Niderland Koroldiginiń Joǵarǵy soty Stati isi sheńberinde Qazaqstan paidasyna sheshim shyǵaryp, KMG Kashagan B.V. kompaniiasyndaǵy «Samuryq-Qazyna» AQ-nyń aktsiialaryna ýaqytsha tyiym salý boiynsha uiǵarymdy qaita qaraýdy úkim etti, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR Ádilet ministrligine silteme jasap.
«Qazaqstan Respýblikasynyń Ádilet ministrligi men «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ Anatol Stati, Gabriel Stati, Ascom S. A. jáne Terra Raf Trans Traiding Ltd.-ge (Stati) qarsy Niderland Joǵarǵy sotyndaǵy protseste jetistikke qol jetti.
2020 jylǵy 18 jeltoqsanda Niderland Joǵarǵy soty Stati men Qazaqstan Respýblikasy arasyndaǵy daýmen bailanysty KMG Kashagan B.V. kompaniiasyndaǵy «Samuryq-Qazyna« AQ aktsiialaryna tyiym salýǵa qatysty jeńildetilgen is júrgizý sheńberinde Amsterdam Apelliatsiialyq sotynyń 2019 jylǵy 7 mamyrdaǵy sheshiminiń kúshin joidy.
Niderland Joǵarǵy soty Birikken Ulttar Uiymynyń memleketterdiń iýrisdiktsiialyq immýnitetteri jáne olardyń menshigi týraly Konventsiiasynyń 19 (S) babyna súiene otyryp, bul ereje ádettegi halyqaralyq quqyqty kórsetetinin anyqtady», - delingen ministrlik aqparatynda.
Osylaisha, Joǵarǵy sot Gaaga apelliatsiialyq sotyna isti qaita qaraýǵa jiberip otyr.
«KMG Kashagan B.V. kompaniiasyndaǵy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ aktsiialaryna tyiym salýdyń zańdylyǵy Gaaga apelliatsiialyq sotymen qaita qaralatyn bolady. Qazaqstan Respýblikasy Gaaga apelliatsiialyq soty tyiym salýdy zańsyz dep sanap, onyń kúshin joiatynyna senimdi.
Qazaqstan Respýblikasy óziniń investitsiialyq ahýalyn jáne óziniń kóptegen zańdy investorlaryn qorǵaýǵa bel býdy. Sondai-aq, Respýblika alaiaqtyqpen, aqshany jylystatýmen jáne sybailas jemqorlyqpen kúresip jatyr. Sondyqtan Qazaqstan óziniń investitsiialyq júiesin júieli túrde investitsiialardy qorǵaý qalqanynyń artynda jasyrynyp júrgen Stati tarabymen teris paidalanýǵa qatysty quqyqtyq sharalardy áshkereleýge, baǵalaýǵa jáne qabyldaýǵa óz jaýapkershiliginen quqyq ústemdigi qaǵidatyna sáikes bas tartpaidy.
Sońǵy jyldary Statidiń Qazaqstandaǵy shynaiy is-áreketteriniń dáleldemeleri birte-birte birqatar bedeldi jáne táýelsiz sarapshylarmen anyqtalyp, baǵalandy. Sarapshylar Statidiń zańnamany júieli túrde buzǵanyn anyqtady, sonyń nátijesinde olar ózderin zańdy investorlar retinde kózboiaýshylyq týdyryp, is júzinde jalǵan kompaniialardy paidalana otyryp, qazaqstandyq júieni alaiaqtyq operatsiialar jasaý úshin paidalandy. Pricewaterhouse Coopers (»Pwc«) álemdik jetekshi aýditorlyq firmalarynyń biri Stati Qazaqstannan jarty milliardtan astam AQSh dollaryn offshorlyq shottarǵa jáne óz qaltalaryna aýdarǵan degen qorytyndyǵa keldi. Osylaisha, Stati júieli túrde alaiaqtyq arqyly ózderiniń qazaqstandyq operatsiialyq kompaniialaryn óz paidasy úshin oiran qyldy. Sonymen birge, olar bul kompaniialardy syrtqy álemge tiimdi dep kórsetti, sonyń ishinde óziniń aýditorlary KPMG-ge jalǵan málimet usyný arqyly jalǵan qarjylyq eseptilik aldy. Stati osy jalǵan qarjylyq qujattardy óz qyzmetinde, sonyń ishinde investorlardyń qarajatyn tartý kezinde paidalandy. Sondai-aq, Qazaqstannyń jaýapkershiligi týraly jáne olar Qazaqstanǵa investitsiia retinde salǵan somalar týraly alaiaqtyq málimdemeler negizinde 497 million AQSh dollary mólsherindegi tórelik sheshimdi (»Tórelik sheshim«) alý úshin Stati alaiaqtyq jolmen jasalǵan qarjylyq qujattardy paidalandy.
