Ǵalymdar 2015-2019 jyldar aralyǵynda eldegi 17,9 mln gektar alqaptyń topyraǵyna agrohimiialyq zertteý júrgizgen bolatyn. Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń mamandary osy zertteýdiń jalpy qorytyndysyn baiandap berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Elimizdegi egis alqaptarynyń 1 paiyzynda ǵana qarashirik mólsheri joǵary. Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń «Respýblikalyq agrohimiialyq qyzmet» ǵylymi-ádistemelik ortalyǵy osyndai qorytyndyǵa kelipti. 2015-2019 jyldar aralyǵynda ortalyq mamandary 17,9 mln gektar alqaptyń topyraǵyna agrohimiialyq zertteý júrgizgen. Bul eldegi jalpy egis alqabynyń 69,3 paiyzyna teń. Osynshama alqaptyń 76 paiyzynda qarashirik mólsheri tómen ekeni anyqtalǵan kórinedi. Ásirese sýarmaly eginshilikke qolaily sanalatyn ońtústik óńirlerde qarashirik az bolyp shyqqan. Al gýmýs mólsheri ortasha alqaptardyń úlesi –23 paiyz. Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy alqaptardyń 50,7 paiyzynda qarashirik mólsheri ortasha ekeni belgili bolyp otyr. Sanmen sipattasaq, óńirdegi 1,5 mln gektar alqap osy sanatqa jatady. Al gýmýstyń mólsheri joǵary dep tanylǵan alqaptardyń úlesi 2 paiyz deńgeiinde. Qostanai, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda da qarashirigi mol alqaptardyń úlesi 2 paiyzdyń ainalasynda. Alaida Shyǵystaǵy qarashirigi mol telimderdiń kóbi taý bókterinde jatyr. Munda topyraq qarashirikke bai bolǵanymen, erte jetiletin daqyl egýdiń mańyzy zor.
Sovet zamanynda jer túgeldei memlekettiń menshiginde bolǵandyqtan, egis alqaptaryn erroziiadan saqtaýǵa da memleket jaýapty bolatyn. Tek josparly túrde tyńaitqysh seýip qana qoimai, ár oblys pen aýdannyń, aýyl men keńshardyń egis ratsionyn baqylaýda ustaityn. Al qazir sharýa qojalyqtary men iri jer ieleri de biznes ókili bolǵandyqtan, aýmaqtyq inspektsiialar men agronomdar diqannyń ishki sharýasyna burynǵydai kiligip, aitqanymen júrgize almaidy. Sondyqtan jerdi tiimdi paidalaný jóninde keńes berip, nasihat aitýmen ǵana shekteledi. Esesine jerin kútip ustaityn sharýalardy qarjylai yntalandyrý júiesi bar.
«Qazirgi ýaqytta tanaptardyń ónimdilik deńgeiin arttyrý maqsatynda memleket mineraldyq tyńaitqyshtardy satyp alýdy sýbsidiialap otyr. Sýbsidiia mólsheri tyńaitqyshtardyń shyqqan eline qaramastan naryqtaǵy eń tómengi baǵasynyń jartysyna teń. Tyńaitqyshqa beriletin sýbsidiialar somasy jyl saiyn ulǵaiýda. 2019 jyly ǵylymi qajettiliktiń 18%-i engizildi. Tyńaitylǵan alqap jalpy egis alqabynyń 25-30%-in quraidy», - deidi Agrotehnologiialar men argrohimiia basqarmasynyń basshysy Dinara Áshimova.
Agrarlyq salada alǵa ozyp ketken elder bul tusta dástúrli daqyldardyń ornyn raps, soia siiaqty shyǵynyn eselep aqtaityn daqyldarman almastyryp tastaǵan búginde. Bul tendentsiia birtindep bizge de enip jatyr.
«Keiingi jyldary biryńǵai bidai ǵana egiletin telimder men kúrish, maqta siiaqty sýdy kóp shyǵyndaityn daqyldardyń alqaptaryn qysqartyp, egistikti ártaraptandyrýǵa kúsh salynýda. Ol úshin kókónis-baqsha, jemshóp, maily daqyldardyń alqaby keńeitilip jatyr», - deidi Dinara Áshimova.
Ulanǵaiyr dalamyzdyń bir shetindegi topyraǵy ekinshi shetindegi topyraqtan múlde ózgeshe ekenin ǵylymi zertteýler de dáleldep otyr. Bul reitingten soltústik óńirlerdegi diqandar topyraqtyń qunaryna sense, ońtústik óńirler sýǵa senetinin kórýge bolady. Topyraq qunaryn saqtaý úshin udaiy sýbsidiia bólinip otyrsa, sýarmaly alqaptardyń áleýetin barynsha paidalaný úshin memlekettik baǵadarlamalar qolǵa alynyp keledi. Mysaly, agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy boiynsha 610 myń gektar alqapta sýarý júielerin qalpyna keltirý kózdelgen. Osy meje boiynsha 2017-2019 jyldary 146 myń gektar sýarmaly alqap qalpyna keltirilgen.
Ósimdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaita óńdeý departamentiniń melioratsiia basqarmasynyń basshysy Medet Jádigerulynyń aitýynsha, Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi sý resýrstaryn basqarýdyń 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdaralamasyn ázirlep jatqan kórinedi. Sýramaly egiske jaramdy jerdiń qalǵan bóligi osy baǵdarlama aiasynda igerilýge tiis.
Qazaqstan bankteriniń aýylsharýashylyq jobalardy qarjylandyrýǵa qulyqsyz ekeni jii aitylady. Otandyq bankterdiń kejegesi keiin tartqanmen, halyqaralyq qarjy institýttary sýrmaly jerge salynǵan ár dollar erteń eselenip qaitatynyn jaqsy túsinip otyr.
Máselen, Eýropa qaita qurý jáne damý banki jalpy aýmaǵy 92,7 myń gektar alqapty sýarmaly etý jobasyna investitsiia salyp otyr. Ol jobaǵa Túrkistan oblysynan 25,7 myń gektar, Jambyl oblysynan 51,023 myń gektar, Aqtóbe oblysynan 15,9 myń gektar alqap kirgen. 2018-2024 jyldarǵa arnalǵan jobanyń jalpy quny 60,9 mlrd. teńge. Onyń 53,9 mlrd teńgesi nesiege alynsa, 7 mlrd teńgesi respýblikalyq biýdjetten qarastyrylǵan.
Al Islam damý banki Túrkistan jáne Almaty oblystaryndaǵy 136,4 myń gektar jerde sýarmaly júielerdi qalpyna keltirý úshin 2018-2024 jyldar arasynda 48,3 mlrd teńge bólýge ýaǵdalasqan bolatyn.
