Almaty tórindegi Abai atyndaǵy Qazaq memlekettik akademiialyq opera jáne balet teatrynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń qurylǵanyna jáne «Qazaq ádebieti» gazetiniń jaryq kóre bastaǵanyna 85 jyl tolýyna orai alqaly pleným ótti.
Ómirdiń ózin, zamannyń únin, qoǵamnyń bet-beinesin sózben órnektep júrgen qazaq qalamgerleriniń basyn qosqan halyqaralyq deńgeidegi saltanatty jiynǵa QR-nyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, QR Mádeniet jáne sport vitse-ministri Nurǵisa Dáýeshov qatysty.
Saltanatty jiyn aldynda qazaq sóz óneriniń, qazaq qalamgerleriniń qarashańyraǵyna ainalǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 85 jyldyq tarihynan syr shertetin beinerolik kórsetildi.
– Qazaq eli qashanda jazýshylar qaýymdastyǵyn janyna súieý, rýhyna tireý sanaidy. Ejelden sóz ónerin kie tutqan qazaq ótken ǵasyrdyń basynda bir uiymǵa uiysqan aqyn-jazýshylar qaýymdastyǵyna da dál osyndai úlken úmit artqan bolatyn. 85 jyldyq tarihynda sóz zergerleri sol úmitti el seniminiń temir qazyǵyna ainaldyra bildi. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń bir ǵasyrǵa jýyq tarihyn tarata zertteitin bolsaq, odan qazaqtyń qily kezeńderimen tutasyp jatqan júzdegen tomǵa júk bolatyn qyzyǵynan qasireti basym, taýqymetti taǵdyrlardyń shejiresin kóremiz, – degen Qyrymbek Kósherbaev elge, qazaqqa ólsheýsiz qyzmet etken qalamger qairatkerler týraly, olardyń qoǵamnan alǵan orny, baǵasy jaiynda tereńinen sóz qozǵady.
Minberge kóterilgen Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev elimizdiń sóz ustaǵan, oi tolǵaǵan 800-den astam qalamgeriniń basyn biriktirgen Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń mereitoiymen quttyqtady.
– Búgingi kún qazaq rýhaniiaty úshin qaitalanbas erekshe kún. Sebebi, «Óner aldy – qyzyl til» dep bilgen qazaq halqynyń eń damyǵan, qadir tutqan qasietti óneri, ol – ádebieti. Ótken ǵasyrdyń almaǵaiyp jyldarynda qazaq sózi, qazaq rýhy óz topyraǵynda qiyn dáýirdi basynan keshirdi. Tilimiz saiasattan, qarjy men sot júiesinen yǵystyrylyp, turmystyq deńgeide qoldanylatyn ógei tilge ainala bastady. Ultymyzdyń san ǵasyrlyq arman-muratyn boiyna jiǵan qazaq sóziniń tap sondai qily kezeńde baryp pana tapqan kieli ordasy – osy Jazýshylar odaǵy bolatyn. Odaqtyń uiytqy bolýymen osy jyldarda qazaqtyń aqyn-jazýshylary elimizde bolǵan barlyq tarihi oqiǵalardyń aldyńǵy shebinen tabyla bildi. Shyǵarmashylyq uiym bul kúnderi de óz dáýiriniń, óz qoǵamynyń qozǵaýshy kúshi retinde ulttyq ideialardy nasihattaýda tiianaqty isterdi atqaryp keledi.
Qazir Almaty qalasynda Odaqtyń 360 múshesi turady. Biz keń kólemde de, jeke de qalamgerlermen birneshe márte júzdesip, pikir almastyq. Sondai-aq, biyl ziialy qaýym ókilderimen jumys júrgizýdiń jańa júiesin engizdik. Odaqtyń tikelei usynysy boiynsha qalamgerlerge 150 grant taǵaiyndaldy. Onyń 90-y óz ielerine jetse, qalǵan 60-yn jyldyń sońyna deiin tabystaityn bolamyz. Aldaǵy jyly iriktelgen 20-ǵa jýyq aqyn-jazýshynyń kitaptarynyń jaryq kórýine qoldaý kórsetemiz. Bul baǵyttaǵy jumystar óz kezeginde aqyn, jazýshy, dramatýrgtar men synshylardyń qalamyzdyń, tutastai elimizdiń tynys-tirshiligin kórkem beineleitin ádebi shyǵarmalar jazýyna septigin tigizedi dep oilaimyn, – dedi shahar basshysy Baqytjan Saǵyntaev.
Al QR Mádeniet jáne sport vitse-ministri Nurǵisa Dáýeshov QR Mádeniet jáne sport ministri Aqtoty Raiymqulovanyń quttyqtaý lebizin oqyp berdi.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Ulyqbek Esdáýlet ultqa qyzmet etken qazaq rýhaniiaty men mádenieti marqasqalarynyń izi, úni qalǵan, 85 jyldyq tarihy bar Jazýshylar odaǵynyń keshegisi men búgini týraly keń kólemde baiandama jasady.
Búgingi tańda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 810 múshesi bar. Onyń 360-y Almaty qalasynda, 125-i Nur-Sultan qalasynda. Odaqtyń elimizde qalalyq jáne oblystyq 18 filialy jumys isteidi.
Qazaqstan jazýshylarynyń ulttyq quramy qazaq, orys, uiǵyr, ózbek, kúrd, káris, sheshen, belarýs, tatar, nemis qalamgerlerinen quralǵan.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń janynda 12 janrlyq keńes pen birneshe komissiiasy bar.
Byltyr Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Halyqaralyq deńgeidegi iri eki is-shara ótkizdi. Onyń alǵashqysy 26-30 tamyz kúnderi astananyń 20 jyldyq mereitoiyna orai uiymdastyrylǵan «Aq ordaly Astanam» atty Halyqaralyq poeziia keshi. Bul keshke álemniń túkpir-túkpirinen belgili aqyndar keldi. Bes kúnge sozylǵan Halyqaralyq poeziia keshinde ár aqynǵa óz óleńderin oqytyp, telearnalarǵa beinerolikter jasaqtaldy. Ekinshi aýqymdy shara – 20-21 qyrkúiek kúnderi ótken «Qazirgi zamanǵy sóz energiiasy» atty Eýraziialyq ádebi forýmy. Bul forýmǵa Ulybritaniia, Resei, Iran, Ázerbaijan, Túrkiia, Mońǵoliia, Tájikstan, Latviia, Moldova, Bashqurtstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan syndy Eýraziia qurlyǵynyń 30 memleketinen 40-qa jýyq qalamger qatysty. Sonymen qatar, Qazaqstannyń barlyq aimaǵynan 100-ge jýyq delegat keldi. Nur-Sultanda turatyn 150-ge tarta qalamgerdiń barlyǵy da Eýraziialyq ádebi forýmnyń tórinen tabyldy.
Sáken Seifýllin, Beiimbet Mailin, Iliias Jansúgirov syndy úsh báiteregimizdiń 125 jyldyǵyn da úndestirgen bul plenýmǵa 8 eldiń Jazýshylar odaǵynyń basshylary, músheleri keldi. Olar da qazaq qalamgerleriniń mereitoiyna yqylasyn bildirip, Halyqaralyq TÚRSKOI uiymynyń bastamasymen jaryq kórgen «Úsh arys» dep atalǵan kitap-albomnyń lentasyn qidy.
Sóz zergerleriniń plenýmy án-jyrmen órnekteldi.
Nurjamal ÁLIShEVA,
"Almaty aqshamy" gazeti