Alaiaqtyq pen aqshany jylystatý týraly dálelder Tórelik sheshim qabyldanǵannan keiin ǵana paida bola bastady. 2019 jyldyń sáýirinde Statidiń burynǵy qarjy direktory Artýr Lýngý AQSh-taǵy ant bergen málimdemesinde Stati óziniń aýditory KPMG kompaniiasyna aitarlyqtai burmalaýshylyq jasaǵan málimetter bergenin moiyndady. Nátijesinde, 2019 jylǵy 21 tamyzda KPMG Statidiń Qazaqstanǵa boljamdy investitsiialaryna qatysty qarjylyq eseptilikterine shyǵarylǵan barlyq aýdittik esepterin keri qaitaryp aldy. Bul keri qaitaryp alý KPMG daiyndaǵan qarjylyq eseptiliktiń úsh jylyn qamtityn jalpy on segiz aýditorlyq qorytyndyǵa áser etedi. KPMG bul erekshe qadamdy Statidiń KPMG-ny Qazaqstandaǵy óz investitsiialarynyń qunyna qatysty ádeii jańylystyrǵany týraly jazbasha dáleldemelerdi táýelsiz túrde qarastyrǵannan keiin qabyldady.
Deloitte, PwC, professor Djordj Bermann jáne professor Kristof Shroier siiaqty táýelsiz jáne jetekshi álemdik sarapshylar jaǵdaidy baǵalap, Stati júieli alaiaqtyqpen ainalysty jáne tórelik sheshim alaiaqtyq jolmen alyndy degen qorytyndyǵa keldi. AQSh Ádilet departamentiniń aktivterdi tárkileý jáne aqshany jylystatý bólimi bastyǵynyń orynbasary bolǵan aqshany jylystatý boiynsha jetekshi sarapshylardyń biri Stefan Kasella, Stati kem degende eki iýrisdiktsiiada – AQSh pen Latviiada «aqshany jylystatýǵa bailanysty qylmystar úshin qylmystyq jaýapkershilikke tartylýy múmkin« degen qorytyndyǵa keldi. Liýksembýrgte Statidiń alaiaqtyq jáne aqshany jylystatý shemalaryn qylmystyq tergeýi jalǵasýda.
Qazaqstanda ózderiniń alaiaqtyq qyzmetinen paida tapqannan keiin zańdy investor retinde kózboiaýshylyq jasap, tórelik sheshim alaiaqtyq jolmen alynǵandyǵyn bile tura, ony oryndaýǵa qol jetkizý maqsatynda Stati ózderiniń alaiaqtyq áreketterin sottarda kóptegen jyldar boiy jalǵastyrdy.
Stati men olardyń advokattary sheshimdi oryndaý protsesterinde sottar alaiaqtyq pen aqshany jylystatýdyń jańa dálelderin tolyq qarastyrmaýy úshin sottarǵa júieli túrde burmalaýshylyq pen jalǵan málimdemeler usynady. Munyń bári tórelik sheshim shyǵarǵan tribýnalǵa belgili bolǵan joq, biraq bul onyń sheshimine qatty áser etýi múmkin edi. Investitsiialardy qorǵaý salasyndaǵy eń bedeldi álemdik sarapshylardyń biri – professor Kristof Shroier: «Qazirgi ýaqytta qolda bar dálelder, sonyń ishinde KPMG hat almasýlary men jalǵan qarjylyq eseptilik Statidiń zańsyz áreketteri men teris piǵylyn aiqyn kórsetedi. Bul dáleldemelerdiń tórelik tribýnalǵa qoljetimdiligi onyń iýrisdiktsiiasyn, Stati talaptarynyń jaramdylyǵyn jáne Qazaqstannyń jaýapkershiligin aiqyndaý úshin sheshýshi mánge ie bolar edi». Óz kezeginde PwC jalǵan qarjylyq esepterge «EHK tóreliginde Stati, olardyń kýágerleri, sarapshylary jáne advokattary, sondai-aq tórelik sot súiendi jáne olar tórelik sheshim shyǵarylǵannan keiingi sot protsesterindegi hattamalar bóligi bolyp qala beredi» dep tujyrymdaidy.
Jańa dálelder shved apelliatsiialyq sotyna tórelik sheshimniń kúshin joimaý týraly sheshim qabyldaǵan kezde belgili bolmady. Sodan beri Stati shved sottaryna jaǵdaidy shynaiy jáne tolyq málimetter negizinde baǵalaýǵa múmkindik bermedi. Shvedtik Svea sotynyń sýdiasy Patrik Sheldstromnyń aitýynsha «Joǵaryda aitqanymdai, Stati EHK arbitrajyndaǵy tribýnaldy gaz óńdeý zaýytynyń quny týraly ádeii jańylystyrǵany týraly senimdi dálelder bar dep sanaimyn. Meniń oiymsha, munyń saldary retinde olar Shvetsiiadaǵy tórelik sheshimniń kúshin joiý protsesi kezinde ádeii jalǵan aqparat berdi nemese osy másele boiynsha tiisti aqparatty jasyrǵan bolýy kerek. Mundai áreketter men áreketsizdikterdi shved zańnamasyboiynsha «qarapaiym« qylmystyq alaiaqtyq dep sanaýǵa bolady».
