نيدەرلاند كورولدٸگٸنٸڭ جوعارعى سوتى ستاتي ٸسٸ شەڭبەرٸندە قازاقستان پايداسىنا شەشٸم شىعارىپ, KMG Kashagan B.V. كومپانيياسىنداعى «سامۇرىق-قازىنا» اق-نىڭ اكتسييالارىنا ۋاقىتشا تىيىم سالۋ بويىنشا ۇيعارىمدى قايتا قاراۋدى ٷكٸم ەتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ مەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق اناتول ستاتي, گابريەل ستاتي, Ascom S. A. جەنە Terra Raf Trans Traiding Ltd.-گە (ستاتي) قارسى نيدەرلاند جوعارعى سوتىنداعى پروتسەستە جەتٸستٸككە قول جەتتٸ.
2020 جىلعى 18 جەلتوقساندا نيدەرلاند جوعارعى سوتى ستاتي مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى داۋمەن بايلانىستى KMG Kashagan B.V. كومپانيياسىنداعى «سامۇرىق-قازىنا« اق اكتسييالارىنا تىيىم سالۋعا قاتىستى جەڭٸلدەتٸلگەن ٸس جٷرگٸزۋ شەڭبەرٸندە امستەردام اپەللياتسييالىق سوتىنىڭ 2019 جىلعى 7 مامىرداعى شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن جويدى.
نيدەرلاند جوعارعى سوتى بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مەملەكەتتەردٸڭ يۋريسديكتسييالىق يممۋنيتەتتەرٸ جەنە ولاردىڭ مەنشٸگٸ تۋرالى كونۆەنتسيياسىنىڭ 19 (س) بابىنا سٷيەنە وتىرىپ, بۇل ەرەجە ەدەتتەگٸ حالىقارالىق قۇقىقتى كٶرسەتەتٸنٸن انىقتادى», - دەلٸنگەن مينيسترلٸك اقپاراتىندا.
وسىلايشا, جوعارعى سوت گااگا اپەللياتسييالىق سوتىنا ٸستٸ قايتا قاراۋعا جٸبەرٸپ وتىر.
«KMG Kashagan B.V. كومپانيياسىنداعى «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق اكتسييالارىنا تىيىم سالۋدىڭ زاڭدىلىعى گااگا اپەللياتسييالىق سوتىمەن قايتا قارالاتىن بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى گااگا اپەللياتسييالىق سوتى تىيىم سالۋدى زاڭسىز دەپ ساناپ, ونىڭ كٷشٸن جوياتىنىنا سەنٸمدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٶزٸنٸڭ ينۆەستيتسييالىق احۋالىن جەنە ٶزٸنٸڭ كٶپتەگەن زاڭدى ينۆەستورلارىن قورعاۋعا بەل بۋدى. سونداي-اق, رەسپۋبليكا الاياقتىقپەن, اقشانى جىلىستاتۋمەن جەنە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەسٸپ جاتىر. سوندىقتان قازاقستان ٶزٸنٸڭ ينۆەستيتسييالىق جٷيەسٸن جٷيەلٸ تٷردە ينۆەستيتسييالاردى قورعاۋ قالقانىنىڭ ارتىندا جاسىرىنىپ جٷرگەن ستاتي تارابىمەن تەرٸس پايدالانۋعا قاتىستى قۇقىقتىق شارالاردى ەشكەرەلەۋگە, باعالاۋعا جەنە قابىلداۋعا ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸنەن قۇقىق ٷستەمدٸگٸ قاعيداتىنا سەيكەس باس تارتپايدى.
