Foto: ashyq derekkóz
Oiyn-saýyq indýstriiasynda júrgen tulǵalar salyq organdarynan qaryzdar týraly habarlamalar ala bastaǵany týraly jańalyq tarady. Memlekettik kirister komiteti 594 tulǵanyń tabysynda 53,3 mlrd teńgege sáikessizdik anyqtalǵanyn aitady. Qarjy keńesshisi Kúnekei Nurlan blogerlerge salyq organdarynan habarlama alǵan jaǵdaida ne isteý keregin jazdy.
1. Habarlamany muqiiat zertteńiz
Qujatty tolyǵymen oqyp shyǵyńyz:
- Habarlamany qai salyq organy jibergen?
- Másele nede – bul túsinikteme suraý ma, salyq tóleý talaby ma, álde tekseris týraly habarlama ma?
- Qai kezeń tekserilip jatyr?
- Jaýabyn berý úshin qandai merzim belgilengen?
Eger der kezinde áreket etpeseńiz, aiyppuldar nemese basqa sanktsiialar qoldanylýy múmkin.
2. Qarjylyq operatsiialaryńyzdy tekserińiz
Habarlamada kórsetilgen kezeńdegi bank úzindilerin óz betińizshe taldańyz. Nazar aýdaryńyz:
- Iri kirister – olar qaidan tústi? Blogerlik qyzmetpen bailanysty ma?
- Rastaityn qujattar – jarnama berýshilermen nemese platformalarmen (YouTube, TikTok, Patreon jáne t.b.) kelisimsharttar, túbirtekter, shot-faktýralar bar ma?
- Jeke aýdarymdar – eger aqsha dostaryńyzdan nemese týystaryńyzdan kelse, bul týraly dálelder (qaryz sharty, hat-habar, chekter) bolǵany durys.
Eger sizge turaqty túrde qarajat túsip tursa, biraq ózińizdi derbes jumyspen ainalysatyn adam nemese jeke kásipker retinde tirkemeseńiz, salyq organdary ony kásipkerlik qyzmet retinde qarastyryp, qosymsha salyqtar esepteýi múmkin.
3. Býhgalterge júginińiz
Eger sizde býhgalter bolsa, oǵan dereý habarlama jiberińiz. Bul jerde qarym-qatynastaryńyzdyń formatyn túsiný mańyzdy:
- Eger býhgalter tek «tanystyqpen» kómektesse, resmi kelisimshartsyz, barlyq jaýapkershilik sizdiń moinyńyzda bolady.
- Eger sizde býhgaltermen nemese býhgalterlik kompaniiamen kelisimshart bolsa, olar salyq eseptiligin durys júrgizýge mindetti.
Resmi kelisimshart býhgalterdiń esepti ýaqytynda ótkizýine jaýapty ekenin qamtamasyz etedi.
4. Salyq organdaryna jaýap daiyndańyz
Habarlamanyń túrine bailanysty kelesi áreketter qajet bolýy múmkin:
- Kirister boiynsha túsinikteme (aqsha qaidan tústi, qandai salyqtar tólendi).
- Rastaityn qujattardy usyný (úzindiler, kelisimsharttar, shottar).
- Deklaratsiialardy daiyndaý (eger olar qate toltyrylǵan nemese múlde tapsyrylmaǵan bolsa).
Jaýapty belgilengen merzimde daiyndap, jiberý qajet, áitpese aiyppul nemese shotty buǵattaý qaýpi týyndaidy.
5. Qajet bolǵan jaǵdaida zańgerden keńes alyńyz
Eger jaǵdai kúrdeli bolsa (mysaly, aiyppul, qosymsha salyq esepteý nemese tekseris qaýpi bar bolsa), salyq salasy boiynsha zańgerge júgingen jón. Ol durys jaýap daiyndaýǵa jáne qarjylyq shyǵyndardyń aldyn alýǵa kómektesedi.
Mańyzdysy – úreilenbei, máseleni sheshýdi keiinge qaldyrmaý. Neǵurlym jyldam áreket etseńiz, aiyppuldar men qosymsha salyqsyz máseleni sheshý múmkindigi soǵurlym joǵary.
