Soltústik Qazaqstan oblysy elimizde qaterli isik aýrýlarynyń taralýy boiynsha aldyńǵy oryndarda keledi. Jyl saiyn óńirde jańadan 1,5 myń adamda obyr anyqtalady, dep habarlaidy QazAqparat.
SQO kópbeiindi onkologiia aýrýhanasynyń onkolog dárigeri Irina Astaninanyń aitýynsha, obyr aýrýy adam tańdamaidy, onymen jas ta, kári de, bai da, jumyssyz da aýyrýy múmkin. Alaida derttiń emi bar. Tek ýaqytyn ótkizip almai, der kezinde dárigerge kóringen jón.
«Qaterli isik diagnozy qoiylǵanda kóp jaǵdaida ol syrqatty eseńgiretip jiberedi. Nege men aýyrdym, endi ne isteimin, kúresemin be, álde taǵdyrǵa moiynsunyp, qabyldaimyn ba degen suraq týady. Naýqas óz derti jaiynda tolyq bilýi tiis. Dáriger bergen aqparat oǵan túsinikti ǵana bolmai, úmit te berýi kerek. Kei kezde syrqat úshin sheshimdi onyń týystary qabyldap, ziian tigizip jatady. Mamandardyń eshqaisy syrqattyń táýir bolatynyna 100 % kepildik bermeidi», - deidi Irina Astanina.
Dárigerdiń aitýynsha, qateri isikpen aýyrǵan syrqattardyń basym bóligi onkologtyń emin qabyldap, aitqandaryn qaltqysyz oryndaýǵa tyrysady.
«Bizde 5 jyl jáne odan da kóp ómir súrip jatqan syrqattarymyzdyń tizimi bar. Bul biz úshin óte mańyzdy. Qazir onkologiia damyp keledi. Ortalyqqa da jańa qondyrǵylar alynyp jatyr. Kúrdeli otalar jasalady. Qaterli isiktiń aldyn alýǵa kóp kóńil bólinedi. Basalarǵa úlgi bolarlyq naýqastarymyz da kóp. Olar aýrýmen kúresip qana qoimai, qalypty ómir súrip jatyr, iaǵni jumys ta isteidi, qoǵamdyq ómirge de belsene aralasady, shyǵarmashylyq biikterden de kórinip júr», - deidi onkolog dáriger.
Jyl saiyn SQO-da jańadan 1,5 myń adamda obyr anyqtalady.
«Meniń bir patsientim – áiel adam 2003 jyldan beri qaterli isik aýrýymen aýyrady. Keshendi em alǵannan keiin 5 jyl jaǵdaiy jaqsy boldy. Keiin qaita aýrýy órshidi. Taǵy da emdedik. Eki jyldan keiin metastaz paida boldy. Biraq ol aýrýmen kúresti toqtatqan joq. Jumys isteidi, ózin kútedi, «meniń bolashaqqa josparym kóp, aiaqtalmaǵan isterim bar» deidi. Keide sanaýly ǵana kúni qaldy degen naýqastarymyz aiaqqa turyp ketip jatady. Munyń qupiiasy nede ekenin túsiný qiyn. Ókinishke orai aýrýyn asqyndyryp alyp keletinder de bar. Olar «bir dárimen» tezarada jazylyp ketkileri keledi. Bul durys emes. Dáriger men naýqas birige áreket etkende ǵana aýrýdy jeńýge bolady», - deidi Irina Astanina.
Dárigerdiń pikirinshe, syrqat aýrýmen kúreske daiyn bolyp, pozitivti oilaýy qajet. Qaterli isik diagnozy qoiylǵan naýqastardyń 80 %-y moiynsunbai, bolashaqtan úmitin úzbeidi.
«Kei syrqattarǵa psihologtardyń kómegi kerek. Endi bireýleri diagnoz qoiylǵannan keiin de senbei, «meniń esh jerim aýyrmaidy, aýqatym jaqsy» dep em alýdan bas tartady. Keiin jaǵdai ýshyqqanda jaqynynyń súiemeldeýimen keledi. Obyr – bul tumaý emes, oilamaǵan jerden paida bolyp, eki-úsh kúnnen keiin basylatyn. Sol sebepti ony erte bastan anyqtap, em qabyldaýdyń mańyzy zor. Aýrýdyń erte kezeńinde keidi bir otamen ǵana emdep jazýǵa bolady», - deidi onkolog.
Elimizde 2005 jyldan bastap jatyr moiny jáne sút beziniń qaterli isigin erte bastan anyqtaý maqsatynda eki skriningtik baǵdarlama qolǵa alynǵan. 2011 jyldan bastap olardyń qataryna tik ishek qaterli isigine júrgiziletin skrining qosyldy.