سوڭعى جىلدارى ستاتيدٸڭ قازاقستانداعى شىنايى ٸس-ەرەكەتتەرٸنٸڭ دەلەلدەمەلەرٸ بٸرتە-بٸرتە بٸرقاتار بەدەلدٸ جەنە تەۋەلسٸز ساراپشىلارمەن انىقتالىپ, باعالاندى. ساراپشىلار ستاتيدٸڭ زاڭنامانى جٷيەلٸ تٷردە بۇزعانىن انىقتادى, سونىڭ نەتيجەسٸندە ولار ٶزدەرٸن زاڭدى ينۆەستورلار رەتٸندە كٶزبوياۋشىلىق تۋدىرىپ, ٸس جٷزٸندە جالعان كومپانييالاردى پايدالانا وتىرىپ, قازاقستاندىق جٷيەنٸ الاياقتىق وپەراتسييالار جاساۋ ٷشٸن پايدالاندى. Pricewaterhouse Coopers (»Pwc«) ەلەمدٸك جەتەكشٸ اۋديتورلىق فيرمالارىنىڭ بٸرٸ ستاتي قازاقستاننان جارتى ميللياردتان استام اقش دوللارىن وففشورلىق شوتتارعا جەنە ٶز قالتالارىنا اۋدارعان دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ. وسىلايشا, ستاتي جٷيەلٸ تٷردە الاياقتىق ارقىلى ٶزدەرٸنٸڭ قازاقستاندىق وپەراتسييالىق كومپانييالارىن ٶز پايداسى ٷشٸن ويران قىلدى. سونىمەن بٸرگە, ولار بۇل كومپانييالاردى سىرتقى ەلەمگە تيٸمدٸ دەپ كٶرسەتتٸ, سونىڭ ٸشٸندە ٶزٸنٸڭ اۋديتورلارى KPMG-گە جالعان مەلٸمەت ۇسىنۋ ارقىلى جالعان قارجىلىق ەسەپتٸلٸك الدى. ستاتي وسى جالعان قارجىلىق قۇجاتتاردى ٶز قىزمەتٸندە, سونىڭ ٸشٸندە ينۆەستورلاردىڭ قاراجاتىن تارتۋ كەزٸندە پايدالاندى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ تۋرالى جەنە ولار قازاقستانعا ينۆەستيتسييا رەتٸندە سالعان سومالار تۋرالى الاياقتىق مەلٸمدەمەلەر نەگٸزٸندە 497 ميلليون اقش دوللارى مٶلشەرٸندەگٸ تٶرەلٸك شەشٸمدٸ (»تٶرەلٸك شەشٸم«) الۋ ٷشٸن ستاتي الاياقتىق جولمەن جاسالعان قارجىلىق قۇجاتتاردى پايدالاندى.
الاياقتىق پەن اقشانى جىلىستاتۋ تۋرالى دەلەلدەر تٶرەلٸك شەشٸم قابىلدانعاننان كەيٸن عانا پايدا بولا باستادى. 2019 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە ستاتيدٸڭ بۇرىنعى قارجى ديرەكتورى ارتۋر لۋنگۋ اقش-تاعى انت بەرگەن مەلٸمدەمەسٸندە ستاتي ٶزٸنٸڭ اۋديتورى KPMG كومپانيياسىنا ايتارلىقتاي بۇرمالاۋشىلىق جاساعان مەلٸمەتتەر بەرگەنٸن مويىندادى. نەتيجەسٸندە, 2019 جىلعى 21 تامىزدا KPMG ستاتيدٸڭ قازاقستانعا بولجامدى ينۆەستيتسييالارىنا قاتىستى قارجىلىق ەسەپتٸلٸكتەرٸنە شىعارىلعان بارلىق اۋديتتٸك ەسەپتەرٸن كەرٸ قايتارىپ الدى. بۇل كەرٸ قايتارىپ الۋ KPMG دايىنداعان قارجىلىق ەسەپتٸلٸكتٸڭ ٷش جىلىن قامتيتىن جالپى ون سەگٸز اۋديتورلىق قورىتىندىعا ەسەر ەتەدٸ. KPMG بۇل ەرەكشە قادامدى ستاتيدٸڭ KPMG-نى قازاقستانداعى ٶز ينۆەستيتسييالارىنىڭ قۇنىنا قاتىستى ەدەيٸ جاڭىلىستىرعانى تۋرالى جازباشا دەلەلدەمەلەردٸ تەۋەلسٸز تٷردە قاراستىرعاننان كەيٸن قابىلدادى.