2017 jyly Londonnyń Joǵarǵy soty Statidiń tórelik sheshimdi alaiaqtyq jolmen alǵandyǵy týraly jetkilikti dálelderi bar dep sheshti. Stati Den Chepmennyń qarjylyq qoldaýymen bul protsesten bas tartty. Onyń ornyna Stati sot qaraýynyń tómendeý deńgeiine ýmittene otyryp, basqa sottarda sot isin bastady. Ár sotta Stati men olardyń advokattary basqa sottar faktilerdi baǵalady dep jalǵan pikir bildirdi. Alaida, Stati de, olardyń advokattary da sottardyń eshqaisysy shynaiy jáne tolyq málimetter negizinde sheshim qabyldamaǵanyn tolyq túsinedi. Sot protsesteri birqatar iýrisdiktsiialarda jalǵasýda. 2020 jylǵy 17 qarashada Briýsseldiń apelliatsiialyq soty Qazaqstan Respýblikasyna Stati jasaǵan alaiaqtyqqa bailanysty isti tolyq kólemde usynýǵa ruqsat berdi. Qazirgi ýaqytta Niderlandy Joǵarǵy soty osy alaiaqtyqqa bailanysty apelliatsiiany qarastyrýda.
Statidiń aqshany jylystatý týraly faktilerin Gibraltar Joǵarǵy sotyna «Tolqynneftegaz» JShS konkýrstyq basqarýshysy usyndy jáne sot aldyn ala «qaraýdy talap etetin eleýli másele« jáne «jeńistiń shynaiy perspektivalary bar» degen qorytyndyǵa keldi.»
Statidiń budan bylai alaiaqtyq tórelik sheshimdi oryndaýǵa áreket jasaýǵa belsendi qatyspaýy Statidiń qylmystary týraly bultartpas dálelderge bailanysty bolýy múmkin. Qazirgi ýaqytta Den Chepmen basqaratyn problemalyq aktivter men úmitsiz obligatsiialarǵa mamandandyrylǵan hedj-qorlar toby (»Chepmen taraptary«) Statidiń Tristan Oil Ltd kompaniiasynyń obligatsiialaryn satyp alǵany jáne Statimen jasalǵan kelisim arqyly úlken jeńildiktermen tórelik sheshimniń birtalai úlesin satyp alǵany anyqtaldy. Endi Chepmen taraptary Qazaqstanǵa qandai da bir jolmen investitsiia salǵan «amerikandyq jáne basqa da halyqaralyq investorlardyń atynan» áreket etip jatyr. Alaida, Chepmen taraptary Statimen buryn jumys istegen barlyq bedeldi investitsiialyq bankter Stati jáne Chepmen taraptarymen qarym-qatynasyn 2017 jyldyń maýsym aiyndaǵy aǵylshyn sotynyń «tórelik sheshimniń alaiaqtyq jolmen alynǵandyǵy týraly jetkilikti dálel» bar degen sheshiminen keiin toqtatqanyn ashpaidy.
Chepmen taraptary qazir alaiaqtyq sheshimdi májbúrlep oryndaý kampaniiasynyń naqty kúshi jáne demeýshileri bolyp tabylady, olardyń aktsiialary birqatar iýrisdiktsiialarda Qazaqstanǵa qarsy «aqsha úshin« satyp alyndy. Ulybritaniiada Chepmen taraptary Qazaqstanǵa qarsy isti jalǵastyrmaýǵa sheshim qabyldady jáne tórelik sheshiminiń shynaiylyǵyna nuqsan keltiretin túpkilikti sheshimdi boldyrmaý maqsatynda alaiaqtyq týraly is boiynsha sot talqylaýynyń toqtatylýyna sebep boldy. Chepmen taraptary ártúrli sottar men Qazaqstandy aldaýǵa járdem kórsetedi. Sondyqtan Ádilet ministrligi Den Chepmen jáne onyń kompaniialaryna qarsy AQSh-ta sot talqylaýyna bastamashylyq jasady.
Qazaqstan Respýblikasy Niderlandydaǵy jáne basqa da elderdiń sottarynda qaralatyn barlyq sot talqylaýlarynda ádilettiliktiń ornaitynyna senimdi. Sondai-aq, Respýblika Stati nemese Chapman taraptary alaiaqtyqpen alynǵan tórelik sheshimdi tanýǵa jáne oryndaýǵa umtylatyn barlyq iýrisdiktsiialarda óziniń zańdy múddelerin jigerli túrde qorǵaýdy jalǵastyratynyna senimdi», - dedi QR Ádilet ministrliginen.
