Sý astynda joǵalǵan aýyldar: Qapshaǵai qoinaýynda qandai qupiiany jasyryp jatyr?

Sý astynda joǵalǵan aýyldar: Qapshaǵai qoinaýynda qandai qupiiany jasyryp jatyr?
Kollaj: ult.kz

Qazaqstandaǵy eń tanymal demalys oryndarynyń biri – Qapshaǵai. Búginde ol jaǵajailarymen, sý sportymen jáne demalys bazalarymen belgili bolǵanymen, bul óńirdiń ótken tarihy men halyq arasynda saqtalǵan ańyzdary da az emes. Ásirese Ile ózeniniń boiyndaǵy kóne shatqaldar men keiinnen sý astynda qalǵan aýyldar týraly áńgimeler jergilikti turǵyndar arasynda áli kúnge deiin aitylyp keledi, dep habarlaidy ult.kz. 

Qapshaǵai ataýy qaidan shyqqan?

«Qapshaǵai» sóziniń shyǵý tórkinine qatysty birneshe boljam bar. Eń keń taraǵan ańyz boiynsha, erte zamanda Ile ózeni dál osy tusta tar shatqaldyń arasymen asaý aǵynmen ótken. Jartastar ózendi eki jaǵynan qysyp turǵandyqtan, sý qatty ekpinmen «qapshyp» aǵyp jatqan kórinedi. Sodan jurt bul jerdi «Qapshaǵai» dep atap ketken. Taǵy bir nusqada ataý kóne túrki tilindegi «tar ótkel», «qysań sai» degen maǵynamen bailanystyrylyp aitylady. Óitkeni qazirgi sý qoimasy ornalasqan aimaq buryn tabiǵi shatqaldar men biik jartastarǵa toly bolǵan.

Sý astynda qalǵan aýyldar

1970 jyly Qapshaǵai sý elektr stantsiiasy iske qosylyp, Ile ózeniniń boiynda alyp sý qoimasy paida boldy. Sonyń saldarynan birneshe aýyl men egistik alqaptary sý astynda qaldy. Turǵyndardyń bir bóligi basqa óńirlerge kóshirildi.

Osy tarihi oqiǵadan keiin halyq arasynda túrli ańyzdar tarai bastady. Keibir qariialar sý deńgeii tómendegen jyldary eski úilerdiń irgetastary nemese aǵashtardyń qaldyqtary kórinedi dep áńgimeleidi. Al balyqshylar túnde sýdyń astynan belgisiz dybystar estiletinin aityp otyrady. Alaida mundai oqiǵalar ǵylymi turǵydan dáleldenbegen jáne halyq aýzyndaǵy ańyz retinde ǵana qarastyrylady.

Ile ózeniniń kiesi týraly áńgimeler

Qazaq halqy ejelden ózen-kólderdi kieli sanaǵan. Ile ózeni týraly da osyndai senimder saqtalǵan. Ańyz boiynsha, ózenniń óz iesi bolady jáne tabiǵatqa qurmetsizdik tanytqan adamdarǵa sý «renjidi». Sondyqtan burynǵy turǵyndar ózenge qoqys tastamaýǵa, sýdy lastamaýǵa erekshe mán bergen.

Keibir áńgimelerde tún ishinde sý betinde aq kiimdi beine kórinetini nemese belgisiz jaryqtardyń baiqalatyny aitylady. Mundai oqiǵalar kóbine tabiǵat qubylystarymen túsindirilgenimen, halyq arasynda jumbaq ańyz retinde saqtalyp qalǵan.

Sý astyndaǵy kóne mekender týraly boljam

Qapshaǵai sý qoimasy salynbas buryn bul aýmaqta kóne qonystar men qorymdardyń bolǵany belgili. Arheologtar qurylys bastalar aldynda kóptegen tarihi eskertkishterdi zerttep úlgergen. Degenmen halyq arasynda zerttelmei qalǵan tarihi oryndar sý astynda qaldy degen pikir de kezdesedi.

Osy sebepti Qapshaǵaidy keide «sý astyndaǵy joǵalǵan meken» dep te ataidy. Bul pikirdi rastaityn naqty ǵylymi dálel joq, alaida mundai áńgimeler óńirdiń tylsym sipatyn arttyra túsedi.

Ańyz ben aqiqat

Qapshaǵai týraly aitylatyn oqiǵalardyń kópshiligi – halyq qiialynan týǵan ańyzdar men aýyzsha jetken estelikter. Degenmen olardyń túp-tamyrynda shynaiy tarihi oqiǵalar jatyr. Sý qoimasynyń salynýy, aýyldardyń kóshirilýi jáne tabiǵi landshafttyń ózgerýi jergilikti halyqtyń jadynda erekshe iz qaldyrdy.

Búginde Qapshaǵai – myńdaǵan týrist demalatyn zamanaýi óńir. Biraq onyń jaǵasynda aitylatyn kóne ańyzdar bul mekenniń tek demalys orny ǵana emes, tarih pen halyq jadyn saqtap turǵan erekshe ólke ekenin eske salady.