Deloitte, PwC, پروفەسسور دجوردج بەرمانن جەنە پروفەسسور كريستوف شرويەر سيياقتى تەۋەلسٸز جەنە جەتەكشٸ ەلەمدٸك ساراپشىلار جاعدايدى باعالاپ, ستاتي جٷيەلٸ الاياقتىقپەن اينالىستى جەنە تٶرەلٸك شەشٸم الاياقتىق جولمەن الىندى دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ. اقش ەدٸلەت دەپارتامەنتٸنٸڭ اكتيۆتەردٸ تەركٸلەۋ جەنە اقشانى جىلىستاتۋ بٶلٸمٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولعان اقشانى جىلىستاتۋ بويىنشا جەتەكشٸ ساراپشىلاردىڭ بٸرٸ ستەفان كاسەللا, ستاتي كەم دەگەندە ەكٸ يۋريسديكتسييادا – اقش پەن لاتۆييادا «اقشانى جىلىستاتۋعا بايلانىستى قىلمىستار ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلۋى مٷمكٸن« دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ. ليۋكسەمبۋرگتە ستاتيدٸڭ الاياقتىق جەنە اقشانى جىلىستاتۋ سحەمالارىن قىلمىستىق تەرگەۋٸ جالعاسۋدا.
قازاقستاندا ٶزدەرٸنٸڭ الاياقتىق قىزمەتٸنەن پايدا تاپقاننان كەيٸن زاڭدى ينۆەستور رەتٸندە كٶزبوياۋشىلىق جاساپ, تٶرەلٸك شەشٸم الاياقتىق جولمەن الىنعاندىعىن بٸلە تۇرا, ونى ورىنداۋعا قول جەتكٸزۋ ماقساتىندا ستاتي ٶزدەرٸنٸڭ الاياقتىق ەرەكەتتەرٸن سوتتاردا كٶپتەگەن جىلدار بويى جالعاستىردى.
ستاتي مەن ولاردىڭ ادۆوكاتتارى شەشٸمدٸ ورىنداۋ پروتسەستەرٸندە سوتتار الاياقتىق پەن اقشانى جىلىستاتۋدىڭ جاڭا دەلەلدەرٸن تولىق قاراستىرماۋى ٷشٸن سوتتارعا جٷيەلٸ تٷردە بۇرمالاۋشىلىق پەن جالعان مەلٸمدەمەلەر ۇسىنادى. مۇنىڭ بەرٸ تٶرەلٸك شەشٸم شىعارعان تريبۋنالعا بەلگٸلٸ بولعان جوق, بٸراق بۇل ونىڭ شەشٸمٸنە قاتتى ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن ەدٸ. ينۆەستيتسييالاردى قورعاۋ سالاسىنداعى ەڭ بەدەلدٸ ەلەمدٸك ساراپشىلاردىڭ بٸرٸ – پروفەسسور كريستوف شرويەر: «قازٸرگٸ ۋاقىتتا قولدا بار دەلەلدەر, سونىڭ ٸشٸندە KPMG حات الماسۋلارى مەن جالعان قارجىلىق ەسەپتٸلٸك ستاتيدٸڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸ مەن تەرٸس پيعىلىن ايقىن كٶرسەتەدٸ. بۇل دەلەلدەمەلەردٸڭ تٶرەلٸك تريبۋنالعا قولجەتٸمدٸلٸگٸ ونىڭ يۋريسديكتسيياسىن, ستاتي تالاپتارىنىڭ جارامدىلىعىن جەنە قازاقستاننىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ايقىنداۋ ٷشٸن شەشۋشٸ مەنگە يە بولار ەدٸ». ٶز كەزەگٸندە PwC جالعان قارجىلىق ەسەپتەرگە «ەحك تٶرەلٸگٸندە ستاتي, ولاردىڭ كۋەگەرلەرٸ, ساراپشىلارى جەنە ادۆوكاتتارى, سونداي-اق تٶرەلٸك سوت سٷيەندٸ جەنە ولار تٶرەلٸك شەشٸم شىعارىلعاننان كەيٸنگٸ سوت پروتسەستەرٸندەگٸ حاتتامالار بٶلٸگٸ بولىپ قالا بەرەدٸ» دەپ تۇجىرىمدايدى.
