Foto: senate.parlam.kz
Parlament Senatynyń youtobe arnasynda Senat spikeri Máýlen Áshimbaevtyń júrgizýimen Taldau Talks podkasty jaryqqa shyqty. Onda spiker QR saýda jáne integratsiia ministri Arman Shaqqaliev, "Shin-Lain" kompaniialar tobynyń Prezidenti Andrei Shin men Kavkaz jáne Ortalyq Aziia KPMG strategiialyq jáne operatsiialyq konsýltatsiia berý tobynyń basshy-seriktesi Bolat Myńbaevpen syrtqy saýda, tarifter jáne qazaqstandyq eksportty ilgeriletý týrasynda áńgime dúken qurdy dep habarlaidy Ult.kz.
Nelikten AQSh 145% - ǵa deiingi tarifterdi engizedi jáne bul Qazaqstan úshin neni bildiredi? Jahandyq saýda qalai ózgeredi jáne bizdiń elimiz syrtqy naryqtarda ustai ala ma? Eksportqa ne kedergi keltiredi jáne memlekettik qoldaý is júzinde jumys istei me? Logistika qandai bolýy kerek? Búgingi tańda qazaqstandyq taýarlar úshin qandai baǵyttar basym? Sarapshylar osy suraqtarǵa jaýap izdedi.
Suhbattyń alǵashqy bóligi jalpy álemdik ekonomikalyq jaǵdai týraly ótti. Onda qonaqtar men Senat spikeri jahandyq trendter, tariftik soǵystar jáne protsesterdiń álemdik jáne qazaqstandyq ekonomikaǵa áseri týraly sóz qozǵady. Ekinshi blokta eksporttyń tendentsiialary. Tariftik trendterdi talqylaý júrip, suhbattyń kelesi bóliginde qoldaý institýttary jaiynda áńgime órbidi. Sondai-aq logistika jáne kólik týraly tórtinshi bolkta aitylyp ótti.
Biznestiń damýy týraly aitqan Andrei Shin Qazaqstanda eksportty damytý kerektigin jáne batyl qadamdarǵa barý qajet ekenin jetkizdi.
«Biz óndiris baǵytynda damysaq deimiz, odan keiin reteil, sosyn baryp qarjy institýttary. Reteil týraly mysal keltire ketsem, tikelei reteil týraly emes, meniń qyzym dúken ári kafe siiaqty oryn ashyp jatyr. Biz dúkender jelisimen jumys isteitin belgili bir Ońtústik Koreia kompaniialaryn ákelip, oǵan qosa kórshi eldermen eksportty retteýdi josparlap otyrmyz. Men olarmen sóileskende únemi tym aýyr, tym jeńil ne bolmasa arnaiy saqtaý jaǵdaiyn talap etetin nemese saqtaý merzimi qysqa taýarlar logistikaǵa problema ákeledi. Ol taýar qunynyń ósýine alyp keledi. Men Qazaqstannan neni eksporttaǵan durys ekenin naqty aita almaimyn. Sebebi kez kelgen taýardy zertteý kerek. Kórshi elderde ne bolyp jatyr jáne biz olardan qalai erekshelene alamyz? Qai jerde basymdyqqa ie bolamyz, qai jerde olardy qyzyqtyra alamyz? Bul rette men eshteńeden qoryqpańyzdar, barlyǵyn kórińizder, zerttteńizder, árqashan bári múmkin ekenin aitqym keledi. Iaǵni eksportqa qarai jyljý kerek», ‒ deidi "Shin-Lain" kompaniialar tobynyń Prezidenti.
Osy rette Máýlen Áshimbaev tar sheńberde qalyp qoimai úlken maqsattar qoiyp, ósýge talpyný kerektigin jetkizdi. Sonymen qatar ol Bolat Myńbaevtar Qazaqstannyń qandai salalary álem naryǵynda kósh bastaýǵa laiyqty ekenin surady.
«Bizdiń geografiiamyz ben qazirgi ýaqytta jasap jatqan jumystarymyzǵa qarasaq, bizde dástúrli salalar bar. Olar jer qoinaýyn paidalaný, metallýrgiia jáne taý-ken kásiporyndary, jańa aityp ótken tarnsport salasy. Bular bizde bar. Osy bazalyq salalar ainalasyna belbeý salýǵa usynys bar. Import boiynsha nemese ol munai-gaz sektory bolýy múmkin, ol munai-gaz qyzmetin kórsetý bolýy yqtimal, qazba bailyq óndirýge bailanysty nemese transport qyzmetin kórsetý bolýy da múmkin. Ol tek Qazaqstan teritoriiasynda ǵana emes, bir arman dep aitýǵa bolatyn shyǵar, básekege qabiletti lokomotiv óndirisi syrtta da básekege qabiletti bolsa. Bóten eldiki emes, ózimizde bar. Árine jaǵymdy da, jaǵymsyz tustary bar», ‒ deidi Bolat Myńbaev.
