Singapýr zamanaýi tehnologiiamen jaraqtanýy jaǵynan hám ony jasap shyǵarýda álemde 15-orynda tur. Al ońtústik-shyǵys Aziia elderiniń ishinde bul salada onyń aldyn oraityn memleket joq dese de bolady.
Ǵalamdyq innovatsiia indeksi (GII) 2017 jyly «Singapýr Aziiadaǵy innovatsiialyq belsendiligi eń joǵary memleket» degen qorytyndy jasady. Biraq, tehnologiiadaǵy jetistikterimen tańdai qaqtyryp kele jatqan bul memlekette informatika páni oqytylmaidy. Sanańyzda eriksiz «nege?» degen saýal týyndaǵan bolar. Máseleni áriden qozǵaiyq.
Qazir elimizde mektep oqýshylaryna arnalǵan oqýlyqtardyń maketi jasalyp, jappai talqyǵa usynylyp jatqany belgili. Ol oqýlyqtardyń betin biz de paraqtap kórgen edik. Baiqaǵanymyz, burynǵydai ár pándi óz sheńberinde ǵana dóńgeletpei ár túrli salalarmen sabaqtastyra jazǵan. Máselen, «Mektep» baspasy usynǵan 9-synypqa arnalǵan «Qazaq tili» oqýlyǵynda tildi biotehnologiiamen, quqyqpen, gendik injeneriiamen, ózge de salalarmen birizdilikte túsindiredi. Eski oqýlyqtardaǵydai jeke-jeke sóilemder emes, mysal retinde tolyq mátinder berilgen. Oqýshyǵa negizgi bazalyq bilimmen qosa ártúrli taqyrypta tyń aqparat beretindikten kóńil kókjiegin keńeitýde de aitarlyqtai úlesi bar.
Sońǵy jyldary oryn alǵan bilim salasyndaǵy ózgerister keńestik kezeńnen qalyptasyp qalǵan qasań qaǵidalardy buzyp, tyń jańalyqtarymen kúnnen kúnge tańdai qaqtyryp jatqany málim. Ony tilin bezep sybaityndar da, minin taýyp synaityndar da, qoshtap shashbaýyn kóteretinder de tabylady. Al bizdiń bilim salasyndaǵy búgin tapqan «jańalyǵymyz» Singapýrda áldeqashan ornyqqan, moiyndalǵan júie. Onda informatika páni oqytylmaýynyń syry da osynda jatyr. Olar ár sabaqty komptermen, zamanýi tehnologiialarmen ótkizetindikten «informatika» degen jeke pándi oqytýdyń qajettiligi joq. Kez kelgen ǵylym ózge ǵylym salalarymen etene bailanysty.
Álem jurtshylyǵyn bylai qoiǵanda óz qazaǵymyzdy qazaqsha sóiletýdiń tóte joly – qazaq tilin tehnologiia tili etý. Til tehnikamen tonnyń ishki baýyndai birge jasasqanda ǵana qoǵamnyń talap-tilegin qanaǵattandyratyn, suranysqa ie til bolyp shyǵa keledi. «Ultym» dep uly ister jasaityn, «tilim» dep tirlik qylatyn jastardan zamana usynǵan bal men ýdy talǵamai ishetin, eliktegish jastardyń qarasy kóp ekeni moiyndaýǵa aýyr shyndyq. Biraq, bilim salasyndaǵy osyndai kishigirim baspaldaqtar ekonomikasy joǵary, qýatty memleketke alyp baratyn qadamdar dep bileiik!
Shynádil Saltanat