جاڭا دەلەلدەر شۆەد اپەللياتسييالىق سوتىنا تٶرەلٸك شەشٸمنٸڭ كٷشٸن جويماۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان كەزدە بەلگٸلٸ بولمادى. سودان بەرٸ ستاتي شۆەد سوتتارىنا جاعدايدى شىنايى جەنە تولىق مەلٸمەتتەر نەگٸزٸندە باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ. شۆەدتٸك سۆەا سوتىنىڭ سۋدياسى پاتريك شەلدسترومنىڭ ايتۋىنشا «جوعارىدا ايتقانىمداي, ستاتي ەحك اربيتراجىنداعى تريبۋنالدى گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇنى تۋرالى ەدەيٸ جاڭىلىستىرعانى تۋرالى سەنٸمدٸ دەلەلدەر بار دەپ سانايمىن. مەنٸڭ ويىمشا, مۇنىڭ سالدارى رەتٸندە ولار شۆەتسيياداعى تٶرەلٸك شەشٸمنٸڭ كٷشٸن جويۋ پروتسەسٸ كەزٸندە ەدەيٸ جالعان اقپارات بەردٸ نەمەسە وسى مەسەلە بويىنشا تيٸستٸ اقپاراتتى جاسىرعان بولۋى كەرەك. مۇنداي ەرەكەتتەر مەن ەرەكەتسٸزدٸكتەردٸ شۆەد زاڭناماسىبويىنشا «قاراپايىم« قىلمىستىق الاياقتىق دەپ ساناۋعا بولادى».
2017 جىلى لوندوننىڭ جوعارعى سوتى ستاتيدٸڭ تٶرەلٸك شەشٸمدٸ الاياقتىق جولمەن العاندىعى تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ دەلەلدەرٸ بار دەپ شەشتٸ. ستاتي دەن چەپمەننىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن بۇل پروتسەستەن باس تارتتى. ونىڭ ورنىنا ستاتي سوت قاراۋىنىڭ تٶمەندەۋ دەڭگەيٸنە ۋمٸتتەنە وتىرىپ, باسقا سوتتاردا سوت ٸسٸن باستادى. ەر سوتتا ستاتي مەن ولاردىڭ ادۆوكاتتارى باسقا سوتتار فاكتٸلەردٸ باعالادى دەپ جالعان پٸكٸر بٸلدٸردٸ. الايدا, ستاتي دە, ولاردىڭ ادۆوكاتتارى دا سوتتاردىڭ ەشقايسىسى شىنايى جەنە تولىق مەلٸمەتتەر نەگٸزٸندە شەشٸم قابىلداماعانىن تولىق تٷسٸنەدٸ. سوت پروتسەستەرٸ بٸرقاتار يۋريسديكتسييالاردا جالعاسۋدا. 2020 جىلعى 17 قاراشادا بريۋسسەلدٸڭ اپەللياتسييالىق سوتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ستاتي جاساعان الاياقتىققا بايلانىستى ٸستٸ تولىق كٶلەمدە ۇسىنۋعا رۇقسات بەردٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا نيدەرلاندى جوعارعى سوتى وسى الاياقتىققا بايلانىستى اپەللياتسييانى قاراستىرۋدا.
ستاتيدٸڭ اقشانى جىلىستاتۋ تۋرالى فاكتٸلەرٸن گيبرالتار جوعارعى سوتىنا «تولقىننەفتەگاز» جشس كونكۋرستىق باسقارۋشىسى ۇسىندى جەنە سوت الدىن الا «قاراۋدى تالاپ ەتەتٸن ەلەۋلٸ مەسەلە« جەنە «جەڭٸستٸڭ شىنايى پەرسپەكتيۆالارى بار» دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ.»