QR saýda jáne integratsiia ministri Arman Shaqqaliev óz sózinde álemdik saýda-sattyqta jahandyq pozitsiialaýda Qazaqstan mýltivektorlyqty jalǵastyrady.
«Bizde frendshoring bolmaýy kerek. 210 memleket eksporttyq el bar. Mýltivektorlyq aiasynda biz qazir saýda materikterin anyqtadyq. Olar ‒ Qytai – jahandyq ońtústik, Taiaýshyǵys, Eýroodaq, bul bizde tarihi jaǵdai solai boldy. Sóite tura bizdiń «óz úiimizdiń naryǵyn» joǵaltyp almaýymyz kerek. Olar ‒ bizdiń jaqyn doǵa. Sosyn óte mańyzdy másele, ol resýrsty diplomatiia. Ol memleket ishindegi óndiristi damytý. Olar ‒ kritikalyq metalldar, sirek kezdesetin jerdegi metaldar, AÓK-ni tereń óńdeý. QAzir eshkim uzaq ýaqytqa jospar qurmaidy. Maksimým 3 jyl. Mańyzdy másele qyzmet kórsetýdi eksoporttaý. Árine bizde potentsial úlken. Sońǵy on jylda biz óte qatty óstik. 12 mlrd. dollarǵa deiin jáne qyzmet kórsetý eksporty. Mysaly horeka salý jaqsy júrip jatyr. Injenering, IT, meditsinalyq qyzmet kórsetý. Eger jalpy paradigma aýysýyn aitar bolsaq, bizdiń 1200 turaqty eksporterlardan jai ǵana alyp satar bolýdy emes, óndirip satatyn bolǵany mańyzdy. "Shin-Lain" mysalynda aitatyn bolsaq, olar satýdy bastaǵan kezde óndiriske aýysyp, keńeitip, turaqty óndirýshi top bolýǵa múddeli. Osyndai mysaldar kóp. Avtoprom neden bastady? Olar kólik bólshekterin satýdan bastaǵan. Qazir lokalizatsiiasy álde qaida joǵary. Qazaqstanda biz úshin «made in KZ» pozitsiiasyn ilgeri jyljytatyn 100 brend bolǵany eń jaqsy jarnama. Biz osy baǵytqa maqsat qoiǵanbyz», ‒ dep otyr ministr.
Óz kezeginde Máýlen Áshimbaev qazir álem naryǵynda kórip otyrǵan saýda, tariftik soǵystar biz úshin qaýip te, múmkindik te dep esepteidi.
«Bul bizdiń tranzittik baǵyttar úshin de, ashylyp jatqan jańa múmkindikter úshin de. Jalpy protektsionizm sáýirde týǵan másele emes. Ol sońǵy jyldary beleń alǵan tendentsiialardyń kórsetkishi. Jáne biz oǵan daiyn bolýymyz kerek. Sosyn kez jaǵdaida ózimiz de sol instrýmentterdi paidalanyp, otandyq óndirýshilerimizdi qoldap, qorǵaýymyz kerek», ‒ degen Senat spikeri Qazaqstan eksportty kózdeýi kerek dep esepteidi.
Onyń sebebi, bizde ishki naryq shaǵyn. Biz ekonomikalyq, innovatsiialyq, tehnologiialyq turǵyda kóshbasshy bolýǵa umtylýymyz tiis. Biz ózimizge jańa naryq kózin ashyp, solarǵa shyǵýymyz kerek. Ekonomikany tiimdi júrgizip, memleket otandyq kompaniialarǵa shetel naryǵynda turyqtaný úshin kómektesýi kerek.
«Ol júieni qalai integratsiialaitynymyz týraly búgin aittyq. Bul jerde úlken jumys Arman Abaiuly sizdiń ministrliktiń jáne memlekettik strýktýralarynyń, jalpy úkimettiń jáne eksportty keńeitý boiynsha memleket basshysynyń tapsyrmasy bar jáne bizdiń mindetimiz ol tapsyrmalardy júzege asyrý», ‒ dedi ol.
