Shyǵys Qazaqstan oblysynyń turǵyndary úshin ózekti máselelerdiń biri – aýa sapasynyń nasharlyǵy. Ekologiialyq qaýipsizdik ortalyǵynyń ókilderi aýanyń lastaný deńgeiin anyqtaýdyń qiyndyǵy men ony lastaýshylarǵa qandai shara qoldanylatyny jóninde aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Óńirde qolaisyz meteorologiialyq jaǵdai kezinde shekti ruqsat etilgen kontsentratsiia kólemi 3-4 esege deiin joǵarylaityny halyqty alańdatyp otyr. ShQO Ekologiia departamentiniń basshysy Daniiar Aliev lastaný deńgeiin anyqtaýdyń nelikten qiynǵa soǵatynyn aityp berdi.
«Ekologtar QR zańnamasyn basshylyqqa ala otyryp, tiisti shara qoldaný úshin memlekettik monitoringtiń rastaýyna júginedi. Biz úshin bul «Qazgidromet» RMK usynǵan aýa qysymynyń ólshemi. Eger lastaný deńgeii joǵary bolsa, jaýapty sala mamandary atalǵan kórsetkishti ekologiia departamentine joldaidy. Alaida mundai aqparat tek qana bir táýlik ótken soń kelip túsedi. Al osylai keshigetin bolsaq, aýanyń sapasyn anyqtai alamyz ba? Onyń ústine soltústik aýdanda úsh ónerkásip kesheni ornalasqan. Ol jaqta jalpy sanitarlyq-qorǵanys aýmaǵy bolǵanyna qaramastan, kúkirt jáne azot dioksidteri bólinedi. Al atalmysh kásiporyndarǵa eshqandai dálelsiz kirýge bolmaidy», - dedi Daniiar Aliev.
Ekologiia departamentiniń basshysy azamattar tarapynan kelip túsken shaǵymdarǵa bailanysty sanitarlyq-qorǵanys aýmaqtarynyń shekarasynda ǵana zerthana mamandary jedel túrde aýa qysymyn ólshei alatynyn atap ótti.
Biraq aýada lastaný deńgeii anyqtalsa, departament mamandary bul aýmaqqa tekserý jumystaryn júrgizý úshin quqyqtyq statistika jáne arnaiy esepke alý jónindegi komitetiniń ShQO boiynsha departamentine akt tirkeýi qajet. Bul sharýa kem degende bir kún nemese odan da kóp ýaqytty talap etedi.
«Osy ýaqyt aralyǵynda qarsy tarap barlyq kemshilikti jasyryp úlgeredi. Sóitip, tekseristiń nátijesi jaramsyz bolyp qalady. Ásirese, bul aýanyń lastaný deńgeiin anyqtaýǵa bóget jasaidy», - dedi Daniiar Aliev.
Qala turǵyndarynyń deni aýanyń lastaný kórsetkishin kásiporyndarmen bailanystyrady. Alaida departament basshysy muny joqqa shyǵaryp, birde-bir kásiporyn shekti normadan asyrmaitynyn alǵa tartty.
Bul óndiristik aqaýdan nemese kózdelgen tehnologiialyq shyǵarylymnan bolýy múmkin. Ne bolmasa, jylý qazandyqtaryn býmen tazalaý kezindegi joǵary qysymnyń paida bolýynan týyndaidy.
Biraq kásiporyn mundai jaǵdaida turǵyndarǵa habarlama taratpaidy. Zańǵa sáikes olar baqylaýshy organǵa óz nietteri týraly aitpaýǵa quqyly. Sondyqtan ekologtar kásiporyndardyń josparly túrde jasaityn tehnologiialyq shyǵaryndaryn bilmeidi.
Esterińizge sala keteiik, 2016 jyly Qazaqstan Prezidenti halyqqa Joldaýynda memlekettik retteý jáne kásipkerlik sýbektilerin baqylaý monopoliiasy sharalaryn qysqartyp, olarǵa ózin-ózi retteýge múmkindik berdi. Olardyń qyzmetine aralasý sybailas jemqorlyqqa bailanysty quqyq buzýshylyq bolyp sanalady. Bul óz kezeginde kásiporyndardyń ózderinen shyǵatyn shyǵaryndarǵa monitoring jasaýyna jol ashty.
Budan bólek, ekologtardyń eń basty problemasy tekserý jumystarynyń 30 kúnnen 15 kúnge deiin qysqartylýy bolyp otyr.
«Mundai qysqa merzim ishinde kásiporyn qyzmetiniń derekteri týraly tolyq aqparat alý múmkin emes. Tipti aýadaǵy shyǵaryndy mólsherin anyqtaýǵa ýaqyt jetpeidi. Sonymen qatar kásiporynǵa kez kelgen ýaqytta kirip, tehnologiialyq protsesti baqylaý syndy kútpegen áser de joǵaldy. Sondyqtan biz saraptama jasaý úshin birrettik aýa qysymyn ólsheýmen ǵana shektelemiz», - dedi Daniiar Aliev.
Ekologiia departamenti basshysynyń aitýynsha, týyndaǵan bul jaǵdaidan shyǵýdyń joly bar. Ol úshin 2017 jylǵy tekseris kezinde qoldanylǵan ýaqyt aralyǵyn qaitarý kerek. Sondai-aq tosynnan tekseris jasaý siiaqty sharalardy engizý qajet.
Atalǵan jaǵdaidy ózgertýge onlain-monitoring jasaý septigin tigizedi. Ol úshin aýanyń sapasyn anyqtaityn baqylaý qurylǵylary kórsetken nátijeni birden ekologiia departamentine joldaý kerek. Bul óz kezeginde birneshe minýt ishinde shyǵaryndynyń kózin anyqtap qana qoimai, kásiporynnyń tehnologiialyq protsesin retteýge kómektesedi. Búginde mundai júiemen Eýropalyq qaýymdastyqtaǵy barlyq kásiporyn jumys isteidi.