ستاتيدٸڭ بۇدان بىلاي الاياقتىق تٶرەلٸك شەشٸمدٸ ورىنداۋعا ەرەكەت جاساۋعا بەلسەندٸ قاتىسپاۋى ستاتيدٸڭ قىلمىستارى تۋرالى بۇلتارتپاس دەلەلدەرگە بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا دەن چەپمەن باسقاراتىن پروبلەمالىق اكتيۆتەر مەن ٷمٸتسٸز وبليگاتسييالارعا مامانداندىرىلعان حەدج-قورلار توبى (»چەپمەن تاراپتارى«) ستاتيدٸڭ Tristan Oil Ltd كومپانيياسىنىڭ وبليگاتسييالارىن ساتىپ العانى جەنە ستاتيمەن جاسالعان كەلٸسٸم ارقىلى ٷلكەن جەڭٸلدٸكتەرمەن تٶرەلٸك شەشٸمنٸڭ بٸرتالاي ٷلەسٸن ساتىپ العانى انىقتالدى. ەندٸ چەپمەن تاراپتارى قازاقستانعا قانداي دا بٸر جولمەن ينۆەستيتسييا سالعان «امەريكاندىق جەنە باسقا دا حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ اتىنان» ەرەكەت ەتٸپ جاتىر. الايدا, چەپمەن تاراپتارى ستاتيمەن بۇرىن جۇمىس ٸستەگەن بارلىق بەدەلدٸ ينۆەستيتسييالىق بانكتەر ستاتي جەنە چەپمەن تاراپتارىمەن قارىم-قاتىناسىن 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنداعى اعىلشىن سوتىنىڭ «تٶرەلٸك شەشٸمنٸڭ الاياقتىق جولمەن الىنعاندىعى تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ دەلەل» بار دەگەن شەشٸمٸنەن كەيٸن توقتاتقانىن اشپايدى.
چەپمەن تاراپتارى قازٸر الاياقتىق شەشٸمدٸ مەجبٷرلەپ ورىنداۋ كامپانيياسىنىڭ ناقتى كٷشٸ جەنە دەمەۋشٸلەرٸ بولىپ تابىلادى, ولاردىڭ اكتسييالارى بٸرقاتار يۋريسديكتسييالاردا قازاقستانعا قارسى «اقشا ٷشٸن« ساتىپ الىندى. ۇلىبريتانييادا چەپمەن تاراپتارى قازاقستانعا قارسى ٸستٸ جالعاستىرماۋعا شەشٸم قابىلدادى جەنە تٶرەلٸك شەشٸمٸنٸڭ شىنايىلىعىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸمدٸ بولدىرماۋ ماقساتىندا الاياقتىق تۋرالى ٸس بويىنشا سوت تالقىلاۋىنىڭ توقتاتىلۋىنا سەبەپ بولدى. چەپمەن تاراپتارى ەرتٷرلٸ سوتتار مەن قازاقستاندى الداۋعا جەردەم كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ دەن چەپمەن جەنە ونىڭ كومپانييالارىنا قارسى اقش-تا سوت تالقىلاۋىنا باستاماشىلىق جاسادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى نيدەرلاندىداعى جەنە باسقا دا ەلدەردٸڭ سوتتارىندا قارالاتىن بارلىق سوت تالقىلاۋلارىندا ەدٸلەتتٸلٸكتٸڭ ورنايتىنىنا سەنٸمدٸ. سونداي-اق, رەسپۋبليكا ستاتي نەمەسە چاپمان تاراپتارى الاياقتىقپەن الىنعان تٶرەلٸك شەشٸمدٸ تانۋعا جەنە ورىنداۋعا ۇمتىلاتىن بارلىق يۋريسديكتسييالاردا ٶزٸنٸڭ زاڭدى مٷددەلەرٸن جٸگەرلٸ تٷردە قورعاۋدى جالعاستىراتىنىنا سەنٸمدٸ», - دەدٸ قر ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنەن.
