májilis depýtaty Qazybek Álishev tek otandyq tórt túlikti satyp alýǵa tyrysý kerek ekenin atap ótti. Sebebi respýblikalyq biýdjetten bólinetin qarajat shetelge ketpei, el ekonomikasyna serpin berýi tiis. Óz kezeginde, Keńes múshesi, Agroónerkásiptik keshen kredittik seriktestikter qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Almira Saǵatova kooperativterge nesie berý tártibin qaita qaraýdy usyndy.
«Biz bul 27,6 mln teńgeni nesieniń ornyna áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialarǵa jarǵylyq kapitaldyń jarnasy retinde berýdi usynamyz. Kooperativ qurý kezinde sharýalar muqtajdyqty sezinedi. Olardyń materialdyq-tehnikalyq bazasy álsiz. Al bul qaitarymy bar jarna bolady. Osylaisha, 5-7 jyldan keiin kooperativ ieleri bul úlesti ÁKK-den satyp alady», – dedi ol.
Jiyn barysynda Aqtóbe, Túrkistan jáne Pavlodar oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy basqarmalarynyń basshylary da sóz sóiledi. Aita keteiik, byltyr amanattyqtar «Aýyl amanaty» jobasy aiasynda 40 kúndik aqparattyq marafon ótkizdi. Mobildi toptar elimizdegi 179 aýdanǵa qarasty 425 aýyl men aýyldyq okrýginde 250 myń azamatty qamti otyryp kezdesý ótkizdi. Jeńildikpen beriletin qaryzdy rásimdegisi keletin otandastarymyz ózi turyp jatqan óńirdegi áleýmettik-kásipkerlik korporatsiiasyna nemese kezekte.kz portalyna júgine alady.
Jiyn qorytyndysynda Nurjan Áshimbetov memlekettik organdardyń ókilderi men sarapshylar qatarynan jumys tobyn qurýdy, tsifrlandyrýdyń qosymsha elementterin engizý boiynsha óńirlerge arnalǵan usynymdar ázirleýdi usyndy. Keńes tóraǵasy aýyl turǵyndarynyń ónimin daiyndaý men satýǵa, sondai-aq tiimdi aýyl sharýashylyǵy kooperativterin qurýǵa erekshe nazar aýdarýdy tapsyrdy.
